Makalalar
Bilim ulgamynyň iň soňky täzelikleri we resmi habarlary.
«Hünär eýesini eziz eder»
Adamyň durmuşynda onuň geljegine düýpli täsir edýän pursatlar bolýar. Şolaryň biri hem mekdebi tamamlap, ömrüň täze menziline gadam goýulýan pursatdyr. Şonda dogry çözgütleri kabul etmek möhümdir. Ömrüň täze menzili, köplenç, geljekki hünäriňi saýlamak bilen bagly karara gelmekden başlanýar. Sebäbi hünär ynsana durmuşda ornuny tapmaga, maddy we ruhy zerurlyklaryny kanagatlandyrmaga mümkinçilik berýär. «Hünärli oglan hor bolmaz», «Ýigide müň dürli hünär hem az» diýen pähimleri döreden halkymyzda hünär, ukyp-başarnyk, zehin ynsan üçin uly baýlyga deňelýär. Gadymy halk rowaýatlarynda wagtyny we serişdelerini bilim almaga, hünär öwrenmäge, ukyp-başarnygyny artdyrmaga gönükdirip, maksadyna ýetýän, bagtyny tapýan gahrymanlaryň keşbi hem, häzirki döwürde aň-paýhasyň, yhlasdyr zähmetiň saýasynda üstünlik gazanýan adamlaryň göreldesi hem munuň hakykatdygyny äşgär edýär. Eger ömrüň möhüm menziliniň hünär öwrenmekden başlanýandygy bilen ylalaşsak, onda haýsy hünäri saýlamalydygy baradaky sowala jogap gözlemeli bolýarys. Ine, şu ýerde örän oýlanyşykly hereket edip, dogry ýoly saýlamaly. Bilim almak, hünär öwrenmek üçin ömrüň 4-5 ýyly sarp edilip, şol döwür durmuşyň geljekki 40 — 50 ýylyna täsirini ýetirýär. Çalt depginde özgerýän dünýäde hünär saýlamak ýeňil iş däl. Biz her gün emeli aňyň, sanly ulgamyň, innowasiýalaryň zähmet bazaryny özgerdýändigine şaýat bolýarys. Şol sebäpden-de, bu günki gün hünär saýlawynda azyndan 10 — 15 ýyl geljege nazar aýlamaga, öz ukyp-başarnyklaryňa dogry baha bermäge çalyşmaly. Ýurdumyzda döwrüň zerurlyklaryndan ugur alnyp, ýokary we orta hünär bilim ojaklarynda her ýyl täze hünärleriň onlarçasy açylýar, nusgawy hünärleriň okuw maksatnamalary zamananyň şertlerine laýyklykda döwrebaplaşdyrylýar. Ykdysadyýetiň sanlylaşdyrylmagy, innowasion senagatyň ösmegi, kuwwatly önümçilik klasterleriniň döredilmegi ozal geljegiň hünärleri hasaplanylan ugurlaryň bilim maksatnamalaryna haýal etmän ornaşdyrylmagyny talap edýär. Sanly ulgamyň giň gerime eýe bolmagy bilen, zähmet bazarynda tehnologik ugurly hünärmenlere islegiň ýokarlanýandygyny görýäris. Şoňa görä-de, emeli aň, uly maglumatlar gory (Big Data), zatlaryň interneti (IoT), bioinformatika we bioinženerçilik ýaly ata-enelerimiziň akylyna-huşuna gelmedik ugurlar hem bu gün döwlet hyzmatlaryny sanlylaşdyrmakda, kiberhowpsuzlygy üpjün etmekde, önümçilik işini awtomatlaşdyrmakda we robotlaşdyrmakda, maliýe ulgamynyň işini kämilleşdirmekde, oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygyny ýokarlandyrmakda uly ähmiýete eýe bolýar. Ekologiýa we «ýaşyl» ykdysadyýet bilen bagly hünärlere isleg hem barha ýokarlanýar. Ýurdumyzyň ýokary bilim ojaklarynda bu ugurlar bilen bagly hünärleriň sany ýylsaýyn artýar. Geljekde ähmiýeti ýokary boljak hünärler barada gürrüň açylanda, şu ýylyň başynda Türkmenistanyň Bilim ministrligi tarapyndan çykarylan «Geljegiň hünärleriniň atlasy» barada hökman belläp geçmelidiris. Bu gözükdirijide gysga we orta möhletli geljekde, ýagny ýakyn 20 — 25 ýylyň dowamynda nähili täze hünärleriň dörejekdigi, haýsy hünärleriň zähmet bazarynda uly islegden peýdalanjakdygy, olaryň wezipeleri we ygtyýarlyklary bilen bagly maglumatlar berilýär. Ykdysadyýetiň dürli pudaklaryna degişli hünärleriň ýüzlerçesi barada içgin düşünje berýän bu gözükdirmäni kitaphanalardan, şeýle hem ýurdumyzyň Bilim ministrliginiň internet sahypasyndan we «Sanly Bilim» portalyndan tapyp bolýar. «Geljegiň hünärleriniň atlasynda» orun alan hünärleriň köpüsiniň ýakyn ýyllarda açylmagynyň meýilleşdirilýändigine garamazdan, häzirki okuw maksatnamalarynda olara binýatlyk bolup hyzmat etjek ugurlary kesgitlemek kyn däl. Sebäbi täze hünärleriň hiç birisi-de tarp ýerden döremän, ozal bar bolan kesp-kärleriň döwrüň şertlerine görä özgerip kämilleşmeginden kemala gelýär. Şonuň üçinem hünär saýlamazdan ozal dalaşgärlere «Geljegiň hünärleriniň atlasyna» göz aýlamak peýdalydyr. Geljegiň hünärleri bilen bagly gürrüňlerde emeli aňyň we tehnologiýalaryň ähmiýeti barada köp agzalýar. Şol sebäpden-de, «Geljekde emeli aň we sanly ulgam bilen bagly hünärleriň ähmiýeti ýokary boljak bolsa, onda ozalky kesp-kärleri öwrenmek üçin wagtyňy sarp edeniňe degýärmi?» diýen sowala hem jogap gözlemeli bolýar. Elbetde, tehnologiýalaryň yzygiderli kämilleşýändigine garamazdan, olaryň hiç mahal dolulygyna ynsanyň ornuny tutup bilmejekdigi aýdyň hakykatdyr. Şeýle hem her hünäriň öz rysgynyň bardygyny ýatdan çykarmaly däl. Üstesine-de, robotlaryň hem-de emeli aňyň ynsan başarnyklaryny çalşyp bilmejek ugurlary juda köp. Mysal üçin, lukmançylykda we saglygy goraýyşda emeli aň tehnologiýalary nähoşlan adamyň deslapky gözden geçirilişi bilen bagly maglumatlary seljerip, keseli kesgitlemek boýunça maslahat berip biler. Emma ahyrky netijäni diňe tejribeli lukman kabul etmelidir. Bilim we pedagogika babatda-da, emeli aň tehnologiýalarynyň mümkinçilikleriniň barha artýandygyna garamazdan, kämil şahsyýeti kemala getirmekde, çagalaryň gizlin başarnyklaryny ýüze çykarmakda, olara ruhy goldaw we ylham bermekde öz kärine ussat mugallymyň orny aýratyndyr. Hatda gurluşyk-binagärlik pudagynda hem emeli aň binanyň berkligini üpjün etmek we dizaýn bilen bagly çözgütleri hödürläp biler. Emma binanyň guruljak ýeriniň hakyky şertlerini öwrenmekde, gurluşyk işleriniň dowamynda ýüze çykýan çylşyrymly ýagdaýlarda çözgütleri kabul etmekde adamyň ornuny tutup bolmaz. Oba hojalygynda emeli aň we robotlar hiç mahal ekinleri ösdürip ýetişdirmek ýa-da mallara ideg etmek bilen bagly işleri başdan-aýak özbaşyna ýerine ýetirip bilmez. Ýeriň, tebigatyň we janly bedenleriň hakyky ýagdaýyna baha berip, işleriň dogry alnyp barlyşyny gazanmak diňe ynsana başardar. Şular ýaly mysallary näçe getirseň, getirip oturmaly. Zähmet şertleriniň we hünär talaplarynyň özgerişini nazara alanyňda, ýene bir aýdyň hakykata göz ýetirýäris. Ol hem häzirki döwürde haýsy kesp-kär bilen meşgullanýandygyňa garamazdan, innowasiýalary özleşdirip, tehnologiýalar bilen el-ele berip gitmegiň zerurlygydyr. Şonuň üçinem dogry pikirlenmek, toparyň düzüminde ylalaşykly işlemegi başarmak, adamkärçiligiňi saklamak, iň esasysy-da, bütin ömrüň dowamynda öwrenmegi, üznüksiz bilim almagy dowam etdirmek şu günde we geljekde bäsdeşlige ukyply bolmagyň esasy şertleridir. Şol sebäpden bilim almaga we hünär öwrenmäge kesgitli menzil däl-de, ömrüň bütin dowamynda tükenmeýän ýol hökmünde garamak dogry bolsa gerek. Hünär saýlawy geljegiň barada ikirjiňlenmeleriň däl-de, durmuş ýoluňy ýagtyltjak mümkinçiliklere tarap okdurylmagyň pursadydyr. Şeýle pursatda döwrüň demini duýmagy başarmak, yhlasyňy gaýgyrmazlyk we hemişe kämillige ymtylmak ýaşlaryň iň ýakyn hemralarydyr. Ahmet GELDIÝEW, «Watan».
Türkmen diplomatiýasynyň milli mekdebi
Bedew bady bilen aýdyň maksatlary nazarlaýan Garaşsyz, hemişelik Bitarap ýurdumyzda Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary esasynda ýaşlaryň saýlap alan hünäri boýunça kämil hünärmenler bolup ýetişmekleri üçin giň mümkinçilikler döredilýär. Her ýyl däp bolşy ýaly, 2026-2027-nji okuw ýyly üçin hem ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine resminamalary tabşyrmak möwsümi tamamlandy. Türkmen diplomatiýasynyň milli mekdebi bolan Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň biri bolup, geljekki halkara gatnaşyklary ugrunda zähmet çekjek ýaş hünärmenleri taýýarlaýar. 2008-nji ýylyň 20-nji martynda bu institutyň döredilmegi ýurdumyzyň diplomatik gullugy üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak boýunça bir bitewi ulgamyň kemala getirilmeginiň başlangyjyna öwrüldi. Institut häzirki wagtda hünärmen we bakalawr maksatnamasy esasynda halkara gatnaşyklary we diplomatiýa, halkara hukugy, halkara ykdysady gatnaşyklary we halkara žurnalistikasy ugurlary boýunça hünärmenleri taýýarlaýar. Ýokary okuw mekdebini tamamlan uçurymlar bolsa döwlet düzümlerinde, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda, konsullyk edaralarynda, halkara guramalarynyň ýanyndaky wekilhanalarda zähmet çekýärler. Türkmen diplomatiýasynyň milli mekdebi diňe bir talyp ýaşlary däl, eýsem, sanly diplomatiýa, gündogary öwreniş, seljeriş we strategik meýilleşdiriş, parahatçylyk we bitaraplyk, halkara hususy hukugy, halkara jemagat hukugy, halkara arbitraž we işewürlik hukugy, halkara ykdysadyýet we syýasy kommunikasiýa, internet žurnalistikasy ugurlary boýunça magistrleri taýýarlamakda uly üstünlikleri gazanýar. Mälim bolşy ýaly, Garaşsyz Türkmenistanyň 1992-nji ýylyň 2-nji martynda Birleşen Milletler Guramasynyň doly hukukly agzalygyna biragyzdan kabul edilmegi bilen ýaş döwletimiziň taryhyna altyn harplar bilen täze sahypalar ýazyldy. Geçen döwürde ýurdumyz BMG bilen strategik gatnaşyklarynyň çäklerinde Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek boýunça bilelikdäki tagallalary durmuşa geçirdi. Şonuň bilen birlikde, ylym-bilim ulgamynda halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine aýratyn orun berilýär. Dünýäniň abraýly we öňdebaryjy ýokary okuw mekdepleri bilen hyzmatdaşlyk alnyp barylýar. Institutymyz geçen döwrüň içinde 34 döwletiň ýokary okuw mekdepleri we diplomatik akademiýalary bilen hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ähtnamalaryň 45-sine gol çekişdi. Şeýle hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagy netijesinde dünýäniň bilim ulgamynda gazananlary milli bilim ulgamyna yzygiderli ornaşdyrylyp, özüniň oňyn netijesini berýär. Şeýlelikde, halkara gatnaşyklary ulgamynda bilim alýan magistrleri dünýä ülňülerine laýyklykda taýýarlamak maksady bilen, 2026-2027-nji okuw ýylyndan başlap, iki ýyllyk okuw maksatnamasy işlenip taýýarlandy we kabul edildi. Hormatly Prezidentimiz 2025-nji ýylyň 12-njidekabrynda Halkara Bitaraplyk gününe we Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 30 ýyllygyna bagyşlanan halkara forumdaky eden çykyşynda: «Parahatçylygy döretmek ulgamynda öňüni alyş diplomatiýasynyň syýasy-diplomatik serişdelerini we usullaryny giňden peýdalanýan Milletler Bileleşiginiň baý tejribesine esaslanyp, şeýle hem Bitaraplygyň tejribe häsiýetini ösdürmek, ylmy-barlag, bilim işini amala aşyrmak maksady bilen, Türkmenistan BMG bilen hyzmatdaşlykda Parahatçylyk we bitaraplyk uniwersitetini döretmegi teklip edýär. Bu başlangyjyň goldaw tapjakdygyna umyt edýäris hem-de dostlarymyz we hyzmatdaşlarymyz bilen şu meselä jikme-jik seretmäge taýýardygymyzy beýan edýäris» diýen sözlerinden ugur alnyp, institutyň düzüminde täze parahatçylyk we bitaraplyk kafedrasy açyldy. Kafedranyň esasy wezipesi Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyga esaslanan daşary syýasatynyň milli hem-de dünýä tejribesi boýunça talyplara düýpli bilim bermek, Bitaraplyk syýasatynyň halkara gatnaşyklaryndaky parahatçylygy dörediji gural hökmündäki aýgytly ornuny ylmy taýdan öwrenmek, ýaş alymlaryň, ilkinji nobatda aspirantlaryň we dalaşgärleriň ylmy işlerini ugrukdyrmak, degişli ugurlar boýunça ylmy-barlag işlerini alyp barmak, monografiýalary, okuw kitaplaryny we gollanmalaryny taýýarlamak ýaly işleri amala aşyrmak bilen ýakyndan baglanyşykly bolup durýar. Elbetde, ähli işleriň sakasynda Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary bar. Şeýle mümkinçilikleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyza, Arkadagly Gahryman Serdarymyza köp sagbolsun aýdýarys. Merdan BERDINYÝAZOW, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň uly mugallymy.
«Akylyň bolsa hünär öwren»
Maksat-menzillerini milli hünäre ugrukdyrýanlaram, orta okuw hünär mekdeplerine gönükdirýänlerem, ýokary bilime teşnelerem az däl. Pederlerimiz aýtmyşlaýyn, «Hünäriň hordasy ýok». Ýöne gürrüň ony saýlap bilmekde. Orta mekdeplerde hünär taýýarlygynyň binýady goýlan ýaşlar kesp-kär saýlamakda kösenmeýärler. Hünär atly altyn hazynadan ýetdik paýlaryny almak üçin ynamly gadam goýýarlar. Ata-babalarymyz: «Ýigide müň dürli hünär hem azdyr» diýipdirler. Kähalatlarda ýaşajyk mekdep okuwçysy bilen gürrüňdeşlikde biz onuň dürli hünärlerde işlemegi arzuw edýändigine düşünýäris. Oňa: «Sen geljekde kim bolmakçy? Nähili hünäri ele almakçy?» diýenimizde, birnäçe hünäriň ady tutulýar. Şeýle ýagdaýlarda onuň haýsy tarapdan ukyp-başarnygynyň aýratyn ösendigine üns bermek zerurlygy ýüze çykýar. Ol geljekde saýlanjak hünäriň döwrebaplygyna, ýurdumyz üçin getirjek peýdasyna çuňňur düşünen halatynda, dessine belli bir hünäri saýlap bilerdi. Käbir çaga ýaşlygyndan başlap, ata-enäniň we mugallymynyň ýardamy bilen ömürlik diregi boljak hünärini ele almaga taýýarlyk görüp ugraýar. Hünär saýlanýan döwür — ýaşlar üçin iň gyzykly hem-de ömür tarapyndan bölünip berlen belli bir döwür. Elbetde, hünärli bolmak üçin ymtylmak, belli bir kär edinmek hiç mahal giç däl. Ýöne orta mekdebi tamamlanyňdan soň, entek maşgala aladasy başyňa düşmänkä, belli bir hünär edinmek iň amatly döwür hasaplanýar. Hünär-kär saýlamaklyk adam ömrüniň jogapkärli, ykbal öwrülişikli meselesi bolup, ol her bir ynsanyň geljek bagtyýarlygyny gazanmagynyň berk esaslaryny düzýär. Ýaşlaryň öz ukyp-başarnygyna, zehin-üşügine dogry akyl ýetirip, köňül yşky göteren hünärini saýlap almagy durmuşyň berk talaby, ýaşaýyş kanunalaýyklygydyr. Adam ömrüniň manysy, rahatlygy we abatlygy hünäre baglydyr. Çünki ýürek yşkyňy berip, söýüp saýlan hünäriň ussady, mynasyp eýesi bolmaklyk ynsan üçin iň uly abraý-mertebe, bagtdyr. Ýyllaryň dowamynda akyl we beden taýdan taplanan çagalar, ýetginjeklik ýaşyna gelende ömür ykballary üçin şugla saçjak hünär, kär saýlamaklyga doly taýýarlyk gazanypdyr. Durmuş tejribesi ýetik dana pederlerimiz duýgur kalby, syzgyr ýüregi, synçy nazary bilen perzentleriniň hünär babatyndaky ukyp-başarnygyna takyk baha kesmegi başarypdyrlar, olary bu babatynda dogry ýola gönükdiripdirler. Olar durmuşy, ýaşaýşy gurnamaklygyň kämil, ygtybarly ýörelgelerini saýlap alyp, ömür gymmatlygynyň beýik manysyny şahsyýetiň kämilliginden, onuň akyl we beden sazlaşygynyň jeminden agtarypdyrlar, ýaş nesilleriň her biriniň hünärli bolmagyna aýratyn ähmiýet beripdirler. Türkmenleriň arasynda söýlüp okalýan, uly meşhurlyga eýe bolan Keý Kowsuň «Kowusnama» eserinde hünär öwrenmek babatda şeýle öwüt berlipdir: «Eger akylyň bolsa hünär öwren, çünki hünärsiz akyl lybassyz ten, hut görksüz-görmeksiz betnyşan adamdyr». Hünärleri ele almakda halkymyzyň müňlerçe ýyllaryň dowamynda özleşdirip, durmuş kadasyna öwren ýol-ýörelgeleriniň biri hem hünäriň halypadan şägirde geçirilmegidir. Bu babatda halkymyzyň il içinde mertebelenen halypadyr ussadynda hiç haçan akyl husytlygy, pikir gysgançlygy bolmandyr. Halypa hünärinde ýokary ussatlyga ýetişen, halk tarapyndan ykrar edilen mertebeli ynsandyr. Öz ömrüni halal zähmeti, kämil hünäri bilen il-gününe bagyş edip, ençeme şägirtleri ýetişdiren halypalar öz atlaryny taryhyň gatlaryna ýazypdyrlar. Şägirt halypalaryň hünär babatyndaky kämil sapaklaryny aňyna, ýüregine siňdirip, hünärini ykbalyna öwrüpdir, olaryň mertebesini öz ata-ene mertebesiniň barabarlygynda hatyralap, köňül söýgüsi bilen sarpalapdyr. Bu asylly işde halypa bilen şägirdi bir beýik maksat — öz hünäriň bilen halkyňa, Watanyňa hyzmat etmek duýgusy birleşdiripdir. Öwrenenleriňi özleşdirmek halypanyň berk talaby bolupdyr. «Şägirt halypasyndan ozdurmasa kär ýiter» diýen pähime eýeren halypalar haýyr işi jäht tutup, şägirdiň özünden has öňe geçmegini, kämil derejelere göterilmegini gazanypdyrlar. Türkmen düşünjesinde halypa gol berip, kämillige ymtylmagyň möhüm şerti, şägirdiň rehimdarlyk, kiçigöwünlilik, il bähbidi bilen ýaşamak, pespällik, ruhubelentlik ýaly ynsan häsiýetlerini özünde jemlemegidir. Öz bagtyny hünärinde, zähmetinde gören halkymyz hünäriň ynsan ömründäki gymmaty hakynda ençeme ajaýyp nakyllary döredipdirler: «Hünär eýesini eziz eder», «Hünäri öwren-de, ýigren», «Hünärli — zor, hünärsiz — hor», «Hünärli ýigit — miweli agaç», «Hünärli är hor bolmaz, dost-duşmana zar bolmaz». Hünär — her bir ynsanyň egsilmeýän hazynasy. Haýsy hem bolsa bir düýpli hünäre eýe bolan adam rysgal-berekediň çeşmesine ýetýär. Hünär — bagtly ýaşaýşyň, gowy durmuşyň kepili. Hünärli adam hiç mahal hor bolmaýar. Ol özüniň zähmeti bilen daş-töweregine ýakym-ýaraşyk peşgeş berip, ömürlere nur paýlaýar. Gunça NEPESOWA, Aşgabat şäherindäki Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky ýöriteleşdirilen umumybilim berýän mekdep-internatynyň iňlis dili mugallymy.
Важнейший этап в подготовке будущих врачей
В эру Возрождения новой эпохи могущественного государства особое внимание уделяется развитию национальной системы здравоохранения, совершенствованию медицинской науки и подготовке высококвалифицированных специалистов. Под руководством уважаемого Президента Сердара Бердымухамедова успешно реализуются масштабные государственные программы, направленные на укрепление здоровья населения, внедрение современных медицинских технологий и повышение качества медицинского образования. Фундаментальной основой качественной системы здравоохранения любого государства является подготовка высококвалифицированных медицинских кадров. В нашей стране, где здоровью нации уделяется приоритетное внимание, Государственный медицинский университет Туркменистана имени Мырата Гаррыева ведёт масштабную работу по интеграции передовых образовательных методик и практического опыта. Такой комплексный подход способствует воспитанию социально ответственных специалистов, осознающих высокую миссию медицинской профессии. Сегодня медицинское образование Туркменистана развивается в соответствии с международными образовательными стандартами, сочетая лучшие достижения мировой науки с национальными традициями отечественной медицины. Благодаря постоянной государственной поддержке совершенствуется материально-техническая база учебных и лечебных учреждений, расширяются возможности для научных исследований и практической подготовки студентов. Летняя производственная практика является важнейшей составляющей подготовки конкурентоспособных медицинских кадров. Она содействует формированию профессиональных компетенций, необходимых для эффективной врачебной деятельности, развитию научного мировоззрения, ответственности и преданности избранной профессии. Важнейшим этапом в становлении будущего врача, провизора или гигиениста является летняя производственная практика – связующее звено между академическими знаниями, полученными в стенах университета, и реальной клинической средой. Её главная цель заключается в формировании у студентов клинического мышления, закреплении мануальных навыков и психологической адаптации к работе в медицинском коллективе. Производственная практика студентов-медиков проводится на базе многопрофильных больниц, специализированных медицинских центров, домов здоровья и учреждений первичной медико-санитарной помощи, оснащённых передовым оборудованием. Инфраструктура, включающая современные научно-клинические центры, позволяет студентам использовать в обучении последние достижения мировой медицины. Процесс строго регламентирован, за каждым студентом закрепляется руководитель от базы практики, который контролирует выполнение индивидуального плана. Режим работы практикантов максимально приближен к графику штатных медицинских работников, что способствует формированию дисциплинированности и ответственности. Под руководством опытных врачей-наставников студенты осваивают современные методы диагностики, профилактики и лечения заболеваний, закрепляют практические навыки оказания медицинской помощи, изучают особенности ведения медицинской документации и принципы соблюдения санитарно-эпидемиологического режима. Особое значение практика имеет для формирования клинического мышления, развития профессиональной ответственности, коммуникативных компетенций и соблюдения норм медицинской этики и деонтологии. Непосредственное участие в лечебно-диагностическом процессе позволяет студентам приобрести бесценный опыт взаимодействия с пациентами, совершенствовать навыки принятия клинических решений и работы в составе многопрофильной медицинской команды. Практика учит студентов основам деонтологии – чуткому и внимательному отношению к пациентам и их родственникам. Работа в условиях стационаров, поликлиник и санитарно-эпидемиологических центров позволяет понять организационную структуру здравоохранения, специфику дежурств и принципы оказания неотложной помощи. По итогам каждого этапа студенты проходят зачёт, демонстрируя уровень освоения практических навыков, зафиксированных в отчётной документации. Летняя производственная практика – это не просто обязательный академический элемент, а кузница профессиональных кадров. Опираясь на богатый национальный опыт, включая мудрые наставления Героя-Аркадага в трудах о лекарственных растениях и укреплении здоровья, будущие медики Туркменистана получают уникальный шанс стать специалистами, способными не только исцелять, но и стоять на страже профилактики заболеваний. Следует отметить, что государственная политика Туркменистана в сфере здравоохранения, основы которой заложены Национальным Лидером туркменского народа Героем-Аркадагом, и реализуемая сегодня под руководством Президента Аркадаглы Героя Сердара, направлена на дальнейшее укрепление кадрового потенциала отрасли, модернизацию медицинской инфраструктуры и повышение качества медицинского образования. В этих условиях производственная практика студентов приобретает особую значимость как эффективный механизм подготовки компетентных специалистов, способных успешно решать актуальные задачи современной медицины. Уверенно овладевая современными медицинскими знаниями и практическими навыками, будущие врачи вносят достойный вклад в дальнейшее развитие отечественного здравоохранения, сохраняя и приумножая лучшие традиции туркменской медицины во имя благополучия народа и процветания независимого нейтрального Туркменистана. Последовательное совершенствование системы практической подготовки в Государственном медицинском университете Туркменистана имени Мырата Гаррыева является гарантом того, что здравоохранение страны будет и впредь развиваться на базе инноваций, высокого профессионализма и гуманистических идеалов. Таким образом, летняя производственная практика является важнейшим этапом профессионального образования студентов-медиков. Она способствует формированию практических навыков, развитию клинического мышления, повышению уровня профессиональной подготовки и воспитанию высокой ответственности за здоровье населения, что соответствует приоритетным направлениям развития национальной системы здравоохранения. Агаюнус МЫРАДОВА, преподаватель кафедры гигиены питания Государственного медицинского университета имени Мырата Гаррыева.
Изучая языки, достигнешь многого
Знание языков — дело нужное и полезное. При помощи хорошей языковой подготовки можно свободно и беспрепятственно изъясняться с собеседником – носителем языка, смело путешествовать по разным странам, строить деловые отношения с бизнес-партнёрами, читать в оригинале любимых писателей. И самое главное, можно сочетать полезное с приятным: в ходе изучения языков повышается культурный уровень человека, открываются новые перспективы, расширяется кругозор. Языковая политика занимает достойное место в сфере образования, её концепция позволяет педагогам Туркменистана подходить к делу творчески, созидательно. В стране работают специализированные школы по иностранным языкам, которые вносят вклад в общее дело и стремятся к тому, чтобы каждый проведённый урок был содержательным, познавательным, запомнился учащимся. Так, закладывается основа воспитания и гуманитарного образования подрастающего поколения. Для языковедов-лингвистов – учителей английского, русского, туркменского и японского языков, преподаваемых в средней школе № 15 г.Балканабат, стало доброй традицией устраивать раз в месяц «неделю языка» – одного из четырёх изучаемых. Как правило, в рамках таких мероприятий проводятся открытые уроки, организуются выставки поделок учащихся, тематические вечера, выпуск стенгазет с ребусами и кроссвордами на иностранных языках, а стены школы украшают цитаты, различные высказывания знаменитых писателей и поэтов, известных личностей в оригинале и переводе. Школьные вернисажи дополняются изготовлением макетов, изображающих достопримечательности той или иной страны, звучат песни, декламируются стихи, в которых содержатся мудрые высказывания. А в привычные будни, когда продолжается учебный процесс, в определённые дни можно услышать различную речь в форме приветствия на том или ином языке, короткие диалоги в коридорах, – внеклассные упражнения школьников на переменах поощряются учительским составом школы. В этом году исполняется десять лет, как в школе начал преподаваться японский язык. За это время кроме школьного курса ребята научились многому, постигая культуру этого народа, без чего труднее вникнуть в атмосферу языка, почувствовать его «вкус». К тому же сопутствующие экскурсы стимулируют интерес и старание к изучению школьного предмета. Например, учащиеся научились искусству оригами, мастерили белых бумажных журавликов – символ добра и справедливости на планете. Эти бумажные птицы ручной работы, а также старательно изготовленное цветущее дерево сакуры стали экспонатами постоянной выставочной коллекции. А ещё старшеклассники, следуя обычаям и традициям Страны восходящего солнца, пробуют свои таланты в приготовлении блюд японской кухни. Они научились готовить суши и онигири, угощают гостей мероприятий, с удовольствием посещающих языковые акции и другие школьные торжества, чтобы послушать как японские песни, так и проникновенные строки Махтумкули на языке оригинала и в переводе на тот же японский. Наталья ЕВТЕРЕВА, учитель английского языка средней школы № 15 г.Балканабат Балканского велаята.
Okuw-tejribelik sapary
Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleri bilen daşary ýurtlaryň bilim edaralarynyň arasynda ýola goýulýan hyzmatdaşlyk barha pugtalandyrylyp, oňyn netijeleri berýär. Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyplarynyň Italiýa Respublikasynyň Florensiýa şäherinde bolup, tomusky okuw tejribeligini geçmekleri hem munuň güwäsine öwrüldi. «Türkmenistanda ýokary hünär bilimini ösdürmegiň 2026 — 2052-nji ýyllar üçin Strategiýasynda» kesgitlenen wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, ýokary hünär bilimine degişli öňdebaryjy usullary hem-de özara hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Kent döwlet uniwersitetiniň Italiýanyň Florensiýa şäherindäki şahamçasynyň çakylygy esasynda guralan bu sapar netijeli häsiýete eýe boldy. Iki tapgyrda dowam eden saparyň barşynda uniwersitetiň halkara hukugy we halkara gatnaşyklary fakultetiniň talyplaryna häzirki zaman halkara gatnaşyklarynyň taryhy we şu güni dogrusynda Kent döwlet uniwersitetiniň professory tarapyndan iňlis dilinde okuw sapaklary geçildi. Mälim bolşy ýaly, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti bilen Kent döwlet uniwersitetiniň arasynda özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama ABŞ-nyň Ogaýo ştatynyň Kent şäherinde gol çekilipdi. Bu resminamanyň çäklerinde hyzmatdaş ýokary okuw mekdepleriniň okuw meýilnamalaryny kämilleşdirmek boýunça maksadalaýyk işler durmuşa geçirilýär. Geljekde hem halkara bilim hyzmatdaşlygyny barha giňeltmek esasynda birnäçe möhüm maksatnamalary durmuşa geçirmek göz öňünde tutulýar. Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyplarynyň Italiýada geçen tomusky okuw tejribeligi türkmen ýaşlarynyň dünýä ylmy we bilimi bilen aýakdaş barýandygynyň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky şeýle netijeli hyzmatdaşlyk giň gözýetimli we öz işiniň ussady bolan hünärmenleri taýýarlamakda möhüm ähmiýete eýedir. Sülgün MYRATGELDIÝEWA, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň mugallymy.
Çagalaryň sagdyn dünýäsi
Bagtyýar çagalygyň mekany bolan eziz Diýarymyzda ösüp gelýän ýaş nesliň sagdyn, berk bedenli, kämil we giň dünýägaraýyşly bolup ýetişmekleri üçin döwlet derejesinde uly aladalar edilýär. Halkara ülňülerine laýyk gelýän, «akylly» şäher konsepsiýasy esasynda gurlan Arkadag şäheriniň çagalar baglarynda hem körpeleriň tomus paslyny şadyýan, gyzykly we peýdaly geçirmekleri üçin ähli şertler döredilendir. Arkadag şäherindäki 4-nji çagalar bagynda şu günler tomus sagaldyş möwsümi mynasybetli aýdym-sazly we sport çäreleri yzygiderli guralýar. Çagalar bagynda körpeleriň gatnaşmagynda halk ertekileri esasynda taýýarlanan sahna oýunlary, goşgy aýtmak we şadyýan tans etmek boýunça bäsleşikler geçirilýär. Aýdym-sazyň üsti bilen çagalaryň gözellik duýgulary baýlaşdyrylsa, şadyýan ritmler arkaly olaryň her bir güni has-da şowhunly geçýär. Şadyýan bäsleşikler, estafeta oýunlary, çagalaryň ýaşyna laýyk gelýän sport ýaryşlary körpelerde toparda agzybir işlemek, çalasynlyk we ugurtapyjylyk ýaly häsiýetleri kemala getirýär. Surat çekmek we plastilinden dürli şekiljikleri ýasamak boýunça geçirilýän bäsleşikler çagalaryň döredijilik ukybyny, ownuk motorikasyny, ukyp-başarnyklaryny ösdürmekde uly ähmiýete eýedir. Geçirilýän her bir çäre körpeleriň diňe bir wagtyny hoş geçirmek bilen çäklenmän, eýsem, olaryň akyl we beden taýdan sazlaşykly ösmegine, dünýägaraýşynyň giňemegine oňaýly täsir edýär. Gülşat ANNADURDYÝEWA, Arkadag şäherindäki 4-nji çagalar bagynyň müdiri.
Dynç alyş möwsüminde gyzykly pursatlar
Ahal welaýat häkimliginiň Gökderedäki «Bagtyýar nesiller» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezinde çagalar wagtlaryny gyzykly we täsirli geçirýärler. Bilşimiz ýaly, häzirki döwürde dynç alyş möwsüminiň üçünji tapgyry dowam edýär. Tomusky dynç alyş möwsüminiň bu tapgyryna dynç alşa gelen çagalary dynç alyş we sagaldyş merkezinde guramaçylykly kabul etmek we ýaş aýratynlyklaryna görä toparlara bölmek işleri göwnejaý guraldy. Dynç alşa gelen mekdep okuwçylaryny çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezi we onuň gün tertibi bilen tanyşdyrmak, çagalaryň arasynda dostluk gatnaşyklaryny ýola goýmak maksady bilen «Geliň, tanşalyň!» atly tanyşdyrylyş çäresi hem guramaçylykly geçirildi. Dynç alýan mekdep okuwçylarynyň isleglerine we ukyplaryna görä, merkezde hereket edýän gurnaklara ýazylmaklary üçin degişli işler geçirilip, olar bilen döredijilik häsiýetli dürli görnüşli çäreleri guramaga girişildi. Çagalar dynç alyş we sagaldyş merkeziniň ýörite meýilnamasy esasynda geçirilmeli çäreler bilen hem tanyşdyryldy. Uly terbiýeçi-mugallymlaryň ýardam etmeginde merkezde dynç alýan çagalardan jemgyýetçilik başlangyçlarynda hereket edýän işjeňler toparlary hem döredildi. Bu toparlaryň düzüminde «Öňbaşçylar topary», «Sport topary», «Metbugat topary», «Döredijilik işleri boýunça topar», «Tebigatyň ýaşajyk dostlary» ýaly toparlar döredildi we bu toparlara çagalar öz islegleri, başarnyklary boýunça ýazyldylar. Bulardan başga-da, merkezde dynç alýan çagalar bilen aýdym-sazly çäreleri, çeper okaýyşlary, dürli görnüşli edebi bäsleşikleri, edebi-sazly agşamlary guramaga taýýarlyk görülýär. Olar gyzykly we guramaçylykly geçirilýär. Şonuň ýaly-da, çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezinde «Saglygym — baş baýlygym» diýen at bilen küşt, şaşka, düzzüm, türkmen milli oýunlary boýunça ýaryşlar geçirilýär. Dürli aýdym-saz toparlarynyň çykyşlary hem guralýar. Sebäbi çagalar aýdym-sazly çykyşlary diýseň halaýarlar we örän işjeň gatnaşýarlar. Umuman, bu ýerde dynç alýan bagtyýar çagalar üçin döwrebap mümkinçilikler bar. Bagtly nesilleriň sagdyn ösmekleri, döwrebap dynç almaklary, ukyp-başarnyklaryny ösdürmekleri üçin döredilen şertler, guralýan gyzykly çäreler hem-de alnyp barylýan terbiýeçilik işleri çagalaryň tomusky dynç alşyny many-mazmunly geçirmäge uly mümkinçilik berýär. Bagtyýar döwrüň bagtly çagalarynyň şatlykly, şowhunly günleri ýatdan çykmajak pursatlara beslenýär. Döredilýän bu mümkinçilikler bolsa bagtyýar nesiller hakyndaky aladanyň aýdyň beýanydyr. Gülzada ERNEPESOWA, Ahal welaýat häkimliginiň Gökderedäki «Bagtyýar nesiller» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkeziniň uly mugallymy.
Şatlyga beslenýän günler
Bilşimiz ýaly, çagalaryň tomusky dynç alşy ýurdumyzyň ähli ýerlerinde guramaçylykly dowam edýär. Awazanyň ajaýyp kenarynda ýerleşen Daşoguz welaýat häkimliginiň «Daşoguz» ulular we çagalar üçin döwrebap dynç alyş we sagaldyş merkezinde-de çagalaryň dynç alşy talabalaýyk guralan. Bu ýerde çagalaryň dynç alşy umumy bäş tapgyrda guralýar. Häzirki wagtda dynç alşyň dördünji tapgyry tamamlanyp barýar. Bäşinji tapgyr bolsa 1-nji awgustdan 10-njy awgust aralygynda dowam eder. «Daşoguz» ulular we çagalar üçin döwrebap dynç alyş we sagaldyş merkezi her tapgyrda çagalaryň 100-sine dynç almaga niýetlenen. Bu ýerde çagalaryň wagtlarynyň täsirli we manyly geçmegi üçin ýörite düzülen meýilnama esasynda gyzykly çäreler toplumy guralýar. Çagalar hemişe lukmanyň hem-de terbiýeçi mugallymlaryň gözegçiliginde bolup, olar talabalaýyk iýmitlenýärler, wagtlaryny şatlykly geçirýärler we oňat dynç alýarlar. Çagalaryň bu ýerdäki dynç alşynyň gyzykly we ýatda galyjy bolmagy üçin her gün geçirilýän gyzykly çäreler we täsirli gezelençler olaryň zehinleriniň açylmagyna hem oňaýly täsir edýär. Ekologiýa taýdan arassa, jana şypaly deňziň ajaýyp, hoştap howasy ösüp gelýän ýaş nesil üçin aýratyn melhemdir. Sagaldyş we dynç alyş merkezinde çagalar üçin ýörite howuzlar hem bar. Oýun oýnamaga niýetlenen meýdançalar çagalara aýratyn joşgun berýär. Futbol, woleýbol, basketbol meýdançalarynda sport ýaryşlary yzygiderli guralýar. Kino, okalga, oýun zallarynda çagalar wagtlaryny şadyýan geçirýärler. Bulardan başga-da, döredijilik bäsleşiklerinde, sport ýaryşlarynda hem çagalar ukyp-başarnyklaryny görkezýärler. Dynç alýan oglanlaryň arasynda futbol boýunça merkeziň birinjiligi ugrunda ýaryşlar geçirilýär. Gyzlaryň we oglanlaryň arasynda woleýbol boýunça bäsleşikler hem yzygiderli guralýar. Tomus möwsümi bilen baglanyşykly surat çekmek we reňkli kagyzlardan sekilleri ýasamak, ýelimlemek boýunça guralýan bäsleşikler hem örän gyzykly geçýär. Çeper okaýyş boýunça guralýan bäsleşiklerde çagalar ýatdan bilýän goşgularyny labyzly okamak arkaly özara bäsleşýärler, has tapawutlanyp çykyş eden okuwçylara ýadygärlik sowgatlar gowşurylýar. Çagalaryň dynç alyş möwsüminiň dowamynda olar bilen Awazanyň gözel ýerlerine syýahatlar, muzeýlere gezelençler hem guralýar. «Jadyly kenar» seýilgähine hem-de deňizde gämili gezelençleri guramak çagalar üçin has gyzykly bolýar. Şirin GARABAÝEWA, Daşoguz welaýat Baş bilim müdirliginiň baş hünärmeni.
Netijeli işlere badalga
Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda ylym-bilim, döredijilikli zähmet bilen belent sepgitlere ýetilýär. Ata Watanymyz Türkmenistanda ýaşlar syýasaty giň gerim bilen alnyp barylýar. Ýurdumyzyň umumybilim berýän orta mekdeplerinde zehinli, giň dünýägaraýyşly, kämil ýaşlary terbiýeläp ýetişdirmek üçin uly mümkinçilikler, giň şertler döredilýär. Ýaşlaryň, mekdep okuwçylarynyň ukyp-başarnyklaryny, tebigy zehinlerini ýüze çykarmak üçin dürli bäsleşikler geçirilýär. Etrap, welaýat, döwlet derejesinde, hatda dünýä möçberinde geçirilýän bäsleşiklerde türkmen ýaşlary abraýly orunlary eýeleýärler. Hormatly Prezidentimiz «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitabynda: «Ýaşlar döwletimiziň kuwwatly güýjüdir, halkymyzyň belent maksatlara ýugrulan nurana geljegidir» diýip, türkmen ýaşlaryna örän uly ynam bildirýär, ýaş nesilleri jemgyýetiň geljegi hasaplaýar. Ak bugdaý etrabyndaky ýöriteleşdirilen 45-nji orta mekdebimizde hem ýurdumyzda alnyp barylýan bilim syýasatyny durmuşa geçirmek, okuwçylara bilim, terbiýe bermek, ýaşlara daşary ýurt dillerini öwretmek, olaryň zehinini, ylma bolan höwesini, innowasiýa bolan söýgüsini, hünär saýlamaga bolan ukybyny ýüze çykarmak üçin ähli şertler, döwrebap mümkinçilikler döredilen. Şeýle dünýä nusgalyk şertleriň döredilmegi Watana, il-günümize, hormatly Prezidentimize wepaly ýaşlary terbiýelemekde örän ähmiýetlidir. Mekdebimizde bilim alýan okuwçylary milli ruhda terbiýelemek, olaryň tebigy zehinini ýüze çykarmak, ylmyň gazananlaryny, innowasiýany öwrenmek üçin kompýuter otaglarynyň 2-si, lingafon otaglarynyň 4-si, häzirki zaman multimedia tagtalarynyň 8-si, gyzlara, oglanlara aýratynlykda öwretmek üçin zähmet otaglarynyň 4-si hyzmat edýär. Mekdep okuwçylary daşary ýurt dillerini içgin öwrenmäge aýratyn üns berýärler. Mekdepde iňlis dilini çuňlaşdyryp öwretmekde lingafon otaglaryndan giňden peýdalanylýar. Ýaşlara iňlis, rus dillerini öwretmekde lingafon enjamlarynyň hyzmaty örän ýokarydyr. Döredilen mümkinçiliklerden peýdalanyp, mekdebimiziň okuwçylary halkara internet bäsleşiklerine-de işjeň gatnaşýarlar. 2025—2026-njy okuw ýylynda okuwçylaryň 274-si halkara internet bäsleşigine gatnaşyp, baýrakly orunlara mynasyp boldular. Şeýlelikde, mekdebimiziň abraýyny welaýat, döwlet derejesinde ýokary göterdiler. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» durmuşa geçirmek üçin mekdebimizde degişli işler amala aşyrylýar. Tejribeli halypa mugallymlaryň iş tejribesini öwrenmek, okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmek, okuwçylaryň pikirleniş ukybyny ösdürmek boýunça mekdebiň usuly birleşmeleri ýörite düzülen meýilnama esasynda iş alyp barýarlar. Bu babatda mekdebiň tejribeli mugallymlary şu ýyl dersler boýunça görelde sapaklaryny guradylar. Mekdebiň mugallymlary Tawus Annaýewa, Gülaýym Narlyýewa etrap derejesinde iňlis dili dersinden görelde sapagyny gurap, etrabyň iňlis dili mugallymlaryna Konsepsiýanyň öňde goýan wezipelerini durmuşa geçirmegiň ähmiýetini öz iş tejribelerinde görkezdiler. Mekdep okuwçylaryny hünäre ugrukdyrmak, hünär tejribesini öwretmek boýunça hem umumybilim berýän orta mekdepleriň ählisinde giň mümkinçilikler döredildi. Okuwçylaryň kompýuter sowatlylygy babatda ösen isleglerini nazara alyp, mekdebimizi şu ýyl tamamlan uçurymlar bilen «Kompýuter sowatlylygynyň esaslary» hünäri boýunça okuwlar guralyp, olar umumy orta bilim hakynda şahadatnama bilen bir hatarda «Kompýuter sowatlylygynyň esaslary» hünäri boýunça hünär şahadatnamasyny aldylar. Bu bolsa hormatly Prezidentimiziň ýaşlaryň umumy orta bilim almak bilen bir hatarda, belli bir hünär boýunça zähmet ýoluna gadam basmagyna döreden uly mümkinçiligidir. Mekdebimizde 2025—2026-njy okuw ýylyny üstünlikli jemlemek bilen birlikde, täze 2026—2027-nji okuw ýylyna guramaçylykly başlamak işleri hem dowam edýär. Häzir täze okuw ýylyna taýýarlyk işleri boýunça mekdebimizde abatlaýyş, tämizleýiş işleri, mekdep emläkleriniň abatlygyny gözden geçirmek işleri dowam edýär. Bu işleri birkemsiz amala aşyrmak hem-de täze okuw ýylyna guramaçylykly başlamak üçin hormatly Prezidentimiziň bilim özgertmelerini mekdep durmuşyna ornaşdyrmak, mekdebiň çägini bagy-bossanlyga, gülzarlyga öwürmek, okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmek babatda giň mazmunly meýilnama düzüldi. Oguljuma GURBANOWA, Ak bugdaý etrabyndaky takyk ugurly we iňlis dili okuw derslerini çuňlaşdyryp öwredýän ýöriteleşdirilen 45-nji orta mekdebiň müdiri.
Bilim — kämilligiň binýady
«Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda ýurdumyzda milli bilim ulgamyny özgertmek, ýaş nesliň sagdyn ösmegi, döwrebap bilim-terbiýe almagy, ylym bilen meşgullanmagy, oňat dynç almagy üçin ähli şertler döredilýär. Gahryman Arkadagymyzyň beýik başlangyçlaryny mynasyp dowam edýän hormatly Prezidentimiziň tagallalary netijesinde, ýurdumyzyň ähli ugurlary bilen bir hatarda milli bilim ulgamynda hem amala aşyrylýan beýik işler, düýpli özgertmeler, ýetilen belent sepgitler her birimizi guwandyrýar. Mahlasy, «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasy» üstünlikli durmuşa geçirilýär. Hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda milli bilim ulgamyna berilýän aýratyn üns, yzygiderli edilýän alada göwün guşuňy ganatlandyrýar. Berkarar döwletimiziň ýagty geljegi bolan ýaş nesillerimiz hem uly üstünlikleri gazanyp, Watana wepalylyk, ygrarlylyk, lebzi halallyk ýaly ajaýyp häsiýetleri özünde jemleýärler. Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasy» üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu maksatnamanyň esasy ugurlarynyň biri hem pudaklarda sanly ulgamy has-da ösdürmek bilen baglanyşyklydyr. Häzirki wagtda Ýolöten etrabynda orta mekdepleriň 48-si, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň 22-si hem-de çagalar we ýetginjekler döredijilik öýi bolup, olarda zähmet çekýän bilim işgärleri hormatly Prezidentimiziň bilim ulgamynyň öňünde goýan wezipelerini durmuşa geçirmekde asylly ýörelgelere eýerip, ýaşlaryň döwrebap bilim almaklary üçin her bir işe döredijilikli çemeleşýärler. Bu ugurda bilim işgärleri dürli görnüşli bäsleşikleri geçirýärler. Sapaklary gyzykly hem işjeň guraýarlar. Şeýle-de geçirilýän baýramçylyk çärelerine ýaşlaryň işjeň gatnaşmaklaryny gazanýarlar. Netijede, ata Watanymyzyň geljegi bolan ýaş nesliň bilimli, giň dünýägaraýyşly we kämil adamlar bolup ýetişmekleri ugrunda edilýän tagallalar ýerine düşýär. Eziz Watanymyzyň röwşen geljegi bolan ýaşlara uly ynam bildirilýär. Bu günki gün ýurdumyzda bilim ulgamynyň kämilleşdirilmegi, ýaş nesliň döwrebap bilim-terbiýe almagy, innowasion tehnologiýalardan oňat baş çykarýan, giň gözýetimli adamlar bolup ýetişmegi ugrundaky tagallalaryň barha rowaçlanyp, özüniň oňat netijesini berýändigine göz ýetirmek bolýar. Okuwçylaryň biliminiň çuňňurlygy, ilkinji nobatda, bilim işgärleriniň hünär ussatlygyna baglydyr. Şonuň üçin etrabymyzda mugallymlaryň, terbiýeçileriň hünär ussatlyklaryny kämilleşdirmeklerine aýratyn üns berilýär. Mugallymlar bilen usuly-amaly maslahatlary, öňdebaryjy iş tejribeleri öwrenmek we ýaýratmak işleri yzygiderli alnyp barylýar. Ýurdumyzda her ýylda dünýä ülňülerine laýyk gelýän döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyrylan orta mekdepleriň hem-de çagalar baglarynyň birnäçesi gurlup ulanylmaga berilýär. Bu tutumly işler bolsa bilim işgärlerinde döwrüň talabyna görä, täzeçe usullarda döredijilikli zähmet çekmäge hyjuw döredýär. Amanýaz REJEPGULYÝEW, Ýolöten etrap bilim bölüminiň müdiri.
Edebiýat sapaklarynda döwrebap ugurlar
Hormatly Prezidentimiziň bilim ulgamyndaky özgertmeleri ähli bilim işgärlerini buýsandyrýar. Umumybilim berýän orta mekdeplerde okuwçylary milli ruhda terbiýelemek asylly ýörelgämizdir. Ýaşlary milli ruhda terbiýelemekde edebiýat sapagynyň orny uludyr. Okuwçylara edebiýatdan bilim we terbiýe bermegiň, olaryň ýokary ýetişigini gazanmagyň esasy serişdesi sapakdyr. Sapak belli bir kesgitlenen wagt aralygynda mugallymyň okuwçylar bilen alyp barýan okuw işidir. Edebiýat sapaklarynda, esasan, çeper eserler, halk döredijiligi, ýazuw ýadygärliklerimiz, şadessanlarymyz, mahlasy, edebi mirasymyz öwredilýär. Ol eserleriň üsti bilen okuwçylarda watansöýüjilik, ruhubelentlik, dogruçyllyk, mertlik ýaly häsiýetler terbiýelenýär. Her bir sapagyň öz öňünde goýýan anyk maksady, amal etmeli wezipesi bar. Şonuň üçinem sapagyň her bir pursadyny netijeli peýdalanmaga çalşylýar. Sapagyň maksadyna ýetmegi, ilkinji nobatda, mugallymyň özüne baglydyr. Edebiýat dersiniň esasy maksady sapakda we sapakdan daşary okuwlarda okuwçylara çeper edebiýaty okamagy, derňemegi öwretmekden, olara edebi bilim bermekden, edebiýatyň keşpli, duýguly täsirlilik güýjünden peýdalanyp, okuwçylarda edep-ekramy, ýokary ahlaklylygy terbiýelemekden ybaratdyr. Mugallym okuwçylary durmuşa taýýarlaýar. Olara çuňňur edebi bilim bermek arkaly oňat adamkärçilik sypatlaryny, gylyk-häsiýetlerini kemala getirýär. Munuň üçin bolsa edebiýat sapagynyň maksady anyk goýulmaly. Okuw işi anyk meýilnama esasynda alnyp barylmaly. Mugallym sapagyň döwrebap, ylmy, durmuşy esasda guralmagyna gönüden-göni jogap berýär. Edebiýat sapagy belli bir usulyýet esasynda guralmaly. Mugallym her bir sapagy guramakda ilki okatmagyň usullaryny we tärlerini öňünden kesgitlemeli, şeýle-de ulanjak elektron ýazgylaryny taýýarlamalydyr. Okatmagyň usullary we tärleri sapagyň temasyna, mazmunyna görä saýlanyp alynýar. Ýeri gelende bellesek, şol bir wagtyň özünde edebiýat sapagyndan edilýän esasy talaplar bar. Guralýan her bir sapak baş durmuş ýörelgämiz bilen berk baglanyşykly bolmalydyr. Beýleki derslerde bolşy ýaly, edebiýat sapaklarynda hem okuw-görkezme esbaplaryň, tehniki serişdeleriň dürli görnüşleri ulanylýar. Olary, esasan, şular ýaly toparlara bölmek mümkin: 1) okuw — tema bilen baglanyşykly tablisalar, gazet-žurnallardan we internetden alnan maglumatlar, taslamalar; 2) ýazyjy-şahyrlaryň portreti, suraty, albomlar; 3) esere degişli suratlar, çeper şekiller; 4) tehniki serişdeler — kompýuterler, proýektorlar; 5) gaýybana edebi gezelençleri guramak üçin dünýäniň we Türkmenistanyň kartasy we şuňa meňzeşler bolup biler. Elbetde, bularyň hemmesi tehniki serişdeler arkaly hereketli, animasiýaly bolsa has täsirli bolar. Edebiýat mugallymynyň sapagy netijeli guramagy üçin görkezme esbaplary we prezentasiýalary taýýarlamagyň usullaryny bilmegi zerurdyr. Prezentasiýanyň esasy maksady ählitaraplaýyn maglumatlary talabalaýyk, döwrebap görnüşde, çuň, ýeňil we çalt, aýratyn-da täsir ediji derejede okuwçynyň aňyna ýetirmekdir. Edebiýat sapagynda şahyryň ýa-da ýazyjynyň döredijiligini öwretmek maksady bilen, prezentasiýalary taýýarlamagyň ygtybarly usullaryny ulanmaly. Edebiýat sapaklarynda okuw-görkezme esbaplary we tehniki serişdeler okuwçylara çuňňur bilim bermäge, olarda öwrenilýän edebi maglumatlar boýunça anyk hem aýdyň düşünje döretmäge hyzmat etmelidir. Parahat JUMAÝEWA, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň uly mugallymy.
Körpeleri terbiýelemegiň usullary
Günbe-günden uly ösüşlere beslenýän ýurdumyzda körpe nesliň sagdyn ösüp kemala gelmegi, şatlykly, bagtyýar durmuşda ýaşamagy üçin ähli mümkinçilikler döredilýär. Tomusky sagaldyş möwsüminde sapaklaryň ýerine gyzyklanma, göwnaçma çäreleri guralýar. Bu möwsümde çagalaryň sagdyn ösmekleri hem-de olaryň bedenini berkitmek maksady bilen çagalar bakja-bagymyzda meýilnama esasynda taplama çäreleri geçirilýär. Ony geçirmegiň maksady çagalaryň saglygyny berkitmek we goramakdyr. Çagalaryň wagtlaryny şadyýan geçirmegi, kadaly ösmegi, dynç almagy üçin guralýan gyzyklanma çärelerine körpeler höwes bilen gatnaşýarlar. Terbiýeçi-pedagoglar irden çagalaryň saglygyny, arassaçylygyny barlap kabul edýärler. Soňra körpeler bilen irki beden maşklary ýerine ýetirilip, ertirlik nahary berilýär. Körpeler naharlanandan soňra, dürli çäreler geçirilýär. Çagalar bilen dürli oýunlar, aýdym-sazly göwnaçmalar, «ertekiler dünýäsine» gezelençler guralýar. Soňra sagaldyş-taplama çäreleri geçirilýär. Günüň ikinji ýarymynda çagalara dürli many-mazmunly oýunlar oýnadylýar. Soňra hereketli oýunlar guralýar. Körpeler günüň dowamynda ýörite taýýarlanylýan tagamnama esasynda çagalar üçin gerekli witaminlere baý bolan önümler bilen naharlanýarlar. Çagalar bakja-bagymyzda her topara niýetlenen oýun meýdançalary bar. Olar ýörite enjamlar bilen enjamlaşdyryldy. Ol meýdançalarda çagalaryň ýaş aýratynlygyna laýyklykda, terbiýeçilik pursatlary guralýar. Bu bolsa körpeleriň bedenlerini berkitmegine we wagtlaryny şadyýan geçirmegine uly ýardam berýär. Tomus möwsüminde oýunlaryň yzygiderli guralmagy çagalaryň wagtlarynyň manyly we gyzykly geçmegine oňyn täsirini ýetirýär. Bu möwsümi guramaçylykly geçirmek üçin multfilmleri görkezmek, ertekileriň gahrymanlarynyň şekillerini janlandyryp, oýunlary guramak has-da täsirlidir. Çagalar bilen guralýan şeýle görnüşli göwnaçma çäreleri öz oňyn netijelerini berýär. Bu çäreler körpeleriň gündelik çagalar bagyna höwesli gatnamaklaryna, şatlanmaklaryna şert döredýär. Ýurdumyzda sagdyn nesliň kemala gelmegi ugrunda uly tagallalary edýän Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlarynyň sag, ömürleriniň uzak bolmagyny, beýik işleriniň hemişe rowaçlyklara beslenmegini tüýs ýürekden arzuw edýäris. Altyn SAÝATOWA, Aşgabat şäherindäki 117-nji çagalar bakja-bagynyň müdiri.
Täze okuw ýylyna belent maksatlar bilen
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimizde türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde milli bilim ulgamyny yzygiderli kämilleşdirmek boýunça giň mümkinçilikler döredilýär. Bu mümkinçilikler ýaş nesle döwrebap terbiýe hem-de çuňňur bilim bermäge, olaryň dünýä dillerini kämil özleşdirmegini üpjün etmäge uly itergi berýär. Şunuň bilen baglylykda, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda hem 2026—2027-nji okuw ýyly üçin talyplyga dalaşgär ýaşlary okuwa kabul etmek boýunça resminamalary kabul ediş möwsümi ýokary guramaçylykly alnyp baryldy. Bu möwsüme talabalaýyk taýýarlyk görmek maksady bilen, ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda hem-de Aşgabat we Arkadag şäherlerinde dalaşgär ýaşlaryň arasynda giň gerimli wagyz-nesihat we hünär saýlamak boýunça düşündiriş işleri ýaýbaňlandyryldy. Şol bir wagtda, 2026-njy ýylyň 1-nji we 6-njy maýynda institutyň binasynda däbe öwrülen «Açyk gapylar» günleri hem üstünlikli geçirildi. Bu çäreleriň çäklerinde dalaşgärler we mekdep uçurymlary institutyň fakultetleri, kafedralary, innowasion tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan döwrebap okuw otaglary hem-de sanly bilim ulgamynyň täze mümkinçilikleri bilen ýakyndan tanyşmaga giň mümkinçilik aldylar. Işleriň şeýle ulgamlaýyn guralmagy resminamalary tabşyryş möwsüminiň hem ýokary derejede geçirilmegine ýardam etdi. Resminamalary kabul etmek işleri bellenilen kadalara we düzgünnamalara laýyklykda amala aşyryldy. Diller dünýäsine okuwa girmäge isleg bildirýän dalaşgärler bellenilen tertipde zerur bolan resminamalaryny tabşyrdylar. Bilim ojagyna resminamalaryny hödürlän ýaşlaryň arasynda giň gözýetimli, bilimli, zehinli hem-de daşary ýurt dillerini öwrenmäge uly höwes bildirýän dalaşgärleriň sanynyň köp bolmagy buýsandyryjydyr. Türkmenistanyň daşary syýasatynyň hem-de ikitaraplaýyn dostlukly gatnaşyklaryň barha ösdürilmegi netijesinde, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň okuw maksatnamasy hem täze mazmun bilen baýlaşdyrylýar. Täze okuw ýylynda hormatly Prezidentimiziň tagallalary netijesinde ýurdumyz bilen Pakistanyň arasyndaky ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek we medeni-ynsanperwer gatnaşyklary berkitmek maksady bilen, institutda täze urdu dili ugruny açmak baradaky degişli işler üstünlikli amala aşyryldy. Şeýlelikde, häzirki wagtda institutda türkmen dili bilen birlikde jemi 15 sany daşary ýurt dili kämil derejede öwredilýär. Bu bolsa ýaşlarymyza dünýä medeniýetini, ylymlaryny özleşdirmäge hem-de halkara hyzmatdaşlygy kämilleşdirmäge giň ýol açýar. Ýeri gelende bellesek, institutymyzda dünýä dillerini öwrenýän ýaşlarymyz halkara derejesinde geçirilýän bäsleşiklere gatnaşyp, baýrakly orunlara mynasyp bolýarlar. Mahlasy, ýaşlaryň saýlap alan ugurlary boýunça hünärlerini kämilleşdirmäge ähli mümkinçilikler döredildi. Öz ene dilinden başlap, dünýäniň ençeme dillerinde suwara gürleýän ýaşlarymyza buýsanýarys. Dil öwrenmek diňe bir beýleki halkyň gepleşigini däl, eýsem, şol halkyň dünýägaraýşyny, medeniýetini özleşdirmekdir. Hormatly Prezidentimiziň döredýän mümkinçiliklerinden peýdalanýan ýaşlarymyz dünýäniň ençeme dillerini uly höwes bilen öwrenýärler. Olaryň bu babatdaky zehinleri, başarjaňlygy aýratyn bellenmäge mynasypdyr. Resminamalary tabşyryş tapgyrynyň jemlenmegi bilen, häzirki wagtda institutda öňde duran okuwa kabul ediş synaglaryna ykjam taýýarlyk görülýär. Dalaşgärleriň arasyndan iň bilimlilerini, zehinlilerini we daşary ýurt dillerini öwrenmäge höwesjeňlerini saýlap almak üçin synaglaryň adalatly, aç-açan hem-de ýokary guramaçylykly geçirilmegi ugrunda ähli zerur şertler doly üpjün edildi. Institutymyz geljekki dilçi mugallymlary hem-de terjimeçileri okatmaga doly taýýardyr. Ýaş dalaşgärlerimize öňde duran jogapkärli giriş synaglarynda uly üstünlikleri hem-de ak ýol arzuw edýäris. Çeper NAZARGYLYJOWA, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň öwreniji mugallymy.
Taryhy wakalara buýsanç
Türkmenistanyň syýasy-jemgyýetçilik durmuşynda möhüm waka bolan Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisine taýýarlyk işleri ýurdumyzyň ähli künjeginde alnyp barylýar. Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň ýurdumyzyň durnukly ösüşini we jemgyýetiň bagtyýar geljegini üpjün etmäge gönükdirilen beýik başlangyçlaryny jemgyýetçiligiň arasynda giňişleýin düşündirmekde bilim ulgamynyň, ýokary okuw mekdepleriniň önümçilik we ylmy kuwwatynyň paýyna aýratyn buýsançly hem-de jogapkärli wezipeler düşýär. Türkmenistanyň Bilim ministrligi tarapyndan tassyklanan degişli meýilnamalara laýyklykda, ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlary, syýasaty öwrenijiler we talyp ýaşlar Halk Maslahatynyň taryhy hem-de syýasy-jemgyýetçilik ähmiýetini açyp görkezmäge döredijilikli çemeleşýärler. Halk häkimiýetiniň hem-de milli demokratiýanyň taryhy nusgasy bolup durýan bu ýokary derejedäki umumymilli forum möhüm syýasy wakadyr hem-de halkymyzyň agzybirligini, durnuklylygyny we geljege bolan uly ynamyny özünde jemleýän derwaýys çäredir. Bilim işgärleriniň we ylmy jemgyýetçiligiň gatnaşmagynda geçirilýän wagyz-nesihat, düşündiriş işleri nazary bilimler bilen çäklenmeýär. Bu işler jemgyýetçilik aňyny kämilleşdirmäge, talyplaryň syýasy-raýatlyk jogapkärçiligini ýokarlandyrmaga ýardam berýär. Bellenilen meýilnamanyň çäklerinde awgust we sentýabr aýlarynda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde birnäçe möhüm ugurlar boýunça wagyz-nesihat maslahatlary guramaçylykly alnyp barylýar. Teleýaýlymlarda, radioýaýlymlarda we metbugatda Halk Maslahatynyň kanunçylyk-hukuk, ykdysady, durmuş, medeni-ynsanperwer, ylym, bilim, saglygy goraýyş, sport, syýahatçylyk we Bitaraplyk, daşary syýasat ugurlary boýunça ýörite «tegelek stoluň» başynda söhbetler, maslahatlar ýazgy edilýär hem-de makalalar çap edilýär. Ýokary okuw mekdeplerinde «Türkmenistanyň Halk Maslahaty — halkymyzyň agzybirliginiň, jebisliginiň, abadançylygynyň kepili», «Türkmenistanyň Halk Maslahaty we türkmen jemgyýetiniň ösüşi» atly temalar boýunça ylmy-seljeriş, okuw maslahatlaryny geçirmek babatda guramaçylyk işleri alnyp barylýar. Şonuň ýaly-da, ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda sowal-jogaply brifing duşuşyklary geçirilip, sosial torlarda hem-de internet sahypalarynda syýasy-jemgyýetçilik ähmiýetli, täsirli çykyşlar we maglumatlar yzygiderli ýerleşdirilýär. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty hem-de Türkmen döwlet medeniýet instituty bu çäreleriň utgaşdyryjy merkezleri hökmünde çykyş etmek bilen, meýilnamada bellenilen işleriň ýokary guramaçylyk we ylmy-usulyýet derejesinde geçirilmegini üpjün edýärler. Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisine taýýarlyk görmek babatda öňde duran wezipeleriň biri hem ýaşlar hakyndaky aladadyr. «Ýaşlar barada döwlet syýasaty hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň rejelenen görnüşinden ugur alyp, ýaş nesliň bilimli, zähmetsöýer, kämil hünärmenler we watansöýüji raýatlar bolup ýetişmegi üçin toplumlaýyn düşündiriş işleri ýaýbaňlandyryldy. Ýaşlary isleg bildirilýän hünärler bilen tanyşdyrmak, olaryň hünär-tehniki, orta hünär we ýokary hünär biliminiň mümkinçiliklerinden doly peýdalanmagyny üpjün etmek hem-de innowasion taslamalar arkaly olaryň telekeçilik başlangyçlaryny goldamak barada ýörite gepleşikler we düşündiriş çäreleri geçirilýär. Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň baý mazmunly eserleri, milli medeni we edebi mirasymyz, behişdi ahalteke bedewleri baradaky gymmatly maglumatlar arkaly ýaşlarda Watana bolan söýgi, milli gymmatlyklara hormat hem-de maşgala edep-terbiýesi kämilleşdirilýär. Sanly tehnologiýalaryň çalt ösýän döwründe ýaşlaryň emeli aňy ýerlikli peýdalanmagy, emeli aňy ulanmagyň etikasy, kiberhowpsuzlyk hem-de maglumat etikasy baradaky düşünjelerini ýokarlandyrmak babatynda ýörite seminarlar we wagyz-nesihat çäreleri guralýar. Ýaşlarda daşky gurşawy goramak, «ýaşyl» ykdysadyýet hem-de tebigy baýlyklary tygşytly peýdalanmak başarnyklaryny ösdürmek bilen bir hatarda, bedenterbiýe, sport we sagdyn durmuş ýörelgelerini berjaý etmek endikleri wagyz edilýär. Bilim ulgamynda taýýarlanan bu toplumlaýyn çäreler we ylmy çemeleşmeler diňe bir döwlet derejesindäki syýasy-jemgyýetçilik ähmiýetli waka işjeň taýýarlygy aňlatman, şol bir wagtda, ýaşlarymyzyň akyl-paýhas, ruhy-ahlak hem-de ylmy-döredijilik kuwwatyny ýurdumyzyň beýik geljegine gönükdirmäge hyzmat edýär. Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisini ýokary ruhubelentlik we zähmet ýeňişleri bilen garşy almak bilim ulgamynyň işgärleriniň we bagtyýar ýaşlarymyzyň mukaddes borjudyr. Sähragül JANMÄMMEDOWA, Türkmen döwlet medeniýet institutynyň ylym bölüminiň başlygy.
Halkyň agzybirligi — asylly ýörelgeleriň rowaçlygy
«Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda ýurdumyzda mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllygynyň toýy toýlanýar. Şeýle şanly wakalar bilen bir hatarda Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisiniň geçirilmegi ildeşlerimizde buýsanç döredýär. Çünki toýlary toýlara ulaşýan ilimizde geňeş etmek, halk bolup maslahatlaşmak agzybirligiň we döwletliligiň ýoly hasaplanylýar. Munuň özi halkymyzyň asylly ýolunyň, milli demokratiýasynyň rowaçlygy bolup dabaralanýar. Halkymyzyň köpasyrlyk taryhyndan gözbaş alýan, il içinde abraýly, sylagly adamlaryň jem bolmagynda geňeş etmek, maslahat geçirmek ýaly asylly däbine eýerilip geçiriljek Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisi il-ýurt bähbidini öňe sürýär. Şu şanly ýylymyz bedew batly ösüşlere baý ýyllaryň biridir. Bu ösüşleri has-da rowaçlandyrmak, halk bähbitli işleri üstünlikli durmuşa geçirmek belent maksadymyz bolup durýar. Hut şu nukdaýnazardan hem, maslahatlaşyp, halkyň isleg-arzuwlaryny, tekliplerini öwrenmek we işleri sazlaşykly alyp gitmek asylly ýörelgeleriň biridir. Şeýle hem bu ýörelge milli demokratiýanyň aýdyň beýanydyr. Türkmen halky beýik ösüşlere beslenýän ajaýyp zamanda ýaşaýar. Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde milli ykdysadyýetimiz has-da ösdürilýär, belent maksatlar rowaçlanýar. Ýurdumyzda amala aşyrylýan özgertmeler türkmen ykdysadyýetine, medeniýetine, sungatyna, edebiýatyna oňaýly täsir edýär. Türkmen halkynyň toýlary toýlara ulaşýar, baýramlar uly dabaralar bilen bellenilýär. Mälim bolşy ýaly, şu ýylyň 23-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisi ýokary derejede geçiriler. Munuň özi ata-baba gelýän ýörelgelerimizi dabaralandyrar. Çünki Türkmenistanyň Halk Maslahaty asyrlaryň dowamyndan gelýän agzybirligimiziň, milli demokratik ýörelgelerimiziň döwrebap ösdürilmegidir. Taryhda ata-babalarymyz hem il sylagly ýaşululary ýygnap, uly maslahat geçirip, il-ýurt bähbitli meseleleri ara alyp maslahatlaşypdyrlar. Muny gadymdan galan nakyllar, atalar sözleri aýdyň beýan edýär. Muňa mysal edip, «Maslahatly biçilen don gysga bolmaz», «Ýedi ölçäp, bir kes» diýlen nakyllary görkezmek bolar. Bu paýhasly sözler türkmen halkynyň her bir işi maslahatly edýändigini beýan edýär. Ýurdumyzyň syýasy, demokratiýa babatdaky gazanýan üstünlikleri aýratyn bellenmäge mynasypdyr. Halkymyzyň milliligine we halkara oňyn tejribesine daýanýan kämil derejeli, maddy we ruhy medeniýetli ynsanperwer we adalatly jemgyýet döwletliligiň berk binýadydyr. Ýurdumyzyň ösüşlerine goşant goşmak, milli ýörelgelere eýermek, amal edilýän beýik işlere toplumlaýyn we sazlaşykly çemeleşmek, täzeçillik ýaly mukaddes ýörelgeler bu gün türkmen jemgyýetiniň esasyny düzýär. Jemgyýetimiziň ýokary göteriliş derejesi ýurdumyzyň bedew batly ösüşinde, onuň ykdysady we medeni, intellektual baýlyklarynyň artdyrylmagynda, her bir şahsyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň üpjün edilmeginde, eşretli we abadan durmuşyň kemala getirilmeginde has-da aýdyň görünýär. Ýurdumyzyň döwlet, jemgyýetçilik durmuşynda amala aşyrylýan hemme çärelerde milli ýörelgelerimiziň esasy orunda bolmagyna aýratyn ähmiýet berilýär. Bu bolsa türkmen jemgyýetiniň ata-babalarymyzyň parasatly wesýetlerine üýtgewsiz ygrarlydygyny, döwürleriň we nesilleriň üznüksiz arabaglanyşygyny şertlendirýär. Milli demokratiýanyň dabaralanýandygyny äleme äşgär edýär. Eziz BATYROW, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.
«Senetkärler köpdür, ýöne ussatlar azdyr»
Hünär saýlawy ynsanyň durmuş ýolundaky ykbal kesgitleýji pursatdyr. Şoňa görä-de, «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, mekdep okuwçylarynyň geljekki hünärini oýlanyşykly saýlap bilmek başarnygynyň emele getirilmegine möhüm ähmiýet berilýär. Şu günler ýurdumyzyň orta mekdeplerini tamamlan uçurymlarynyň hem-de hünär bilimini almaga isleg bildirýän raýatlarynyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine resminamalaryny tabşyrmak möwsümi dowam edýär. Şundan ugur alyp, türkmen halkynyň şöhratly taryhyna, milli terbiýe ulgamyna ýüzlenenimizde, hünärli bolmagyň, belli bir işiň düýbüni tutup, şol ugurda zähmet çekmegiň iň mertebeli, iň asylly gymmatlyk hökmünde ykrar edilýändigine göz ýetirýäris. Çünki hünär saýlamak islendik adamyň ýaşlyk döwründe öz geljegi üçin berýän iň jogapkärli kararydyr. Irki döwürlerden bäri hünärli bolmak şahsyýetiň ahlak gözelliginiň ölçegi hasaplanypdyr. Emewiler halypasy Mugawyýa öz döwrüniň dana şahsyýetleriniň biri hasaplanan Sagyt ibn Asdan: «Halal, dogruçyl adam nähili bolmaly?» diýip soranda, ol: «Adam kesp-kärli, hünärli we ile göreldeli bolmalydyr» diýip jogap beripdir. Orta asyr Gündogar pelsepesinde-de hünärli bolmak iň uly durmuşy we ruhy baýlyk hökmünde ykrar edilipdir. Beýik akyldar Mahmyt Zamahşarynyň: «Eli hünärli adam baýdyr» diýen jümlesi häzirki zaman ykdysadyýetindäki «adam maýasy» diýen düşünjäniň taryhy esaslaryny özünde jemleýär. Sebäbi horezmli akyldaryň bu pelsepewi garaýşy hünäre ugrukdyrmagyň netijesinde gazanylan anyk bilimleriň, başarnyklaryň we zerur endikleriň adamyň durmuşy üçin iň ygtybarly hem-de durnukly maýa goýumdygyny görkezýär. Bular barada oýlananyňda, Milli Liderimiziň «Ömrümiň manysy» atly kitabyndaky: «Men entek mekdep partasynda otyrka, okuwçylaryň hünär saýlamak meselesine üns berilmeginiň, olaryň belli bir hünäri saýlamagyny gazanmagyň tarapdary» diýen jümleleri hakydaňa dolýar. Ýaşlary hünäre ugrukdyrmak işi diňe bir zerur hünär bilimlerini öwretmek bilen çäklenmeýär. Ol, esasan, şahsyýeti öz saýlan ugrunda geljekde ýokary ussatlyga, kämillige ýetirmegi esasy maksat edinýär. Mahmyt Zamahşarynyň: «Senetkärler köpdür, ýöne ussatlar azdyr» diýen pelsepewi jümlesi bu meselä orta asyrlarda-da örän düýpli çemeleşilendigini äşgär edýär. Akyldaryň bu garaýşy häzirki zaman pedagogikasynyň, şol sanda zähmet bazarynyň milli nusgasyndaky «kämillik», «bäsdeşlige ukyplylyk» ýörelgelerine doly gabat gelýär. Zamahşarynyň pikiriçe, belli bir käriň eýesi bolan hünärmen öz ukybyna we zehinine laýyk gelýän hünärde döredijilikli işläp, öz işiniň hakyky ussady bolup ýetişmelidir. Hormatly Prezidentimiz: «Geljegimiz bolan ýaş nesillerimiz barada hemmetaraplaýyn alada döwlet syýasatymyzda ileri tutulýan wezipeleriň hataryndadyr» diýip belleýär. Şu nukdaýnazardan, ýaşlarymyzyň öz tebigy ukyplaryna we zehinlerine görä hünär saýlamagynyň zerurlygy barada durup geçenimizde, Gündogaryň beýik danasy Mahmyt Zamahşarynyň ömür we ylym ýoly bilen baglanyşykly maglumatlara salgylanmak diýseň gyzyklydyr. Taryhy maglumatlara görä, akyldaryň kakasy Omar ibn Ahmet, ilki bilen, ogluna başlangyç bilimleri özi öwredip, soňra ony Zamahşardaky beýleki alymlaryň ýanyna ugrukdyrypdyr. Şunda pedagogik taýdan ünsi çekiji pursat bar: Omar ibn Ahmediň ata hökmünde oglunyň fiziki aýratynlygyny, saglyk ýagdaýyny göz öňünde tutup, onuň geljekki durmuş şertlerini ykdysady hem-de jemgyýetçilik taýdan dogry meýilleşdirmäge synanyşmagydyr. Çünki ýaş Mahmydyň aýaklarynyň biri şikesli bolup, ol fiziki taýdan agyr işde zähmet çekip bilmejekdi. Şoňa görä-de, kakasy ony tikinçiniň ýanyna şägirtlige bermek meýlini orta atypdyr. Emma geljekki akyldaryň ylym öwrenmäge bolan çäksiz höwesi atanyň hünäre ugrukdyryşyny has netijeli görnüşde üýtgetmegine, ýagny ony Gürgençdäki (häzirki Köneürgençdäki) medreseleriň birine okuwa bermegine getirýär. Bu bolsa milli pedagogikanyň taryhynda daşarky şertler bilen bir hatarda, hünäre ugrukdyrylýan şahsyýetiň içki höwesiniň, ruhy dünýäsiniň esasy şert hökmünde göz öňünde tutulandygyny görkezýär. Bu ýagdaý häzirki zaman pedagogikasyndaky «inklýuziw bilim», «inklýuziw meýilleşdirme» düşünjelerine diýseň golaý gelýär. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň rejelenen görnüşinde hem ýurdumyzda inklýuziw bilim berlişini ýokary derejede ýola goýmak bilen bagly ýagdaýlara aýratyn üns çekilýär. Ýaşlaryň ukybyna görä hünär saýlamagy we hünär etikasyny kemala getirmegi baradaky mesele boýunça Keý Kowsuň meşhur «Kowusnama» eseri gymmatly pedagogik çeşmedir. Akyldar ýaşlaryň tebigy meýillerini anyklamagyň we olary dogry ugra gönükdirmegiň döwlet hem-de jemgyýet üçin ähmiýetini pelsepewi taýdan esaslandyrýar. Keý Kowus islendik hünär öwrenilmezden öň, ilki bilen, şol senede bolan höwesiň we tebigy ukybyň barlygyny anyklamagy maslahat berýär. Ol zehinsiz ýa-da islegsiz öwredilen hünäriň netijesiz boljakdygyny nygtaýar. Eserde lukman, söwdagär, hatdat, binagär ýaly dürli ugurly hünärleriň onlarçasynyň şertleri aýratyn baplarda seljerilýär. Akyldar haýsy kär saýlanyp alynsa-da, şol işiň inçeliklerini doly özleşdirmegi we öz käriňe wepaly bolmagy ündeýär. Ol ýaşlara ýüzlenip: «... hünäriňi kämil öwren, tä kämil bolýançaň, şol hünär bilen meşgullan» diýen ýörelgäni öňe sürýär. Görnüşi ýaly, «Kowusnama» eseri orta asyrlarda hünäre ugrukdyrmak işiniň ýönekeý bir durmuşy zerurlykdan ýokarda durýan, anyk ylmy-pedagogik ulgama hem-de şahsyýeti tanamagyň inçe usullaryna esaslanandygyny açyp görkezýän gollanmadyr. Şahsyýetiň tebigy ukyplarynyň wagtynda duýulmagynda we belli bir hünäre ugrukdyrylmagynda ilkinji mugallymyň, halypaçylyk mekdebiniň orny uludyr. Munuň aýdyň nusgasy hökmünde Abu Reýhan Birunynyň kämil şahsyýet bolup kemala gelmegi ugrunda aýratyn yhlas eden ilkinji mugallymy Ibn Yragyň bitiren hyzmatlaryny görkezmek bolar. Ibn Yrak Gündogar galkynyşy döwründe matematik we astronom hökmünde tanalan, «ikinji Ptolomeý» diýen hormatly adyň eýesi bolan alymdyr. Ol Horezmde hökümdarlyk eden Yrakylar atly dolandyryjy nesilşalykdan bolupdyr. Ibn Yrak heniz çagalyk döwründe Biruna hossar çykypdyr. Deň-duşlaryndan bilesigelijiligi bilen tapawutlanýan Birunynyň ukyp-başarnygyny, zehinini tebigy we takyk bilimleri öwrenmeklige ugrukdyrypdyr. Ibn Yrak geometriýa, trigonometriýa, astronomiýa degişli eserleriniň birnäçesini zehinli şägirdi Birunynyň hormatyna bagyşlapdyr. Halypa öz şägirdiniň beren soraglaryna, meselelerine jogap hökmünde bu eserleri ýazypdyr, şonuň esasynda hem hünär we döredijilik erkinliginiň türkmen taryhyndaky iň kämil mekdebi gurmagy başarypdyr. Hünär saýlamak meselesiniň möhüm ähmiýetine çuňňur düşünen ata-babalarymyz taryhyň ähli döwürlerinde-de ýaş nesilleri hünäre ugrukdyrmagy, zehinli şahsyýetleri ýüze çykarmagy hem-de olary halk bähbitli işlere çekmegi döwletliligiň esasy sütünleriniň biri hökmünde kesgitläpdirler. Taryha nazar aýlasak, Mamunylar, Beýik Seljuklar we Anuşteginler nesilşalyklarynyň hökümdarlygy döwründe ylym-hünär ojaklary, medreseler hem-de akademiýalar döwlet hemaýatkärliginde bolupdyr. Bu ýörelge zehinli ýaşlary ýetişdirmek ugrunyň ulgamlaýyn we döwlet derejeli çäreler esasynda durmuşa geçirilmegine ýardam edipdir. Munuň aýdyň subutnamasyny Mamunylar nesilşalygyndan bolan horezmşalaryň dolandyryş ulgamynda we şol döwürde kemala gelen meşhur ylmy jemgyýetiň — Gürgençdäki «Ylymlar öýüniň» («Mamunyň akademiýasynyň») mysalynda görmek bolýar. Gürgenç şäheriniň «Ylymlar öýi» milli we dini aýratynlyklara garamazdan, alymlary bir ýere jemläp, olaryň ylmy iş bilen meşgullanmagyna howandarlyk eden nusgalyk merkezdir. Görnüşi ýaly, milli terbiýe mekdebiniň ýörelgeleri häzirki zaman ýaşlarynyň hünär saýlamak we özbaşdak durmuş ýoluny kesgitlemek işinde iň ygtybarly ýolgörkezijidir. Diýmek, häzirki wagtda taryhy tejribäni we kämil innowasiýalary utgaşdyryp, ýaşlarymyzy hünär saýlamaga ugrukdyrmak, olary öz hünäriniň hakyky ussatlary edip ýetişdirmek biz — pedagogik işgärleriň mukaddes borjumyzdyr. Çünki döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, ata-babalarymyzyň watansöýüjilik ruhuny, ynsanperwerlige ýugrulan durmuş kadalaryny, zähmet däplerini, milli häsiýetlerini mynasyp dowam etdirip, yhlasly okamak, hünär öwrenmek, halkara bäsleşiklerde uly ýeňişleri gazanyp, Garaşsyz Diýarymyzy şöhratlandyrmak bagtyýar ýaşlarymyzyň baş maksady bolmalydyr. Läle ALLABERDIÝEWA, Hydyr Derýaýew adyndaky Mugallymçylyk mekdebiniň mugallymy.
Milli ýörelgeleriň döwrebap nusgasy
Türkmen halkynyň köpasyrlyk taryhy ýoluna nazar aýlanyňda, onuň asylly sypatlarynyň biri — zenana bolan belent, çäksiz hormat-sarpasy aýdyň görünýär. Zenanlar maşgalanyň daýanjy, öý-ojagyň bezegi hökmünde jemgyýetde aýratyn orny eýeleýär. Olar paýhasy, sabyrlylygy we yhlasly zähmeti bilen jemgyýetimiziň ösüşine möhüm goşant goşýar. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Türkmenistan zenan mertebesini hemmetaraplaýyn gorap saklaýan döwletleriň hatarynda tanalýar. Ýurdumyzda alnyp barylýan işler zenanlaryň durmuş we hukuk taýdan ygtybarly goraglylygyny üpjün edýär. Bilşimiz ýaly, Türkmenistanyň Konstitusiýasyna we halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda, gender deňligini üpjün etmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Ýurdumyz gender syýasaty babatda anyk maksatlara gönükdirilen wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirýär. Türkmenistanyň bu ugurdaky başlangyçlary halkara derejesinde, ilkinji nobatda, Birleşen Milletler Guramasynda giň goldaw tapýar. Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda, ýurdumyzda erkekler we aýallar deň hukuklara, azatlyklara, deň mümkinçiliklere eýedir. Milli kanunçylygymyz erkekleriň we aýallaryň häkimiýet edaralaryna deňagramly gatnaşmagynyň gazanylmagy üçin hukuk gurallaryny we kepilliklerini, aýallaryň ykdysady garaşsyzlygy üçin deň mümkinçilikleriň üpjün edilmegini, işiniň kämilleşdirilmegi, maşgaladaky hukuklaryň we jogapkärçilikleriň deň durmuşa geçirilmegi üçin şertleriň döredilmegini göz öňünde tutýar. Garaşsyz Türkmenistan bu ugurda BMG we onuň edaralary bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygy amala aşyrýar. 1996-njy ýylda ýurdumyz Aýallar babatda kemsitmeleriň ähli görnüşlerini ýok etmek hakyndaky Konwensiýa (CEDAW), 2009-njy ýylda bolsa onuň goşmaça teswirnamasyna goşuldy. Türkmenistan şeýle-de zenanlaryň ýagdaýy boýunça IV Bütindünýä maslahatynda kabul edilen Pekin jarnamasyny we Hereketler platformasyny durmuşa geçirmekde göwrümli işleri alyp barýar. Öz işiniň çäklerinde BMG-niň Ilat Gaznasy (UNFPA) Türkmenistana bilermenlik we tehniki goldaw arkaly gender deňliginiň ilerledilmegine, şol sanda seminarlaryň, iş mejlisleriniň guralmagyna ýardam berýär. Şeýle-de milli kanunçylygy kämilleşdirmek maksady bilen, bu ulgamdaky halkara tejribesiniň öwrenilmegini üpjün edýän tanyşdyryş saparlaryny guraýar. Türkmenistanyň Döwlet, hukuk we demokratiýa instituty Türkmenistanyň Adam hukuklary babatda halkara borçnamalarynyň we halkara ynsanperwer hukugynyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek boýunça pudagara topary bilen bilelikde halkara bilermenleriniň birnäçesiniň gatnaşmagynda ençeme seminarlary geçirdi. Türkmenistanda gender çemeleşmesiniň strategiýalara we milli maksatnamalara girizilmegi bilen zenanlaryň mümkinçilikleriniň ösüşi üstünlikli durmuşa geçirilýär. Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň 2022-nji ýylda geçirilen soňky resmi umumy ilat ýazuwynyň netijelerine görä, zenanlar ýurdumyzyň ilatynyň 50-50,2 göterimini düzýär. Olaryň deňhukuklylygynyň üpjün edilmegi, jemgyýetçilik-syýasy durmuşymyzdaky ornunyň pugtalandyrylmagy boýunça giň gerimli işler alnyp barylýar. Türkmenistanyň Konstitusiýasy aýallara erkekler bilen deň derejedäki hukuklaryň berilmegini kepillendirýär. Şeýle hem ýurdumyzda «Aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň hereket edýändigini hem-de «Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2026 — 2030-njy ýyllar üçin Hereketleriň milli meýilnamasynyň» tassyklanylandygyny bellemek bolar. Türkmenistanyň gender syýasaty dünýä bileleşigi we halkara guramalar tarapyndan ýokary ykrara eýe bolýar. Ýurdumyzyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi geňeşiniň Aziýanyň ösüş bankynyň «CAREC» maksatnamasynyň medalyna we degişli güwänamasyna mynasyp bolmagy, döwletimiziň dürli ýyllarda BMG-niň Zenanlaryň ýagdaýy boýunça komissiýasyna hem-de «BMG — Zenanlar» düzüminiň Ýerine ýetiriji geňeşine agzalyga saýlanmagy munuň aýdyň mysallarydyr. Mundan başga-da, parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmekde zenanlaryň ornuny artdyrmak maksady bilen döredilen «Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogy» hem-de 2025-nji ýylda geçirilen «Ählumumy parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmekde zenanlaryň orny» atly maslahat bu ugurdaky köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy täze derejä çykardy. Zenanlar jemgyýetiň abadançylygy, parahatçylygy, ilatyň bagtyýar hem asuda durmuşda ýaşamagy ugrunda amal edilýän işlere yhlasly çemeleşýärler. Şu ýerde ýurdumyzyň sebitiň taryhynda ilkinji bolup Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogyny döretmek başlangyjy bilen çykyş edendigini nygtamak gerek. Bu dialog sebitde durnukly ösüşi üpjün etmek, parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmek işinde zenanlaryň eýeleýän ornuny pugtalandyrmaga gönükdirilendir. 2020-nji ýylyň dekabrynda Gazagystan Respublikasynyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Täjigistan Respublikasynyň, Türkmenistanyň we Özbegistan Respublikasynyň wekilleri tarapyndan BMG-niň goldamagynda döredilen Zenanlaryň dialogy Merkezi Aziýanyň taryhynda şeýle görnüşdäki ilkinji düzüm bolup, sebitde gender deňligini üpjün etmekde alnyp barylýan işleriň has netijeli bolmagyna uly itergi berýär. Ýeri gelende bellesek, 2022-nji ýylda ýurdumyzyň Zenanlaryň dialogynda başlyklyk etmeginiň çäklerinde bu düzümiň Düzgünnamasy taýýarlanyldy we kabul edildi. BMG-niň Deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan döwletler boýunça üçünji maslahatynyň çäklerinde «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda geçirilen zenan ýolbaşçylaryň duşuşygy hem zenanlaryň ählumumy meseleleri çözmekdäki ornuny has-da berkitdi. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimizde zenanlaryň mertebesini has-da belentde tutýan, olaryň jemgyýetdäki ornuny yzygiderli berkidýän we bu ugurda ähli zerur şertleri döredýän Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak, tutumly işleri hemişe rowaç bolsun! Ogulbäbek BEGJANOWA, Arkadag şäherindäki 1-nji ýöriteleşdirilen okuw-terbiýeçilik toplumynyň mekdebe çenli bölüminiň mugallymy.
«Pereňde gyratyň owazy geldi»
Türkmen bedewleriniň Fransiýadaky at-owazasy barada söhbet Dessanlardyr eposlaryň, köne ýazgylaryň gatlaryny agdarsaň, «Pereňistan» we «pereňliler» sözleri bilen ýygy-ýygydan ýüzleşersiň. Heniz hepdelik ýa aýlyk menzilleri sähel salymda külterleýän ulag serişdeleri ýok mahalynda-da ata-babalarymyz alys Ýewropadan habarly bolupdyrlar. Pereňli gardaşlaram Hazaryň aňyrsyndaky ýerler bilen ýakyndan gyzyklanypdyrlar, şol ülkelerden gelýän jahankeşdeleriň yzy üzülmändir. Bu ýagdaý XIX asyryň ahyrky çärýegine-de mahsus bolup, şunda fransuz syýahatçylary aýratyn işjeňlik görkezipdirler. Şol döwürler türkmen ülkesinde düýpli özgerişler bolup, ösen Ýewropa medeniýetiniň oňyn gazananlary ornaşdyrylyp başlapdyr. Dünýä inženerçilik ylmynda iňňän wajyp desgalaryň biri hasaplanýan Zakaspi demir ýoly taryh üçin iňňän gysga möhletde, ýagny 1880 — 1888-nji ýyllarda gurlup, häzirki Türkmenbaşy — Samarkant aralygyny birikdiripdir. Bu ýagdaýlar Ýewropa halklaryny hem biperwaý goýmandyr. Demir ýoluň ugry boýunça syýahat etmek ýoň bolupdyr. Onlarça fransuz jahankeşdeleri, alymlary uzak menzilleri söküp, Merkezi Aziýa sebiti bilen tanyşmaga döwtalapdylar. Dünýä edebiýatynyň taryhyna adyny ebedilik ýazan Žýul Werniň 1892-nji ýylda okyjylara ýetiren «Klodius Bombarnak» atly romanynyň gahrymanlary Merkezi Aziýa, şol sanda Aşgabada, Mara syýahat edýär, Amyderýadan geçip, aňyrlygyna gidýär. Fransuz ýazyjysy bu eserini söhbetdeş bolan birnäçe jahankeşdeleriniň gürrüňi esasynda ýazypdyr. Fransuzlar öz ýatlamalarynda, ýolýazgylarynda türkmenleriň durmuşy hakynda köp ýatlapdyrlar. N.Neýiň, A.Butrunyň, kapitan Anžinýonyň, de Rokkanyň, Ž.Leklerkiň, L.Koşaryň, G.Bonwalonyň, E.Bulanženiň we ýene-ýeneleriň işlerinde, P.Nadaryň, Emar de Plýuwineliň fotosuratlarynda halkyň milli gymmatlyklarynyň naýbaşylarynyň hatarynda, ilkinji nobatda, bedewleriň keşbi janlandyrylýar. Gahryman Arkadagymyzyň: «At türkmen üçin ähli zat» diýen jümlesini bu agzalan jahankeşdeleriň eserleri ýene bir ýola tassyklaýar. Tebigatçy alym, syýahatçy Feliks de Rokka, takmynan, 1892 — 1895-nji ýyllar aralygynda biziň ülkämize syýahat edýär. Ol 1894-nji ýylda Parižde neşir edilen kitabynda Aşgabadyň demir ýol menzilinden çykan dessine «ýerli tohumdan bolan ýyndam atlara» gözi düşendigini ýatlaýar. Mary sebitlerinde bolanda de Rokka bu täsin bedewleriň birnäçesini ýörite görkezýärler. Atlaryň owadanlygyna haýran galmak bilen, ol: «Başyny buýsanç bilen göterýän, gysby döşli, aýaklary misli polat ýaly berk bolan bu türkmen atlary nähili wepadar hem asylly!» diýip ýazypdyr. Fransuz syýahatçysy türkmen atlarynyň ýyndam, çalasyn, hüşgär we örän çydamlydygyny, bu babatda olaryň beýleki tohumlardan öňdedigini ýazýar. Türkmenleriň harby sungatynda atlaryň iňňän wajyp orun eýeleýändigi baradaky hakykata de Rokka aýratyn ünsi çekýär. Ol türkmenleriň hem öz wepadar dostlary bolan bedew atlara aýratyn gadyr goýýandyklaryny belleýär. «Atyň üstüni eýeriň aşagynda kemer bilen berkidip, galyň keçe ýa-da haly bilen örtýärler. At eýeleriniň ýyrtyk-ýamak keçeler we könelişen halylar düşelen ak öýlerini ýygy-ýygydan görüp bilersiňiz, ýöne örän gowy ýapynjasyz galdyrylan ata welin, hiç wagt duş gelmersiňiz» diýýän syýahatçynyň bu sözleri türkmen topragyna ondan öň we soň gadam basan beýleki jahankeşdeleriň pikiri bilen sepleşýär. Gahryman Arkadagymyzyň «Ahalteke bedewi — biziň buýsanjymyz we şöhratymyz» atly eserinde mysal getirişi ýaly, wenger syýahatçysy Armeniý Wamberi bu barada: «Olaryň atlara şeýle yhlasly ideg edişlerini, aýazdyr tüp yssydan goraglamak üçin olaryň endamyny ýyly zatlar bilen ýapyşlaryny, öz egin-eşikleri sallam-sajak bolsa-da, atlaryny we at eýerlerini sünnäläp bezeýişlerini synlamak täsindir we geňdir» diýip belläpdir. Bu bolsa türkmenleriň bedewini wepadar dost hasaplap, oňa maşgala agzasy ýaly seredendigini, atlara goýulýan gadyr-gymmatyň iňňän ýokary bolandygyny aýdyň görkezýär. Türkmen illerine syýahat edip, 1888-nji ýylda «Merwe syýahat» atly eserini ýazan inžener Edgar Bulanženiň pikiri hem ildeşi bilen kybapdaşdyr. Ol: «Türkmen özüniň iň uly baýlygy bolan bedewini iňňän eý görýär» diýip belleýär. Atyň hem şol söýgä mynasypdygyny tekrarlap, bu bedewleriň hüý-häsiýetiniň ajaýypdygyny, diýeniňi diňleýändigini, öz eýesine wepaly we çäksiz mertligi bilen göze ilýändigini nygtaýar. Türkmenlerde bahasyz baýlyk hasaplanýan bedewlere gardaş hökmünde seredilip, olaryň özge ülkelere satylmaýandygyna aýratyn ünsi çekýär. Ýazarlaryň ýene-de biri A.Mozer şweýsar diplomaty bolsa-da, kitaplaryny diňe fransuz dilinde ýazypdyr we Parižde neşir etdiripdir. Ol türkmen topragyny gowy öwrenipdir. Öz kitapdyr makalalarynda türkmenleriň seýisçilik sungatyna degişli köp maglumatlary getiripdir. Mozer at bilen onuň çapyksuwarynyň arasyndaky sazlaşykly gatnaşyklara üns berip, bedewe berilýän erkinligi haýran galmak bilen teswirleýär: «Türkmenleriň atlarynyň jylawy juda inçedir, olar gamçydan asyl-ha peýdalananoklar... Türkmen jylawy gowşadyp, atyna doly erkinlik berip atlanýar, bedew bolsa haýran galdyryjy duýgurlyk bilen dag geçitleriniň, geçmesi kyn ýerleriň arasyndan öz gitmeli ugruny özi kesgitleýär». Mozer beýleki pereňli syýahatçylar ýaly türkmeniň atyna goýan gadyr-gymmatyna hem ünsi çekýär: «Eger eýesiniň özi ýyrtyk-ýamalan ýönekeý lybasly gezip ýören bolsa-da, onuň atyna we aýalyna gözüň düşäýse, gurpludygyna göz ýetirersiň: edil aýalynyň gymmatbaha şaý-sepler bilen bezelişi ýaly, atynyň döşi, eýeridir jylawlary hem kümüş şaýlar bilen örtülendir». Görnüşi ýaly, ýyndamlygy, owadan keşbi, gyz gylyklylygy bilen göreni haýrana goýýan behişdi bedewler fransuz jahankeşdelerinde-de uly täsir galdyrypdyr. Olar öz eserleriniň üsti bilen Ýewropa jemgyýetçiligini türkmen halkynyň milli gymmatlygy bilen tanyşdyrypdyrlar. Bu bolsa behişdi bedewlerimiziň şan-şöhratynyň Pereňistanda giňden ýaýylmagyna şert döredipdir. Rüstem HOJAGELDIÝEW, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.
Bilime yhlasly ýaşlar
Hormatly Prezidentimiziň Ministrler Kabinetiniň 10-njy iýuldaky giňişleýin mejlisinde gol çeken degişli Buýrugy esasynda ýokary okuw mekdebiniň talyby bolmagy maksat edinen ýaşlaryň resminamalaryny 13 — 26-njy iýul aralygynda kabul etmek bellenildi. Häzirki wagtda kabul ediş işleri tamamlaýjy tapgyrda dowam edýär. Bu möhüm möwsüme Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda hem jogapkärçilikli çemeleşilýär. Türkmen diplomatiýasynyň milli mekdebi Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen 2008-nji ýylda döredildi. Şol günden bäri hem bu ýokary diplomatik mekdep halkara giňişlikde ýurdumyzyň bähbitlerini mynasyp gorap, Bitarap döwletimiziň abraýyny belende götermekdäki işlere önjeýli goşant goşmaga ukyply hünärmenleri taýýarlap gelýär. Ine, şu ýyl hem ýaşlaryň köp sanlysy bu bilim ojagyna okuwa girmäge isleg bildirip, resminamalaryny tabşyrdy. Olaryň içinden iň mynasyp dalaşgärler talyplyga kabul ediler. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutyna kabul ediljek talyplar halkara gatnaşyklary, halkara hukugy, halkara ykdysady gatnaşyklary, halkara žurnalistikasy ugurlaryndan hünärmen we bakalawr maksatnamalary boýunça bilim alarlar. Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň diplomatik işgärleriniň öňünde goýan wezipelerini üstünlikli amala aşyrmakda bu ýokary okuw mekdebiniň alyp barýan işine möhüm orun degişlidir. Galyberse-de, institutda diňe bir hünärmen we bakalawr maksatnamalary boýunça bilim berilmän, eýsem, sanly diplomatiýa, Gündogary öwreniş, seljeriş we strategik meýilleşdiriş, halkara hususy hukugy, halkara jemagat hukugy, halkara arbitraž we işewürlik hukugy, halkara ykdysadyýet, syýasy kommunikasiýa we internet žurnalistikasy ugurlary boýunça magistrler hem taýýarlanylýar. Arkadagly Gahryman Serdarymyz şu ýylyň 8-nji maýynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň göçme mejlisinde Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň işini kämilleşdirmek hakynda Karara gol çekdi. Bu resminamada institutyň düzüminde Parahatçylyk we bitaraplyk kafedrasyny döretmek barada beýan edilip, oňa 2026-2027-nji okuw ýylyndan başlap dalaşgärleri kabul etmek bellenilipdi. Bu ugur boýunça magistrantlar iki okuw ýylynyň dowamynda bilim alyp, halkara düşünjelerini artdyrarlar. Kafedranyň maksady daşary syýasaty üstünlikli amala aşyrmaga, Daşary işler ministrligi, beýleki döwlet edaralary üçin ýokary hilli syýasy-seljerme, ylmy-barlag hasabatlaryny taýýarlamaga, parahatçylyk hem-de bitaraplyk ugurlary boýunça halkara gatnaşyklarda ýurdumyzyň milli bähbitlerine wekilçilik etmäge, dürli derejedäki meseleleriň düýp sebäplerini diplomatik ýollar bilen çözmäge gönükdirilendir. — Resminamalar kabul edilip başlanaly bäri institutymyza okuwa girmäge isleg bildirýän dalaşgärleriň yzy üzülenok. Olaryň arasynda döwlet derejesinde geçirilen ders bäsleşikleriniň ýeňijileri, «Parahatçylygyň ýaş çaparlary» atly akyl-paýhas bäsleşigine gatnaşyp, üstünlikli çykyş edenler hem bar. Şeýle-de magistr maksatnamasy boýunça okuwa girmäge isleg bildirýän ýaşlaryň arasynda institutymyzda bakalawr derejesini alan dalaşgärler agdyklyk edýär. Täze döredilen Parahatçylyk we bitaraplyk kafedrasynda-da okamagy maksat edinýän dalaşgärleriň sany ýokary ―— diýip, institutyň mugallymy, resminamalary seçip alyş toparynyň agzasy Mähriban Garaýewa söhbetdeş bolanymyzda aýtdy. Baýnazar BAÝHANOW. «Türkmenistan».
Ýaş hünärmenleri taýýarlamak — döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugry
Häzirki wagtda ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine resminamalary kabul etmek işi dowam edýär. 10-njy iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiz 2026-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerine welaýatlar, Aşgabat we Arkadag şäherleri boýunça okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny, şeýle hem orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak hakynda Buýruga gol çekdi. Resminama laýyklykda, ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegi 2026-njy ýylyň 13-nji iýuly — 24-nji awgusty aralygynda guramak, okuwa kabul etmek boýunça giriş synaglaryny ýokary we orta hünär okuw mekdepleriniň ýerleşýän ýerinde geçirmek bellenildi. 13-nji iýulda ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde dalaşgärlerden resminamalar kabul edilip başlandy. Şu ýyl ýaşlaryň 18 müňden gowragy ýokary okuw mekdeplerine talyplyga kabul ediler. Ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesinde täze hünärleriň girizilmeginiň hasabyna, 2025-nji ýyl bilen deňeşdirilende, 1 müň 239 sany talyp orny artdyryldy. Ýyl-ýyldan bilim edaralarynyň we hünär taýýarlygynyň ugurlarynyň sanynyň köpeldilmegi ýurdumyzyň ykdysady kuwwatynyň aýdyň güwäsidir. Bu bolsa, öz gezeginde, ýokary derejeli ýaş hünärmenleri has köp taýýarlamagy talap edýär. Şeýlelikde, dalaşgärleriň nobatdaky kabul edişligi ýurdumyzda hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak boýunça ulgamlaýyn çäreleri durmuşa geçirmekde nobatdaky ädimdir. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe halk maslahatlarynyň agzalarynyň hünär derejesini ýokarlandyrmak, ýerine ýetiriji häkimiýetiň merkezi we ýerli edaralary, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary üçin dünýä ülňüleriniň talaplaryna laýyk gelýän döwlet ýolbaşçylaryny we gullukçylaryny, magistrleri taýýarlamak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidentiniň Buýruga gol çekendigini bellemek gerek. Resminama laýyklykda, 2026-2027-nji okuw ýylynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasyna diňleýjileri kabul etmegiň meýilnamalary tassyklanyldy. Döwlet Baştutanymyz Hökümetiň giňişleýin mejlisinde eden çykyşynda ýokary okuw mekdeplerine zehinli, mynasyp ýaşlary kabul etmegiň, giriş synaglaryny guramaçylykly we adalatly geçirip, olara jemgyýetçilik gözegçiligini ýola goýmagyň möhümdigine ünsi çekdi. Mejlisiň dowamynda hormatly Prezidentimiz şu ýyl Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň täze binalarynyň ulanmaga beriljekdigini aýtdy hem-de olaryň açylyş dabaralaryna ýokary derejede taýýarlyk görmegi tabşyrdy. Şeýle-de 2026-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümi tassyklanyldy. Döwlet toparyna okuwa kabul etmäge guramaçylyk-usulyýet taýdan ýolbaşçylyk etmek we onuň bellenen tertipde geçirilmegini guramak tabşyryldy. Mundan başga-da, welaýatlaryň, Aşgabat, Arkadag şäherleriniň häkimlikleri ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça iş toparlarynyň talabalaýyk işlemegi üçin zerur şertleri döretmäge borçly edildi. Kabul edilen çözgütler milli bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmak, ýaşlaryň intellektual mümkinçiliklerini hemmetaraplaýyn açmak, hünärmenleriň täze neslini taýýarlamak, zähmet bazarynyň häzirki zaman talaplaryna laýyklykda, ýokary hilli hünär bilimine elýeterliligi giňeltmek maksady bilen durmuşa geçirilýän döwlet syýasatynyň üstünliklere beslenýändiginiň aýdyň beýanydyr. Okuwa kabul etmek möwsümi ilkinji günlerden başlap ýokary işjeňligi bilen tapawutlandy. Bu bolsa türkmen ýaşlarynyň bilimleri özleşdirmäge, hünär ussatlygyna eýe bolmaga höwesini, Watanymyzyň intellektual we ykdysady kuwwatyny artdyrmaga goşantlaryny goşmak islegini görkezýär. Her ýyl bolşy ýaly, bu gezekki möwsümiň öňüsyrasynda hem ýaşlaryň we mekdep uçurymlarynyň arasynda giň gerimli wagyz-nesihat işleri geçirildi. Olar üçin ýörite telegepleşikler taýýarlanyldy, metbugatda ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine bagyşlanan makalalar yzygiderli çap edildi, «Açyk gapylar» günleri guraldy. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyna», “Türkmenistanda ýokary hünär bilimini ösdürmegiň 2026 — 2052-nji ýyllar üçin Strategiýasyna” laýyklykda, ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde milli ykdysadyýetimiziň talaplaryna laýyk gelýän täze hünärleriň we taýýarlyk ugurlarynyň 20-si girizilýär. Şeýle uzak möhletli döwür üçin meýilleşdirilen işler amala aşyrylýan özgertmeleriň durnuklydygyna, yzygiderlidigine we geljege gönükdirilendigine şaýatlyk edýär. 2026-2027-nji okuw ýylynda ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň 10-sy açylýar. Hususan-da, Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetinde nebit, gaz känleriniň maşynlary we enjamlary; metrologiýa, standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak ýaly täze hünär ugurlary peýda bolar. Bu ugurlar ýurdumyzyň nebitgaz toplumyny döwrebaplaşdyrmak, senagat howpsuzlygyny üpjün etmek, önümçiligiň hilini ýokarlandyrmak we standartlaşdyrmak ulgamyny kämilleşdirmek bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika institutynda awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň maglumat howpsuzlygy hünäriniň girizilmegi sanly platformalaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin milli hünärmenleri taýýarlamaga gönükdirilendir. Seýitnazar Seýidi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk instituty öz hünär ugurlarynyň sanawyny pedagogika bilimi, maglumat ulgamlary we tehnologiýalary, ekologiýa, psihologiýa, ýöriteleşdirilen bilim ýaly ugurlaryň hasabyna giňelder. Bu bolsa ýurdumyzyň bilim edaralaryny häzirki zaman talaplaryna laýyk gelýän, ýokary hünärli pedagog, psihologik-pedagogik hünärmenler bilen üpjün etmäge mümkinçilik berer. S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetine kabul ediljek dalaşgärler oba hojalyk ekinleriniň genetikasy, seleksiýasy we tohumçylygy; IT-tehnologiýalary peýdalanmak bilen suw gorlarynyň dolandyrylyşy ýaly täze hünär ugurlaryna resminamalaryny tabşyryp bilýärler. Bu bilim maksatnamalary oba hojalyk pudagyny ylmy esasda ösdürmäge, suw serişdelerinden netijeli peýdalanmaga, ýurdumyzyň azyk howpsuzlygyny berkitmäge gönükdirilendir. Bakalawr maksatnamasy boýunça hem täze hünär taýýarlyk ugurlary açylýar. Şolaryň hatarynda pedagogika bilimi, emeli aň we ekspert ulgamlary, mehatronika we robot tehnikasy, sebit dillerini öwrenmek bilen baglanyşykly pedagogiki maksatnamalar bar. Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleri sanly bilim ulgamyny işjeň ösdürýärler. Olaryň web saýtlarynda ýokary okuw mekdepleri, şol sanda olaryň gurluşy, bilim maksatnamalary, platformalary, fakultetleri hem-de hünärleri, dalaşgärler üçin zerur bolan maglumatlar we beýlekiler barada giňişleýin maglumatlar ýerleşdirilendir. Häzirki zaman jemgyýetinde intellektual zähmetiň abraýynyň barha artýandygyna ýaşlaryň yzygiderli bilim almaga, ylmy işler bilen meşgullanmaga gyzyklanmalary hem güwä geçýär. Türkmenistanyň bilim ulgamy adamyň bilimini, ukybyny, medeniýet we ahlak derejesini ösdürmek üçin ähli şertleri üpjün edýär. Hünärmenleri taýýarlamagyň dünýä tejribesindäki iki basgançakly ulgamyna laýyklykda, ýurdumyzyň bilim ojaklarynda ýokary okuw mekdebinden soňky bilimi almak üçin mümkinçilikler giňeldilýär. Şunuň bilen baglylykda, magistratura maksatnamalary boýunça täze ugurlaryň 6-sy — Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetinde kompýuter ulgamynyň programma üpjünçiligi, maglumat howpsuzlygy, nebitgaz pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy; S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde ösümlikleri goramak we biotehnologiýa; Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda ýangyç-energetika toplumynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy; Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda parahatçylyk we bitaraplyk ugurlary açylýar. 8-nji maýda geçirilen Ministrler Kabinetiniň göçme mejlisinde hormatly Prezidentimiziň Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda Parahatçylyk we bitaraplyk kafedrasyny açmak hem-de institutyň işini kämilleşdirmek hakynda Karara gol çekendigini nygtamak gerek. Resminama laýyklykda, täze döredilýän kafedrada 2026-2027-nji okuw ýylyndan başlap magistrler bilim alarlar. Täze hünär ugurlarynyň her biri Watanymyzy ösdürmegiň strategik maksatnamalary bilen berk baglanyşyklydyr. Bu ugurlarda ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak Türkmenistany ösdürmegiň uzak möhletleýin maksatnamalarynda kesgitlenen wezipeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň möhüm şertidir. Maddy-tehniki binýadyň, okuw we ylmy prosesleriň berkidilmegi bilen bir hatarda, hünärmenleri taýýarlamagyň ugurlarynyň sanawynyň giňeldilmegi ýokary okuw mekdeplerine öz işleriniň ylmy-amaly gerimini giňeltmäge mümkinçilik berýär. Çünki häzirki zaman ýokary okuw mekdebi diňe bir onlarça hünär boýunça ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlaýan merkez bolmak bilen çäklenmän, eýsem, talyplaryň we mugallymlaryň döredijilik ussahanasydyr, ylmy barlaghanasydyr. Olaryň utgaşykly hyzmatdaşlygy halkymyzyň intellektual mümkinçilikleriniň doly peýdalanylmagyna, döwletimiziň we jemgyýetiniň has-da gülläp ösmegine ýardam edýär. Ýakynda dalasgar.bilim.tm onlaýn hyzmatynyň ýola goýlandygyny bellemek gerek. Onda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine resminamalary kabul etmegiň barşy baradaky maglumatlar ýerleşdirilýär. Okuwa kabul etmek barada tabşyrylan arzalaryň sany baradaky maglumatlar her gün täzelenilýär. Şeýle hem bu platformada kabul etmegiň tassyklanylan meýilnamalary, ilkinji ýyl talyplar üçin okuw orunlarynyň sany baradaky maglumatlar bilen tanşyp bolar. Ol welaýatlar, Aşgabat hem-de Arkadag şäherleri boýunça maglumatlary seljermäge mümkinçilik berýär. Täze sanly platformanyň okuwa kabul etmek işleriniň has aýan, dalaşgärler üçin amatly bolmagyny üpjün etmegine garaşylýar. Bilim ulgamyny has-da ösdürmek, Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamalaryndan gelip çykýan wezipeleri ýerine ýetirmek, ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudaklaýyn edaralarynyň orta hünär bilimli hünärmenlere bolan isleglerini kanagatlandyrmak maksady bilen, orta hünär okuw mekdeplerinde hem täze hünärler açyldy. Şeýlelikde, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň Baýramaly agrosenagat orta hünär okuw mekdebinde kärhana enjamlaryny abatlamak we tehniki hyzmat etmek boýunça hünärmenleri taýýarlamak göz öňünde tutulýar. Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň Politehniki orta hünär okuw mekdebinde bolsa täze hünär — emeli aň we maglumatlary seljermek ugry açylar. Täze ugurlar hormatly Prezidentimiziň sanly ykdysadyýeti ösdürmek, emeli aňy ornaşdyrmak, IT we blokçeýn tehnologiýalary bilen bagly bilim maksatnamalaryny giňeltmek, ýaşlaryň häzirki zaman hünär başarnyklaryny kämilleşdirmek boýunça öňde goýan wezipelerine laýyklykda döredilýär. Şunuň bilen bir hatarda, «Geljegiň hünärleriniň atlasyna» girizilen hünärler boýunça hünärmenleri taýýarlamak işi hem giňeldilýär. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Bilim ministrligi tarapyndan özboluşly gollanma — «Geljegiň hünärleriniň atlasy» neşir edildi. Bu neşir ýaşlar üçin esasy gollanma bolup hyzmat eder. Onuň baş maksady dalaşgärlere, talyplara we ýaş hünärmenlere geljegiň zähmet bazaryny nähili täze tehnologiýalaryň, önümleriň, dolandyryş tejribeleriniň kemala getirjekdigine göz ýetirmäge ýardam bermekden ybaratdyr. Atlasyň çap edilmegi ýurdumyzda ýokary hünär bilimini ösdürmegiň 2052-nji ýyla çenli döwür üçin Strategiýasy bilen göni baglanyşyklydyr. Gollanmada innowasiýalaryň ornaşdyrylmagy netijesinde döwrebap bilimli hünärmenleri talap etjek geljegi uly pudaklar jikme-jik beýan edilýär. Hormatly Prezidentimiziň netijeli halkara hyzmatdaşlygy ösdürmekdäki işjeň tagallalary esasynda her ýyl türkmen ýaşlary hökümetara ylalaşyklar esasynda daşary ýurtlaryň okuw mekdeplerine bilim almaga ugradylýar. Döwlet Baştutanymyz häzirki wagtda türkmen ýaşlaryna ýokary hilli bilim almak we saýlap alan hünärlerini özleşdirmek, şol sanda beýleki ýurtlaryň okuw mekdeplerinde okamak üçin ähli mümkinçilikleriň döredilýändigini yzygiderli nygtaýar. Raýatlarymyzyň özleşdiren döwrebap bilimleri öňdebaryjy tehnologiýalary, innowasiýalary işjeň ornaşdyrmaga gönükdirilen, giň gerimli özgertmeler maksatnamalary amala aşyrylýan milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynda amaly taýdan öz beýanyny tapmalydyr. Bilim ulgamynda netijeli hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak, ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky gatnaşyklary giňeltmek, talyplaryň we mugallymlaryň tejribe alyşmagyny guramak meseleleri hormatly Prezidentimiziň, Gahryman Arkadagymyzyň daşary ýurtlara amala aşyrýan saparlarynyň, ýokary, hökümet we pudaklaýyn derejedäki gepleşikleriň gün tertibine yzygiderli girizilýär. Gazanylan ylalaşyklar bolsa gol çekilýän resminamalar bilen berkidilýär. Okuw işine halkara standartlary ornaşdyrmak bilen, ýurdumyz ynsanperwer ulgamda BMG, Ýewropa Bileleşigi, dünýäniň öňdebaryjy ylym-bilim merkezleri bilen hyzmatdaşlygyny barha pugtalandyrýar. Bu gatnaşyklaryň netijeleri dürli halkara maksatnamalaryň çäklerinde amala aşyrylýan taslamalarda öz beýanyny tapýar. Her ýyl geçirilýän ylmy işler boýunça bäsleşikler, ýaş alymlaryň we talyp ýaşlaryň innowasion taslamalary ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň ylym-bilim kuwwatynyň artdyrylýandygynyň güwäsidir. Şunda hünärmenleri taýýarlamak meselesine üns çekmek bilen, döwlet Baştutanymyz ýaş nesliň ahlak terbiýesiniň ähmiýetini hemişe nygtaýar. Bularyň ählisi bilim özgertmeleriniň köpugurly we ynsanperwer häsiýete eýedigine, türkmen halkynyň ruhy däplerine, bilimi ösdürmegiň halkara talaplaryna, ýokary hil standartlaryna laýyk gelýän açyk ulgamy döretmäge gönükdirilendigine şaýatlyk edýär. Täze we döwrebaplaşdyrylan okuw kitaplary, okuw-usuly gollanmalar neşir edilýär, türkmen dilinde, Birleşen Milletler Guramasynyň esasy dillerinde elektron sözlükler, gollanmalar, mobil goşundylar döredilýär. Ýaşlara halkara güwänamalary almak üçin ýörite taýýarlyk okuwlaryny geçmäge mümkinçilik döredilýär. Munuň özi uçurymlaryň dünýäniň bilim we hünär bazaryndaky ornunyň pugtalandyrylmagyna ýardam edýär. Şeýlelikde, ýokarda getirilen maglumatlar Garaşsyz Watanymyzda ýaşlaryň islendik hünär boýunça bilim almagy üçin giň mümkinçilikleriň bardygyna, orta we ýokary hünär okuw mekdeplerine okuwa girýän talyplaryň sanynyň ýyl-ýyldan artýandygyna, ykdysady ösüşiň ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda, ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň açylýandygyna şaýatlyk edýär. Häzirki wagtda milli bilim ulgamyny dünýä derejesine çykarmak boýunça amala aşyrylýan ähli çärelere döwrebap pikirlenýän nesli terbiýelemek nukdaýnazaryndan seredilýär. Bu bolsa Türkmenistanyň iň uly baýlygy, Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň belent wezipelerini çözmäge ukyply intellektual kuwwatydyr. (TDH)
С опорой на молодёжь
Независимый, постоянно нейтральный Туркменистан под мудрым руководством Аркадаглы Героя Сердара и Национального Лидера туркменского народа, Председателя Халк Маслахаты Туркменистана Героя-Аркадага уверенно продвигается по пути масштабных преобразований. Халк Маслахаты Туркменистана выступает непоколебимой опорой стабильности общественно-политической жизни, воплощая в себе многовековые традиции подлинного народовластия. На протяжении всей своей истории туркменский народ на важных жизненных этапах, опираясь на авторитет старейшин, к ним обращался за советом. Сегодня Халк Маслахаты объединяет в себе этот традиционный опыт с основами демократического правового государства. Этот институт народовластия создаёт уникальные условия для прямого участия представителей всех регионов и широкой общественности в обсуждении вопросов государственного значения. В фокусе особого внимания Халк Маслахаты неизменно находятся вопросы всестороннего развития молодого поколения. Претворение в жизнь ключевых направлений государственной молодёжной политики – это устойчивый фундамент, на котором строится процветающее будущее Туркменского государства. Законодательные инициативы и программные решения, принимаемые на заседаниях Халк Маслахаты, определяют ключевые векторы социально-экономического развития, такие как: модернизация системы образования и внедрение передовых международно признанных стандартов; развитие инновационной экономики и широкое внедрение цифровых технологий; стимулирование научно-исследовательской деятельности среди молодёжи; воспитание её в духе патриотизма, уважения к национальному наследию и духовно-нравственным ценностям. Очередное заседание Халк Маслахаты Туркменистана, намеченное на 23 сентября 2026 года и приуроченное к празднованию 35-й годовщины священной независимости Отчизны, также станет важным этапов в реализации молодёжной политики. Подготовка к общенародному форуму высшего уровня объединяет усилия государственных институтов, общественных организаций и молодёжи. Молодёжь Туркменистана – это не просто получатель государственных благ, но и ключевой двигатель прогресса. На заседаниях Халк Маслахаты регулярно подчёркивается, что энергия, эрудиция и креативный потенциал юного поколения играют значимую роль в успешной реализации масштабных государственных программ. Сегодня молодые туркменистанцы активно проявляют себя во всех сферах – от задействования в крупных международных научных олимпиадах и спортивных состязаниях до управления технологическими процессами на передовых производствах страны. Участие представителей молодёжи в работе Халк Маслахаты служит мощным стимулом для установления позитивных гражданских позиций, рождая чувство ответственности за судьбу Родины. Закон Туркменистана «О государственной молодёжной политике» в новой редакции, а также стратегические программы развития страны дают подрастающему поколению уверенность в завтрашнем дне. Опора на молодёжь, доверяемый ей созидательный курс и её участие в принятии государственно важных решений через Халк Маслахаты – это гарантия дальнейшего расцвета независимого Туркменистана. Вдохновлённое неустанной заботой Героя-Аркадага и Аркадаглы Героя Сердара, молодое поколение страны с гордостью и осознанной ответственностью вносит свой достойный вклад в процветание нашей любимой Отчизны, уверенно шагающей к новым вершинам прогресса. Хабиб ХАЛМАМЕДОВ, старший преподаватель, декан факультета социально-гуманитарных наук Международного университета гуманитарных наук и развития.
Bedenterbiýe sapaklaryny okatmagyň aýratynlyklary
Bedenterbiýe dersi boýunça guralýan sapaklar milli terbiýäniň aýrylmaz bölegi bolup, ol okuwçylaryň iň bir höwesli gatnaşýan sapaklarynyň biridir. Ýurdumyzyň bilim ojaklarynda okuw maksatnamasy esasynda guralýan bedenterbiýe sapaklary ösüp gelýän ýaş nesliň berk bedenli, gujur-gaýratly bolmaklaryna hem-de hemmetaraplaýyn ösen şahsyýeti kemala getirmäge gönükdirilendir. Bu ders boýunça okuw işiniň nazary düşündiriş we amaly işler arkaly mugallymyň özi tarapyndan görkezilmegi we köpçülikleýin ýerine ýetirilmegi bedenterbiýe sapaklaryny okatmagyň esasy aýratynlygydyr. Bedenterbiýe sapaklaryny okatmagyň ýene-de bir aýratynlygy, bu onuň takyk görkezijiler esasynda arassaçylygyň we howpsuzlygyň talaplarynyň berk berjaý edilmeginde guralmagydyr. Bedenterbiýe sapaklary okuwçylaryň bedeniniň berkemegine, çalasynlyk, çeýelik, çakganlyk, çydamlylyk, güýçlülik häsiýetleriniň terbiýelenmegine ýardam etmelidir. Olara hereket etmek, syrdam we owadan bolmak üçin göwräňi dogry tutmak boýunça ilkinji başarnyklar öwredilmelidir. Bedenterbiýe sapaklarynda çagalaryň howpsuzlyk düzgünlerini we arassaçylyk talaplaryny dogry berjaý etmek endikleri terbiýelenilýär. Okuwçylarda sagdyn durmuş ýörelgelerini kemala getirmekde we durmuşa ugrukdyrmakda bedenterbiýe sapaklarynyň örän uly ähmiýeti bardyr. Bedenterbiýe mugallymynyň her bir synpyň okuwçylarynyň ýaş we psihologik aýratynlygyny göz öňünde tutup, bu sapagy örän oýlanyşykly guramagy möhümdir. Sapaklarda saýlanyp alynýan maşklar we hereketli oýunlar çagalaryň ýaş aýratynlygyna, beden taýýarlyklaryna laýyk gelmegi esasy şertleriň biridir. Mugallymyň bedenterbiýe sapaklary üçin sport ýaryşlarynyň görnüşlerini meýilleşdirende, mekdebiň maddy-tehniki mümkinçiliklerini we ýerli howa şertlerini nazara almagy hem hökmandyr. Bedenterbiýe dersiniň gyzykly we netijeli bolmagy üçin sapakda dürli usullardan hem-de okuw serişdelerinden peýdalanylmalydyr. Her bir sapak guramaçylyk we howpsuzlyk taýdan berk talaplar esasynda guralmalydyr. Bedenterbiýe sapaklarynda okuwçylar sport egin-eşiginde we sport aýakgabynda bolmalydyr. Okuwçylara bilim bermekligiň toparlaýyn amala aşyrylýandygy bedenterbiýe sapaklarynyň ýene bir aýratynlygydyr. Bu bolsa terbiýäniň dürli görnüşlerini we ugurlaryny baglanyşdyryp öwretmäge mümkinçilik berýär hem-de okuwçylaryň oňat okamagyna oňaýly şert döredýär. Okuwçylara topar-topar bolup beden maşklaryny ýerine ýetirdilende ýa-da dürli oýunlar oýnadylanda, olarda birek-birege kömek etmek, dostluk-ýoldaşlyk ýaly duýgular terbiýelenýär. Çagalara beden taýdan dogry hereket etmegi öwretmek we bedenterbiýe boýunça ilkinji bilimleri bermek maşgalada, çagalar bagynda, orta mekdepde we ýörite sport mekdeplerinde yzygiderlilikde amala aşyrylmalydyr. Okuwçylara öwredilýän maşklar dürli mazmunly we olaryň ýaş aýratynlygyna laýyk gelmelidir. Şeýle hem sapak okuwçylaryň umumy taýýarlygyna we sapak geçirilýän ýerde döredilen şertlere görä guralmalydyr. Bedenterbiýe sapaklary okadylanda, aňsatdan çylşyrymla geçmek usuly arkaly terbiýe bermek bilen baglanyşdyrylmalydyr. Okuwçylaryň saglygyny gorap saklamak, ösdürmek we berkitmek esasy wezipeleriň biridir. Sebäbi okuwçylaryň mekdepde okaýan döwri bedeniniň ähli taraplaýyn ösýän döwrüdir. Bu döwürde okuwçylaryň bedenini berkitmek arkaly olaryň daşky gurşawyň täsirine bolan durnuklylygy kemala getirilýär. Bedenterbiýe sapagy okuwçylary dogry hereket endiklerini ösdürmäge, şahsy we umumy gigiýenanyň talaplaryny doly we dogry berjaý etmäge, daşky gurşawyň täsirlerinden dogry netije çykarmaga, sagdyn durmuş endiklerini ele almaga, sportuň dürli görnüşleri boýunça bilimleri we howpsuzlyk tehnikasyny dogry berjaý etmäge, okuw-barlag ölçeglerini ýerine ýetirmäge taýýarlaýar. Amangeldi ATABAÝEW, Akdepe etrabyndaky 2-nji orta mekdebiň mugallymy.
Körpeleri milli ruhda terbiýelemegiň usullary
Ösüp gelýän ýaş nesliň kämil, sagdyn, watansöýüji, giň dünýägaraýyşly, ruhubelent bolup ýetişmekleri üçin ýurdumyzda ähli mümkinçilikler döredilýär. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda hem ýurdumyzyň bilim ulgamynda ýörite düzülen meýilnamalar esasynda okuw-terbiýeçilik ähmiýetli dürli çäreler guralýar. Bu ugurda mekdebe çenli çagalar edaralarynda hem işleri talabalaýyk ýola goýmakda, sapaklary işjeň usullardan peýdalanyp guramakda birnäçe tagallalar edilýär. Biz hem çagalar bakja-bagymyzyň körpeleriniň bilimli, sowatly, sagdyn, milli ruhda terbiýelenen hakyky watançy nesil bolup kemala gelmegi ugrunda ýyllyk iş meýilnama esasynda okuw-terbiýeçilik işlerini alyp barýarys. Çagalaryň tebigatynda täze maglumaty kabul etmekde eşidip öwrenmekden görüp öwrenmek has täsir ediji, ýatda galyjy hasaplanýar. Şonuň üçin biz sapakda okuw-görkezme esbaplardan ýerlikli peýdalanmaga üns berýäris we olaryň döwrebap, köptaraply bolmagyny gazanmakda birnäçe işleri ýerine ýetirýäris. Terbiýeçi mugallymlara çuň mazmunly okuw-görkezme we paýlaýjy esbaplary taýýarlamakda usuly ýardam bermek bilen birlikde, ol esbaplaryň diňe bir ders üçin däl-de, birnäçe sapaklarda ulanyp bolar ýaly edip taýýarlamagyň ýollaryny öwredýäris. Sapakda diňe elde ýasalan görkezme esbaplardan däl, eýsem, multimedia tagtasyndan peýdalanyp, slaýdlary, wideoşekilleri, prezentasiýalary hem taýýarlaýarys. Bu döwrebap we işjeň usul körpelere täze maglumaty oňat özleşdirmäge ýardam edýär. Şonuň ýaly-da, biz mekdebe çenli çagalar edaralarynyň arasynda okuw-görkezme esbaplary taýýarlamakda geçirilýän döredijilik bäsleşiklerine, el işleriniň sergilerine gatnaşyp, baýrakly orunlara mynasyp bolýarys. Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllygy mynasybetli terbiýeçilerimiz öz elleri bilen sözleýşi ösdürmek dersinde peýdalanmak üçin «Garaşsyz Diýarym», ýönekeý matematika dersi üçin «Sanlar we balyklar», «Hünjüler», sowat öwretmek dersi boýunça «Harplar we sesler», «Men adymy ýazýaryn» atly görkezme esbaplary taýýarladylar. Bilim özgertmeleriniň möhüm talaplaryndan ugur alyp, şu ýyl çagalar bakja-bagymyzda körpeleriň arasynda daşary ýurt dili dersleri boýunça «Kim köp söz bilýär?» atly döredijilik bäsleşigi geçirilip, körpeler Garaşsyz Watanymyzy rus we iňlis dillerinde wasp etdiler. Mekdebe taýýarlaýyş toparynda sözleýşi ösdürmek dersi boýunça guralan görelde sapakda bolsa körpelerimiz «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylymyzyň ady bilen baglanyşdyryp, ata Watanymyza bolan buýsançlaryny ruhubelentlik bilen beýan etdiler. Akbibi ANNAÝEWA, Türkmenbaşy şäherindäki 29-njy çagalar bakja-bagynyň terbiýeçi-usulyýetçisi.
Behişdi bedewlere buýsanç
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda ähli ugurlarda uly ösüşler gazanylýar. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» diýlip atlandyrylan ýylyň şygary bizi täze zähmet üstünliklerine ruhlandyrýar. Şanly ýylda öňde durýan belent maksatlar ähli pudaklar bilen birlikde, biz — mugallymlaryň öňünde hem möhüm wezipeleri goýýar. «At — myrat», «Atym bar — ganatym bar» diýýän parasatly halkymyz şabaz bedewlerini çeper döredijiligiň dürli görnüşleri arkaly wasp etmegi başarypdyr. Munuň şeýledigine taryhyň şaýatlary bolan dürli döwürlere degişli taryhy-medeni ýadygärliklerden ýüze çykarylýan bedewi wasp edýän arheologik tapyndylar şaýatlyk edýär. Hemişe-de türkmeniň bedewe goýýan hormaty, oňa siňdirýän mähri çäksizdir. Hawa, behişdi bedewlere türkmeniň söýgi-sarpasynyň örän gadymy kökleri asyrlaryň jümmüşine uzaýar. Her halk özüne mahsus gymmatlyklary döredip, asyrlarboýy sünnäläp, ajaýyp sungat derejesine ýetiripdir. Ol gymmatlyklar bolsa, bireýýäm adamzadyň medeni-ruhy gazananlarynyň hataryna geçdi. Şeýle gymmatlyklarymyzyň biri — türkmeniň ahalteke atçylyk sungaty we atlary bezemek däpleri ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň görnükli nusgalarynyň sanawyna goşuldy. Ahalteke bedewleri türkmen halkynyň zehininden hem-de çuňňur yhlasyndan kemala gelip, özüniň berk bedeni, ýyndamlygy, uzak ýörişlerde çydamlylygy, düşbüligi bilen göreni haýrana goýup, Ýer ýüzünde — türkmeniň syrdaşy, wepaly ýoldaşy, toý-tomaşasynyň bezegi, gaýduwsyzlygynyň ýüze çykmasynyň nyşany hasaplanylýar. Özüniň owadanlygy bilen dünýäni haýrana goýýan ajaýyp bedew atlarymyzyň türkmeniň kalby bolup dünýä ýaýramagy parasatly pederlerimiziň mähir-yhlasynyň netijesidir. Halkymyzyň meşhur «Görogly» şadessanynyň baş gahrymany Görogly begiň Beýik Biribardan perzent dilemän, özüne syrdaş at dilemegi türkmen ruhunyň, watançylygynyň nesillere nusgasy bolup, biziň her birimiziň hakydamyzda hemişelik orun aldy. Şadessanda Gyrat Göroglynyň ömürlik ýoldaşy hem-de syrdaşy. Görogly oňa ynsana ýüzlenen ýaly ýüzlenýär. Begenjini, gynanjyny şonuň bilen paýlaşýar. Şadessanda bedewleriň häsiýetleri, hatda haýsy reňkli atyň nämä ukyplydygy dogrusynda hem anyk maglumatlar berilýär. Şadessanda Gyratyň waspy şeýle ýetirilýär: Bedewiň asly behiştden,Berekella, Gyrat, saňa!Nalyň altyndan-kümüşdenBerekella, Gyrat, saňa! Häzirki ajaýyp döwrümizde hem özüniň duýgurlygy, ynsan ýaly syzgyrlygy, wepalylygy, çydamlylygy bilen türkmeniň ýüreginde orun alan bedewleriň tebigy gözelligini, seýkin basyşyny, ýelden ýyndamlygyny wasp etmek üçin sözleriň gowudan gowusy saýlanýar. Munuň şeýledigine Gahryman Arkadagymyzyň bedewler baradaky ýazan kitaplary aňryýany bilen şaýatlyk edýär. Arkadagly Gahryman Serdarymyz ýurdumyzyň atçylyk sungatyny nusgawy derejelere götermek üçin uly işleri durmuşa geçirýär. Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllyk şanly baýramynyň uludan belleniljek bu ýylynda ähli maksatlara bedew batly gadamlar bilen ýetiljekdigine halkymyzyň ynamy uly. Güljemal ARRYKOWA, Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň uly mugallymy.
Bilimli ýaşlar — kämil hünärmenler
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda nurana geljegimiziň eýeleri boljak bagtyýar ýaşlaryň berk bedenli, aň-bilim taýdan kämil we milli ruhda terbiýelenmegi üçin ähli şertler, giň mümkinçilikler döredilýär. Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde ylym-bilim ulgamyna döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde garalyp, bu ugurda netijeli işler alnyp barylýar, öňdebaryjy tejribeler ornaşdyrylýar, bilim özgertmeleri amala aşyrylýar. Ylym-bilim kämilligiň berk binýady bolup, ýurdumyzda bilimli, ylymly ýaşlary kemala getirmek möhüm wezipeleriň hataryna girýär. Ýokary bilimli, ylymly ýaş hünärmenleri ýetişdirmek ýokary okuw mekdepleriniň paýyna düşýär. Şu nukdaýnazardan, häzirki wagtda ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde talyplyga dalaşgär ýaşlaryň resminamalaryny kabul etmek işleri dowam edýär. Biziň ylym-bilim ojagymyz bolan Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde hem resminamalary kabul etmek işi guramaçylykly alnyp barylýar. Ýokary okuw mekdebimize talyplyga dalaşgär ýaşlar öz saýlap alan ugry we hünäri boýunça tölegli hem tölegsiz esasda bakalawr, hünärmen hem-de magistr maksatnamalary boýunça resminamalaryny tabşyrýarlar. Ýurdumyzda bilim ulgamyny kämilleşdirmek hem-de ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak babatynda Gahryman Arkadagymyz, Arkadagly Gahryman Serdarymyz tarapyndan döredilen şertlerden we giň mümkinçiliklerden peýdalanyp, uniwersitetimizde hünärleriň 30-dan gowragy boýunça ýokary derejeli hünärmenler taýýarlanylýar. Uniwersitetde resminamalaryň kabul edilýän ýerinde her fakultet, hünär boýunça ýörite ýazgylar esasynda dalaşgärlere degişli maglumat berilýär. Tejribeli mugallymlar tarapyndan dalaşgärler üçin ýörite okuw-maslahat sapaklary geçirilýär. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň başda durmagynda ykdysadyýetiň ähli ugurlary bilen bir hatarda, milli bilim ulgamyny hil taýdan dünýä derejesine çykarmak babatynda gaýragoýulmasyz işler alnyp barylýar. Milli ylym-bilim ulgamynda alnyp barylýan ähli özgertmeler ýurdumyzyň ykdysady ösüşini kesgitleýär. Geljekde nesillerimiziň dünýä derejesinde ýokary bilim almagy, ylmyň, tehnikanyň kämil tehnologiýalaryndan baş alyp çykmagy babatynda döredilýän mümkinçilikler aýratyn bellenmäge mynasypdyr. Dalaşgär ýaşlarymyza talyp bolmak bagtyna eýe bolup, geljekde ýokary derejeli, ylymly, bilimli, giň dünýägaraýyşly, ýurdumyzy ösdürjek kämil şahsyýetler bolmaklaryny arzuw edýäris. Aýnur SOPYÝEWA, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy. Surata düşüren Şirmyrat MAGTYMGULYÝEW.
Halk Maslahaty — asylly ýörelgeleriň rowaçlygy
Halkymyzyň müňýyllyklardan dowam edip gelýän asylly ýörelgeleri bar. Pähimdar pederlerimiz geňeşmek, maslahatlaşmak ýaly ýörelgeleri kämilleşdirip gelipdir. Bu ýörelgeler agzybirligiň, döwletliligiň asylly nusgasy bolupdyr. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde halkymyzyň asylly ýörelgeleri, milli demokratik ýoly ösdürilýär. Munuň özi ähli ildeşlerimizi buýsandyrýar. Häzirki ajaýyp döwrümizde milli gymmatlyklara, asylly ýörelgelere uly üns berilýär we döwrebap ösdürilýär. Türkmenistanyň Halk Maslahaty hem döwletlilik ýörelgesi bolup, döwletiň we jemgyýetiň demokratik esaslaryny pugtalandyrmakda berk binýat bolup durýar. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda berkarar ýurdumyz ösüş ýoly bilen öňe barýar. Jemgyýeti işjeňleşdirmek we milli demokratik ýörelgeleri ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler halkymyz tarapyndan uly goldawa eýe bolýar. Şeýle hem halk bähbitli işler barha rowaçlanýar, bedew batly ösüşler has-da belent derejelere eýe bolýar. Bu beýik işleri dowamly alyp gitmek, röwşen geljegimizi üpjün etmek esasy ugurlaryň biridir. Şunda halk bilen geňeş etmek, döwletli çözgütleri kabul etmek asylly maksatdyr. Bu milli ýörelgäniň esasynda Halk Maslahatynyň ähmiýeti has-da aýdyň bolýar. Çünki häzirki döwürde döwletli başlangyçlar, halk bähbitli işler ýurdumyzyň belent üstünliklerini rowaçlandyrýar. Ata-babalarymyzyň döwlet gurmakda toplan baý taryhy tejribesine daýanyp, türkmen halkynyň ruhy gymmatlyklaryny öz içine alýan milli döwletliligiň özboluşly nusgasyny kemala getirmek ugrunda ägirt uly işler, ynsanperwer we adalat jemgyýetini gurmak boýunça maksatnamalar durmuşa geçirilýär. Ýurdumyzyň öz ösüşinde täze belentliklere çykmagy bilen şertlendirilen özgertmeleriň ýurdumyzy mundan beýläk-de demokratiýalaşdyrmaga gönükdirilýändigi biziň her birimiz üçin buýsançly ýagdaýdyr. Munuň özi Halk Maslahatynyň milli demokratik ýörelgelerimize esaslanýandygyny aýdyň beýan edýän ugurlardyr. Özi hem bu ugurda bedew batly ösüşlerimizi mundan beýläk hem rowaçlandyrmak bilen baglanyşykly işler alnyp barylýar. Halkymyzyň teklipleri, arzuwlary hasyl bolýar. Bularyň ählisi asylly ýörelge bolup, ildeşlerimizde buýsanç döredýär. Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň taýsyz tagallalary bilen Türkmenistanyň täze taryhy eýýamynda döwletiň depginli ösüşini üpjün etmegiň bähbidine amala aşyrylýan özgertmeleriň berk binýady döredilýär. Milli demokratiýanyň ösdürilmeginde Halk Maslahaty aýratyn orun eýeleýär. Taryhy ähmiýetli başlangyçlar hem milli ýörelgeleriň esasynda kemala gelýär. Munuň özi halkyň islegleriniň we arzuwlarynyň hasyl bolmagydyr. Mälim bolşy ýaly, 15-nji iýulda türkmen halkynyň Milli Lideri, Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Prezidiumynyň nobatdaky mejlisini geçirdi. Gahryman Arkadagymyz Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Prezidiumynyň mejlisindäki çykyşynda şeýle belledi: «Halkymyzyň agzybirligini, jebisligini, abadançylygyny berkitmäge hem-de Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimiziň has-da kuwwatlanmagyna ýardam bermek Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň baş maksady we esasy wezipeleri bolup durýar. Şeýle-de ýurdumyzda durmuşa geçirilýän maksatnamalaryň ýerine ýetirilmegine halk köpçüligini giňden çekmek, teklipleri işläp taýýarlamak hemişe üns merkezinde bolmalydyr». Şu parasatly sözlerden görnüşi ýaly, ýurdumyzyň ösüşlerine halk köpçüligini işjeň çekmek, ildeşlerimiziň tekliplerini durmuşa geçirmek asylly ýörelgedir. Şunda döwlet bilen halkyň jebisligini, bir bitewüligini aýdyň görmek bolýar. Köňülleri, ýürekleri birleşip, demokratik, hukuk we dünýewi döwleti guran türkmen halky ösüşiniň täze belentliklerine tarap bedew bady bilen ynamly öňe barýar. Rowaçlyklara beslenýän ýurdumyzda toýdur baýramlar goşa-goşadan gelýär. Ykbaly göterilen türkmen halky şu şanly ýylda mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllyk toýuny ruhubelentlik bilen belleýär. Häzirki wagtda döwletimiziň Garaşsyzlyk gününiň öň ýanynda Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň mejlisini ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek üçin taýýarlyk işleri alnyp barylýar. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynyň möhüm jemgyýetçilik- syýasy wakasy bolan bu ählihalk forumda ýurdumyzyň dürli kärdäki, hünärdäki raýatlarynyň, jemgyýetçiligiň dürli ugurlarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda jemgyýetçilik we döwlet durmuşynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar. Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň nobatdaky mejlisinde kabul ediljek resminamalar berkarar ýurdumyzyň täze taryhyna ýatdan çykmajak ähmiýetli waka bolup girer. Beýik ösüşlere ýetmegiň ýolunda halkymyzyň mäkäm jebisleşýändigine, türkmen döwletiniň, türkmeniň döwletliliginiň binýadynyň mizemezdigine ýene-de bir aýdyň subutnama bolar. Goý, ýurdumyzy mundan beýläk-de demokratiýalaşdyrmakda, döwleti dolandyrmagyň demokratik ýörelgelerini kämilleşdirmekde, jemgyýetimizi jebisleşdirmekde, türkmen döwletini ösüşiň täze belentliklerine çykarmakda alnyp barylýan işler rowaçlyklara beslensin! Ýurdumyzy beýik ösüşlere besleýän Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun! Baba MYRATBERDIÝEW, Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramasynyň başlygy.
Hem gyzykly, hem peýdaly
Şu günlerde ene-atalaryň iň uly islegi — çagalarynyň tomusky dynç alşynyň gyzykly, şadyýan hem-de peýdaly geçmegini gazanmak. «Dana» hojalyk jemgyýetiniň bilim merkezindäki tomusky okuwlar hut şu maksat bilen ýola goýuldy. «Dana» hojalyk jemgyýetiniň adybir bilim merkezine gadam basanyňda, ilkinji nobatda, ýokary hilli guramaçylyk, döwrebaplyk we mähirli gurşaw ünsüňi özüne çekýär. Merkezde çagalaryň bilim we dynç almagy, wagtyny şadyýan geçirmegi üçin ähli amatlyklar döredilipdir. Merkeziň mugallymlary we işgärleri her bir çaga, her bir ene-ata bilen örän mylakatly gürleşýärler, islendik meselede hemişe höwes bilen kömek edýärler. Bu bolsa çagalaryň özlerini edil öýlerindäki ýaly rahat duýmaklaryna ýardam berýär. Bu ýerde çagalar dostlaşýarlar, toparlaýyn işlemegi öwrenýärler. Bilim merkeziniň tomusky okuwyna 6 — 12 ýaş aralygyndaky çagalar kabul edilýär. Merkezde her bir çaganyň ýaşyna we kabul ediş ukybyna aýratyn üns berilýär. Şol sebäpli olar üç topar boýunça okadylýar: kiçi topar 6-7, orta topar 8-9, uly topar 10 — 12 ýaşa çenli bolan çagalar üçin niýetlenilen. Okuwlar irden sagat 09:00-dan 13:00-a çenli we öýlän sagat 14:00-dan 18:00-a çenli alnyp barylýar. Çagalaryň ýaş aýratynlygy boýunça toparlara bölünmegi mugallymlara her çaga bilen has ýakyndan meşgullanmaga we okuwy ýaşyna laýyklykda guramaga mümkinçilik berýär. Merkezde IT, matematika, iňlis we rus dilleri ýaly sapaklary okatmagyň adaty usullarynyň üsti gyzykly oýunlar, toparlaýyn bäsleşikler bilen ýetirilýär. Çagalar hem oýnaýarlar, hem-de kompýuter sowatlylygynyň ilkinji ädimlerini, iňlis, rus dillerini özleşdirýärler, gürleşmegi, ýazmagy, okamagy öwrenýärler. Sapaklaryň dowamynda olaryň çalt pikirlenmek ukybyny, ýatkeşligini ösdürmek üçin gyzykly bäsleşikler geçirilýär. Her hepdäniň şenbe güni çagalar üçin ýörite gezelençler guralýar. Olar küýzegärçilik ussahanasyna baryp, öz elleri bilen toýundan dürli şekilleri ýasamagy öwrenýärler, gadymy we nepis senet bilen tanyşýarlar. Bu tejribe çagalarda döredijilik ukybyny döredýär. Teatrlara baryp, sahna sungatynyň dünýäsine aralaşýarlar. Paýtagtymyzyň gözel künjeklerine syýahat edýärler. Bularyň ählisi ösüp gelýän ýaş nesliň giň dünýägaraýyşly, ukyp-başarnykly, watansöýüji raýatlar bolup ýetişmegi barada edilýän döwlet derejesindäki alada özboluşly goşantdyr. Ogulnur GELDIMYRADOWA, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň halkara žurnalistikasy fakultetiniň talyby.
Elektron kitaphananyň döwrebap hyzmatlary
Arkadagly Gahryman Serdarymyz ýurdumyzyň milli kitaphana ulgamyny mundan beýläk-de ösdürmegiň, onuň işine sanly tehnologiýalary ornaşdyrmagyň möhümdigini, okyjylara döwrebap hyzmat etmekde bitewi elektron kitaphana ulgamynyň hem aýratyn orun eýeleýändigini belleýär. Şunuň bilen baglylykda, kitaphana işini has-da kämilleşdirmek maksady bilen, «Türkmenistanyň kitaphana ulgamyny ösdürmegiň 2025 — 2029-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasynyň» çäginde elektron kitaphanalaryň gory barha baýlaşdyrylýar. Degişli maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi netijesinde, kitaphana işi dünýä ylmynyň gazananlaryna, innowasion ösüşe, milli ýörelgelerimize laýyklykda kämilleşdirilýär. Onda bellenilen çäreleriň durmuşa geçirilmegi kitaphana hyzmatyny guramak işiniň hilini ýokarlandyrmaga we many-mazmunyny baýlaşdyrmaga, ilatyň ylym öwrenmek, bilim almak mümkinçiliklerini artdyrmaga, Türkmenistanyň halkara derejede kitaphana işi babatdaky maksatlaryny ösdürmäge, Garaşsyz ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşlerinde medeniýet ulgamynyň ornuny has-da pugtalandyrmaga ýardam berýär. Kitaphanalaryň gaznasynda saklanylýan neşir önümleriniň elektron görnüşi okyjylara elýeterli edilýär. Häzirki wagtda ekitap.gov.tm salgysyndaky elektron kitaphanadan peýdalanýanlaryň sany barha artýar. Ol Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet kitaphanasynyň sanly kitaphana ulgamydyr. Bu ulgam «Okamak — bereket, ýazmak — kuwwat, döretmek döwletdir» diýen paýhasa eýerýän jemgyýetimiziň kitap okamak medeniýetini döwrebaplaşdyrmakda aýratyn ähmiýetlidir. «Kitaphanalar we kitaphana işi hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň 11-nji maddasy «Elektron kitaphanalar» diýlip atlandyrylýar. Onda kesgitlenişi ýaly, şeýle görnüşdäki platforma kitaphana gaznasynyň elektron görnüşidir, okyjylara kitaphananyň ygtyýarynda bar bolan kitaplary bermek üçin tertipleşdirilen elektron resminamalaryň toplumydyr. Ulanyjylar platforma girmek üçin hereket edýän telefon belgisi arkaly hasaba alynýarlar we abuna meýilnamalaryny saýlaýarlar. Sanly gurşawdaky ähli kitaplar, sesli kitaplar, žurnallar we beýleki materiallar awtorlyk hukugy bilen goralýar. Kitaphananyň internet sahypasy «Baş sahypa», «Habarlar», «Kitaphanalar», «Kitaplar», «Okalanlar», «Žurnallar», «Meýilnamalar» ýaly bölümlerden düzülendir. Elektron kitaphanada Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň eserleri aýry-aýry bölümlerde ýerleşdirilen. Şeýle-de okyjylar degişli bölümlerden çeper edebiýatlary, sungat, jemgyýetçilik, tebigy ylymlar we tehnika, dil bilimi, edebiýat, lukmançylyk, taryh, sport, maliýe, ykdysadyýet boýunça kitaplary okap bilerler. Platformada «Ylmy neşirler», «Çagalar üçin kitaplar», «Iň köp okalýan kitaplar», «Okuw-usuly kitaplar», «Orta mekdepler üçin kitaplar», «Tebigat barada kitaplar» ýaly bölümçeler hem hereket edýär. Elektron kitaphanada sesli kitaplaryň gory yzygiderli baýlaşdyrylýar. Häzirki wagtda çeper eserleriň ýüzlerçesiniň şu görnüşdäki ýazgylary taýýarlanyldy. Olaryň hatarynda ertekileriň hem bolmagy çagalaryň kitaba söýgüsini artdyrmaga ýardam berýär. Elektron kitaphana okyjylary çekmek maksady bilen, onuň çäginde dürli bäsleşikler hem guralýar. Muňa mysal hökmünde «Türkmen halk ertekileri» kitaby boýunça geçirilen bäsleşigi görkezmek bolar. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda guralýan şeýle bäsleşiklerdir çärelerde Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň kitaplarynyň many-mazmuny, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 35 ýyllyk baýramy giňden wagyz edilýär. Gahryman Arkadagymyzyň «Ömrümiň manysynyň dowamaty» atly kitabynyň «Terbiýäniň çeşmesi — kitap» bölüminde ýurdumyzda kitaphon jemgyýeti ösdürmek boýunça gymmatly maslahatlar beýan edilýär. Milli Liderimiziň: «Ýaşlaryň ylma-bilime bolan höwesiniň ýokarlanmagynda kitap okamak ýörelgesine-de möhüm orun degişlidir. Ýaşlarymyz kitaby söýmelidirler. Kitap geljegiňi nurlandyrýan, ýörejek ýollaryňa ýagtylyk saçýan şamçyragdyr. Adamzadyň geljegi kitaby köp okaýanlaryň elinde bolar» diýen sargydyndan ugur alyp, okamaga höwesi artdyrmagy kitaphana işgärleriniň öňünde möhüm wezipe hökmünde kabul edýäris. Çünki kitap ynsany, ynsan bolsa dünýäni özgerdýär. Jeren REJEPOWA, Aşgabat şäher Medeniýet müdirliginiň Merkezleşdirilen kitaphanalar ulgamynyň Seýitnazar Seýdi adyndaky kitaphana şahamçasynyň 1-nji derejeli kitaphanaçysy.
По заветам мужественных предков
В нашей любимой Отчизне каждое благое государственное дело решается советуясь с народом. История свидетельствует о том, что на протяжении веков важные жизненные вопросы находили своё мудрое решение путём обсуждений и консультаций с уважаемыми людьми из числа народа. Такие благотворные советы достойно продолжаются и в эру Возрождения новой эпохи могущественного государства. Прямым практическим воплощением этих принципов стало заседание Президиума Халк Маслахаты Туркменистана, прошедшее 15 июля 2026 года под председательством Национального Лидера туркменского народа Председателя Халк Маслахаты Героя-Аркадага. На повестку дня был вынесен широкий спектр вопросов, связанных с подготовкой и проведением на высоком организационном уровне торжеств в честь славного 35-летнего юбилея священной независимости Отчизны. Как подчеркнул в своём выступлении Председатель Халк Маслахаты Туркменистана, совместное обсуждение ключевых задач государственного бытия выступает важнейшей демократической традицией, которая ковалась нашим народом на протяжении тысячелетий. В нынешний исторический период эти исконные принципы истинного народовластия обрели качественно новое наполнение, превратившись в надёжный фундамент поступательного прогресса страны и мощную движущую силу общества при решении приоритетных задач современности. В качестве ключевого вектора деятельности Халк Маслахаты Национальный Лидер туркменского народа Герой-Аркадаг определил широкое вовлечение народных масс в решение вопросов государственного значения, реализацию проводимых в нашей стране реформ и социально-экономических программ. Особое внимание в выступлении было уделено разработке предложений, предоставлению рекомендаций, укреплению единства, целостности, сплочённости, спокойствия и благополучия общества, а также содействию динамичному развитию и дальнейшему укреплению нашего государства на пути великих преобразований. По итогам заседания Президиума Халк Маслахаты принято решение о проведении в преддверии празднования славного юбилея 23 сентября года «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов» в Ашхабаде очередного заседания Халк Маслахаты Туркменистана. Это масштабное общественно-политическое событие призвано стать ключевым этапом в жизни страны. На высшем народном форуме, опирающемся на многовековой опыт предков в государственном управлении и незыблемые принципы подлинного народовластия, с представителями общественности будут детально обсуждены стратегические задачи государственного значения, подведены итоги пройденного пути, а также определены новые рубежи социально-экономического прогресса исходя из требований времени. В ходе обсуждения темы подготовки к предстоящей знаменательной дате, Национальный Лидер туркменского народа отметил, что принят Закон Туркменистана «Об учреждении юбилейной медали Туркменистана «Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 35 ýyllygyna bagyşlanyp geçirilen dabaraly harby ýörişe gatnaşyja». Данный шаг стал очередным свидетельством священной чести и огромного доверия, оказываемого доблестным защитникам Отечества, чьи сердца переполнены искренней гордостью за грандиозные преобразования и успехи, достигаемые суверенной Отчизной в различных сферах. Несомненно, учреждение новой государственной награды вдохновит защитников Отечества на образцовую службу по защите независимости, суверенитета, территориальной целостности и конституционного строя Туркменистана, укреплению обороноспособности и национальной безопасности, обеспечению законности и правопорядка. В день главного праздника любимой Отчизны верные сыны Родины продемонстрируют высочайшую оборонную мощь государства, пройдя по площади перед комплексом Государственной трибуны чеканным, твёрдым шагом. Традиционно из года в год их слаженные и скоординированные действия на суше, в воздухе и на море придают праздничному маршу неповторимую гармонию, особую торжественность и высокий патриотический дух. Военные смотры, уходящие корнями в глубь тысячелетий, испокон веков служат наглядным свидетельством нерушимой боевой мощи родов войск, демонстрируя безупречное владение личного состава военным искусством и передовой техникой. Благодаря реализации комплексных военных реформ под руководством Президента Туркменистана, Верховного Главнокомандующего Вооружёнными Силами страны генерала армии Сердара Бердымухамедова по модернизации Вооружённых Сил и укреплению материально-технической базы нашей Национальной армии, парадные расчёты торжественного военного марша украсят новейшие образцы боевых машин, самолётов и кораблей. Поступление этой современной техники имеет огромное значение для обеспечения высокого уровня боевой готовности, воспитания военнослужащих в духе мужества, честности и верности Отчизне, а также для развития военной науки и подготовки высококлассных специалистов. Систематическое внимание главы государства к служебным и социально-бытовым условиям военнослужащих и членов их семей, близкое знакомство с современной военной техникой, составляющей мощь нашей Национальной армии, а также участие в военных учениях, удваивают гордость защитников Отечества, повышают их стремление искренне служить своей любимой Родине и родному народу. Служба Родине – один из самых почётных и ответственных долгов. Военнослужащие руководствуются патриотическими напутствиями и советами Героя-Аркадага, делая их своим незыблемым жизненным принципом и высоким девизом при исполнении повседневных обязанностей. Сегодня патриотически настроенная молодёжь, берущая пример со своих мужественных предков, преданно служит в рядах военных и правоохранительных органов страны, обеспечивая надёжную защиту суверенитета и территориальной целостности независимого, постоянно нейтрального Туркменистана. Мы, будучи мужественными защитниками Отечества, и впредь не пожалеем сил для широкой пропаганды решений, которые будут приняты на очередном заседании Халк Маслахаты Туркменистана, среди населения и особенно, военнослужащих. Мы внесём свой весомый вклад в реализацию этих масштабных задач и дальнейшее укрепление оборонной мощи нашей Родины. Нурягды АКМАММЕДОВ, заместитель декана факультета гражданской обороны Туркменского государственного архитектурно-строительного института, полковник.
Gökderede galkynýan göwünler
Ýakynda Gökderedäki «Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezinde «El hünäri — il gezer» diýen at bilen merkezara bäsleşik geçirildi. Ony Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi, Bilim ministrligi we Aşgabat şäheriniň Büzmeýin etrap häkimligi bilelikde gurady. Bäsleşige merkezlerde hereket edýän «Milli el işleri», «Ezber eller» we «Ýaş suratçy» gurnaklaryna gatnaýan 8 — 14 ýaşly çagalardan düzülen toparlaryň 14-si gatnaşdy. Bu ýerde çagalar el işlerini ýerine ýetirmek, şekil ýasamak, surat çekmek boýunça bäsleşdiler. Onuň çäginde okuwçy gyzlaryň el işleriniň hem-de Arkadag şäheriniň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýiniň göçme sergisi guraldy. Şeýle hem dynç alyş pursatlaryndan taýýarlanylan wideoşekiller görkezildi. Biz hem bu ýerde dynç alýan çagalar we olaryň terbiýeçileri bilen söhbetdeş bolduk. Aýjemal TAGANOWA,Kaka etrabyndaky 18-nji orta mekdebiň mugallymy, Gökderedäki «Çeşme» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň uly terbiýeçisi: ― Gökderede işläp ýörenime eýýäm 13 ýyl boldy. Bu ýere dynç almaga gelýän çagalar meni özlerine ýakyn görýärler. Bu meni diýseň begendirýär. Olar bilen gezelenje gitmek, oýun oýnamak, bilýän zatlarymy öwretmek meniň üçin ýakymly. Merkezde çagalaryň gowy dynç almaklary hem-de wagtlaryny şadyýan geçirmekleri üçin ähli şertler döredilen. Bu ýerde döwrebap enjemlar bilen üpjün edilen kompýuter we dynç alyş otaglary, sport zallary, kitaphana, uly we kiçi howuzlar, sport meýdançalary bar. Paýtagtymyzyň gözel künjeklerine, «Älem» medeni-dynç alyş merkezine, Janly tebigatyň milli muzeýine, Arkadag şäheriniň Görogly adyndaky döwlet atçylyk sirkine, «Aşgabat» medeni dynç alyş seýilgähine gezelençler guralýar. Şeýle-de dürli ugurlardan bäsleşikler geçirilýär. Muhammetmyrat AMANOW,Aşgabat şäherindäki 113-nji orta mekdebiň 8-nji synp okuwçysy: ― Bäsleşige şekil ýasamak boýunça gatnaşdym. Reňkli kagyzlary ulanyp, öz ýaşaýan jaýymyzyň şekilini ýasadym. «Ezber eller» gurnagyna gatnap, köp zatlary öwrenýärin. Şeýle hem boş wagtlarym kitap okaýaryn we sport bilen meşgullanýaryn. Indiki tomusky dynç alşymy hem Gökderede geçirmek isleýärin. Ýaşlaryň sowatly, döwrebap ylym-bilimli, edep-terbiýeli bolup ýetişmegi üçin tagallalary edýän Milli Liderimize, Arkadagly Gahryman Serdarymyza alkyş aýdýaryn! Melike PENAÝEWA,Aşgabat şäherindäki 7-nji orta mekdebiň 7-nji synp okuwçysy: ― Bu günki bäsleşigiň maksady watançylyk, zähmetsöýerlik, ynsanperwerlik ýaly ajaýyp häsiýetleri özünde jemleýän nesilleri terbiýeläp ýetişdirmek, çagalaryň tebigy zehinlerini we başarnyklaryny ýüze çykarmak, milli mirasymyzy ýaş nesilleriň arasynda giňden wagyz etmekden ybarat. Men hem öz ýerine ýetiren el işlerim bilen bäsleşige gatnaşdym. Keşde çekmek meniň iň halaýan güýmenjäm. Mundan başga-da, sportuň woleýbol görnüşi bilen meşgullanýaryn. Bagtyýar nesliň ajaýyp durmuşda ýaşamagy üçin tagallalar edýän hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun! Ýunus HALMYRADOW,Mary şäherindäki 2-nji orta mekdebiň 4-nji synp okuwçysy: ― Men bäsleşige surat çekmek boýunça gatnaşýaryn. 4 ýyl bäri «Altyn ýyldyz» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezinde dynç alyp, saglygymy berkidýärin. Bu ýer maňa diýseň ýaraýar. Bu günki bäsleşikde men dürli haýwanlaryň suratyny çekdim. Mekdep döwründe hem surat çekmek boýunça geçirilýän ähli ýaryşlara gatnaşýaryn. Merkezdäki «Ýaş suratçy» gurnagyna gatnaşyp, surat çekmegiň täze usullaryny öwrenip, bilimimi çuňlaşdyrýaryn. Geljekde hem surat mugallymy bolmagy arzuw edýärin. Aýnur ÇARYÝEWA,Türkmenabat şäherindäki 33-nji orta mekdebiň 6-njy synp okuwçysy: ― «El hünäri ― il gezer» atly bäsleşige men hem öz el işlerim bilen gatnaşdym. Gülli jorap örmegi maňa enem öwretdi. Mekdepde iň halaýan dersim hem zähmet dersi. Mundan başga-da, tans etmegi we aýdym aýtmagy halaýaryn. Merkezde özüm ýaly deň-duş gyzlar bilen gurnaga gatnap, dürli el işlerini öwrenýärin. Terbiýeçilerimiz bize diýseň gowy seredýär. Ýaş nesiller hakynda edýän aladalary üçin Arkadagly Gahryman Serdarymyza sagbolsun aýdýaryn! Taýýarlan Mährijemal ÇARYÝEWA, «Watan».
Türkmenistan — Gruziýa: bilim — döwletara gatnaşyklaryň möhüm köprüsi
«Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda döwletimiziň halkara abraýy barha ýokarlanýar. Hormatly Prezidentimiz bütin adamzadyň ählumumy ýörelgelerine we maksatlaryna esaslanýan daşary syýasaty amala aşyryp, halkara gatnaşyklaryň geografiýasyny giňeldýär, ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşdäki hyzmatdaşlygyň täze ugurlaryny ösdürýär. Bu strategik syýasat ýurdumyzyň dünýä bileleşigi bilen gatnaşyklarynyň has-da işjeňleşdirilmegini üpjün edýär, ygtybarly hyzmatdaş hökmünde Watanymyzyň abraýyny has-da ýokarlandyrýar. Türkmenistan bilen Gruziýanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 16-njy iýulynda ýola goýlup, döwletara, hökümetara we pudagara resminamalara laýyklykda ýokary depginler bilen ösdürilýär. 2015-nji ýylda deňhukuklylyk, hoşniýetli goňşuçylyk, özara hormatlamak we birek-biregiň bähbitlerini hasaba almak ýörelgelerine esaslanýan türkmen-gruzin gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmak ugrundaky tagallalary, ylmy-tehniki, medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlygy berkitmäge ýardam berýän beýik başlangyçlary üçin Gahryman Arkadagymyza Gruziýanyň Milli ylymlar akademiýasynyň hormatly akademigi diýen ylmy at berildi. Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň Gruziýa amala aşyran ilkinji döwlet saparynyň dowamynda özara ynanyşmak we düşünişmek ýagdaýynda geçiren ýokary derejedäki duşuşyklary, halkara we sebit syýasatynyň möhüm meseleleri boýunça pikir alyşmalary, dostlukly gatnaşyklary çuňlaşdyrmak hakyndaky teklipleri, Türkmenistan — Azerbaýjan — Gruziýa — Rumyniýa ugry boýunça «Hazar deňzi — Gara deňiz» ulag geçelgesini hem-de Gara deňziň gruzin kenarynda Türkmenistanyň ýük terminalyny döretmek, özara haryt dolanyşygynyň möçberini artdyrmak, maýa goýum işjeňligini höweslendirmek, iki ýurduň işewürler toparlarynyň arasynda gatnaşyklary ýola goýmak, medeni-ynsanperwer gatnaşyklary täze derejelere çykarmak barada öňe süren başlangyçlary, gol çekilen resminamalar toplumy türkmen-gruzin gatnaşyklaryny mundan beýläk-de giňeltmegiň we has-da pugtalandyrmagyň ýolunda möhüm ädime öwrüldi. Türkmenistan we Gruziýa gadymy taryhy, baý medeni mirasy bolan ýurtlardyr. Türki dilli halklaryň ata-babalary bolan skifler we sarmatlar, awarlar, hunlar, eftalylar, hazarlar, oguzlar, gypjaklar Rion we Kura derýalarynyň jülgesinde iberýa we kartweli kowumlary bilen goňşuçylykda ýaşap, Günorta Kawkazyň syýasy-medeni durmuşynda uly yz galdyrypdyr. Gruzin dilçisi S.S.Jikiýanyň türkmen-gürji dil gatnaşyklaryny derňäp, türkmen «...leksiki bölekleri gruzin dilinde halk hojalygynyň maldarçylyk, balyk senagat önümleri, tagamlar ýaly ugurlarynyň manylaryny aňladýar» diýip ýazmagy tötänden däldir. Tiflisde bäş asyra golaý wagtlap musulman häkimligi dowam edipdir. Ol tamamlanandan soň hem gürji dolandyryjylary musulmanlary gysmak syýasatyny ýöretmändirler. Gaýtam, olar musulmanlara ykdysady we dini ýeňillikleri beripdirler. Ibn Haukal gürjüleriň golastynda musulmanlaryň dini erkinligini saklap galandygyny belleýär. Hamdallah Kazwini bolsa: «Kura derýasynyň bir kenarynda azan sesi, beýlekisinde jaňlaryň sesi ýaňlanýardy» diýip ýazypdyr. Munuň özi gürjüleriň we türkmenleriň birek-biregiň wyždan azatlygyna sarpa goýup gatnaşandyklaryndan habar berýär. Seljuklaryň Günbatara tarap göç etmegi bilen, türkmen we gruzin halklarynyň gatnaşyklary has-da ýygjamlaşypdyr. Gürji alymy N.N.Şengeliýa gysga wagtda ägirt uly giňişlikde — Merkezi Aziýadan Palestina çenli aralykda seljuklar tarapyndan döredilen döwletiň Ýakyn Gündogaryň syýasy kartasyny üýtgedendigini, seljuklaryň gürji halkynyň taryhynda uly orun eýeläp, XI — XIII asyrlarda iki döwletiň arasynda ýygjam gatnaşyklaryň bolandygyny belleýär. Gürji çeşmelerinde beýan edilenlerden görnüşi ýaly, seljuk soltanlary öz döwletiniň çägini Kawkazda giňeltmek bilen, bu sebitde parahatçylykly durmuşyň höküm sürmegini dowam etdirmek isläpdirler. Türkmen-gürji gatnaşyklarynyň ýene bir sahypasy meşhur türkmen serkerdesi Jelaleddin Menguberdi bilen baglanyşyklydyr. Soltan Jelaleddin ýanbermezligiň, gaýduwsyzlygyň, watansöýüjiligiň ajaýyp nusgasydyr. Gürji alymy N.N.Şengeliýa Ibn Esiriň «Kämil taryh» eseriniň Beýik Seljuk döwletiniň Kawkaz halklary bilen gatnaşyklaryny aýdyňlaşdyrmakda örän ähmiýetli çeşmedigine üns çekýär. Gruzin ýazyjysy, akademik Grigol Abaşidzäniň «Uzaga çeken tümlük» atly romanynda Jelaleddiniň türkmen halkynyň edermenligini, gaýratlylygyny, mertligini özünde jemleýän ajaýyp şahsyýetdigi nygtalýar. Merkezi Aziýa we Kawkaz sebitleriniň halklarynyň meşhur edebi mirasy bolan «Görogly» eposy türkmen-gruzin gatnaşyklarynyň gadymy döwürlerden gözbaş alyp gaýdýandygyna şaýatlyk edýän gymmatlykdyr. Türkmen, özbek, gazak, gyrgyz, garagalpak, kumyk, uýgur, tatar, azerbaýjan, türk halklary bilen uzak döwürlerde goňşuçylykda ýaşan arap, täjik, gruzin, ermeni, gürji, abhaz, lezgi halklarynyň döredijiliginde bu eser bilen bagly ýordumlar gabat gelýär. Gruziýanyň Milli ylymlar akademiýasynyň K.Kekelidze adyndaky Golýazmalar institutynda bu eseriň golýazma nusgasy saklanýar. 1856-njy ýylda bu eser Tiflisde «Görogly — Gündogaryň çapyksuwar şahyry» ady bilen çap edilýär. Meşhur gündogarşynas N.Ý.Marr ХХ asyryň başynda Gruziýa topragynda «Göroglynyň» kyssa görnüşini ýazyp alýar. Şeýle hem bu eser gruzin alymy L.Çlaidze tarapyndan toplanyp, 1978-nji ýylda Tbiliside neşir edilýär. Sefewi türkmenleriniň döwletiniň ilkinji şasy Ysmaýyl I Sefewi oguzlaryň dülkadyr taýpasyny Gürjüstana göçüripdir. Olaryň bir bölegi gruzinler bilen goňşy ýaşan lezgi taýpalaryna goşulypdyr. Türkmen we gruzin halklarynyň bu köpasyrlyk taryhy-medeni gatnaşyklary häzirki wagtda iki döwletiň arasyndaky häzirki zaman hoşniýetli hyzmatdaşlygy bilen sepleşip gidýär. Türkmenistanyň we Gruziýanyň bu günki ösüşleri ylym hem-de tehnologiýalar, bilim we ýaşlar babatda döredilen gurşaw bilen kesgitlenilýär. Gruziýa bilen bilim ulgamynda alnyp barylýan hyzmatdaşlyk berk hukuk binýadyna eýedir. 1996-njy ýylyň 20-nji martynda Tbiliside Türkmenistanyň Hökümeti bilen Gruziýanyň Hökümetiniň arasynda ýokary bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşyga gol çekildi. 2015-nji ýylyň 2-nji iýulynda bolsa Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen Gruziýanyň Bilim we ylym ministrliginiň arasynda bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ähtnama baglaşyldy. Agzalan resminamalara laýyklykda, bilim ulgamynda gatnaşyklar giňden ýaýbaňlandyrylýar. 2020-nji ýylyň 11-nji dekabrynda gol çekilen Ylalaşyga laýyklykda, Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersiteti Tbilisi döwlet lukmançylyk uniwersiteti bilen akademiki we ylmy hyzmatdaşlygy alyp barýar. 2025-nji ýylyň 10-njy oktýabrynda Aşgabatda Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersiteti bilen Suhumi döwlet uniwersitetiniň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekildi. Iki ýurduň ýokary okuw mekdepleri hem-de ylmy-barlag institutlary tarapyndan guralýan halkara ylmy maslahatlara, olimpiadalara, okuwlara, «tegelek stoluň» başynda söhbetdeşliklere ylym we bilim ulgamlarynyň wekilleri uly gyzyklanma bildirip gatnaşýarlar. Hormatly Prezidentimiziň Gruziýa döwlet saparynyň barşynda dostlukly döwletiň bilim, ylym we ýaşlar ministri Giwi Mikanadze bilen geçiren gepleşigimiziň barşynda bilim, ylym we ýaşlar syýasaty ulgamlarynda hyzmatdaşlygy giňeltmegiň geljekki ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdyk. Taraplar iki ýurduň ýokary okuw mekdepleriniň arasynda göni gatnaşyklary ösdürmäge, talyplaryň we mugallymlaryň akademiki hereketini giňeltmäge, bilelikdäki ylmy barlaglary, maslahatlary, hünär kämilleşdiriş okuwlaryny we bilim maksatnamalaryny guramaga meýillidiklerine aýratyn ünsi çekdiler. Saparyň çäklerinde Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen Gruziýanyň Bilim, ylym we ýaşlar ministrliginiň arasynda bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek barada özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti (Türkmenistan) bilen «Iwane Jawahişwili adyndaky Tbilisi döwlet uniwersiteti» jemgyýetçilik hukugyndaky ýuridik şahsynyň (Gruziýa) arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ähtnama; Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersiteti (Türkmenistan) bilen Gruzin tehniki uniwersitetiniň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk instituty bilen Gruzin tehniki uniwersitetiniň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Türkmenistanyň Inžener-tehniki we ulag kommunikasiýalary instituty (Türkmenistan) bilen Batumi döwlet deňiz akademiýasynyň (Gruziýa) arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasy bilen Wano Saradžişwili adyndaky Tbilisi döwlet konserwatoriýasynyň arasynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk etmek barada özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekildi. Gol çekilen resminamalar hyzmatdaşlygyň şertnama-hukuk binýadyny berkitmäge, ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmäge, akademiki alyşmalary giňeltmäge, şeýle hem bilelikdäki bilim we ylmy taslamalary durmuşa geçirmäge gönükdirilendir. Gol çekilen resminamalardan hem görnüşi ýaly, bilim ulgamyndaky hyzmatdaşlykda nebit we gaz, energetika, binagärlik we gurluşyk, deňiz ulaglary, logistika, inženerçilik tehnologiýalary, ekologiýa, sanlylaşdyrma, maglumat tehnologiýalary, medeni-ynsanperwer ylymlar ýaly ugurlara aýratyn ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen Gruziýanyň Bilim, ylym we ýaşlar ministrliginiň arasynda bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek barada özara düşünişmek hakynda Ähtnama laýyklykda, mekdebe çenli çagalar we umumybilim, orta hünär bilimi, ýokary bilim babatda bilelikde okuw maksatnamalary işlenilip düzüler, mugallymlaryň hünär derejesi ýokarlandyrylar, innowasion okuw we öwrenmek usullary, sanly bilim ýaly özara gyzyklanma döredýän meseleler boýunça özara tejribe alşylar. Gruziýanyň we Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky hyzmatdaşlyk has-da işjeňleşdiriler. Okuwçylaryň, mugallymlaryň we bilim işgärleriniň iki ýurtda guralýan olimpiadalara, bäsleşiklere, maslahatlara, seminarlara gatnaşmagy höweslendiriler. Hormatly Prezidentimiziň hem-de Gahryman Arkadagymyzyň janlary sag, ömürleri uzak, mertebeleri hemişe belent bolsun! Dostlukly döwletler bilen bilim babatda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge ýardam berýän beýik başlangyçlary elmydama üstünliklere beslensin! Jumamyrat GURBANGELDIÝEW, Türkmenistanyň bilim ministri.
Möwsümiň öňdebaryjylary
Golaýda Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi Geňeşiniň Gökderedäki çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň arasynda yglan eden «Möwsümiň iň işjeň çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezi» atly bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy boldy. Bu hormatly ady «Çynar» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezimiz gazanmagy başardy. Şeýle hem «Demirýolçy», «Nebitçi», «Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri» atly çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň tapawutlananlaryň hataryndadygy bellenildi. Olara Hormat hatlary we sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy. Ýurdumyzyň bagtyýar balalary üçin tomusky dynç alyş möwsümi dowam edýär. Gökdere jülgesinde ýerleşýän «Çynar» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezimizde möwsümiň dowamynda çagalaryň 500-si dynç aldy. Olaryň arasynda Döwletliler köşgüniň çagalary hem bar. Olar merkezimizde wagtlaryny peýdaly we gyzykly geçirdiler. Munuň üçin çagalar merkezimizdäki birnäçe gurnaklara höwes bilen gatnaşdylar. Olardan gyzlar üçin niýetlenen «Çeper eller» gurnagy, surat, kitaphana, sport oýunlary gurnaklary çagalaryň hyzmatynda boldy. Şunuň bilen bir hatarda, merkezimiziň üçünji gatynda döwrebap tehnologiýalar bilen üpjün edilen oýun otagy, howluda irki maşklary ýerine ýetirmäge niýetlenen trenažor, futbol we woleýbol, basketbol meýdançalary, iki sany suw howzy, açyk howadaky amfiteatr bar. Möwsümiň dowamynda meýilnama esasynda gurnak işleri, gyzykly çäreler yzygiderli geçirildi. Merkezde toparara bäsleşikler hem işjeň guraldy. Şeýle bäsleşiklere çagalar höwes bilen gatnaşdylar. Merkezimiziň çagalary kiçi futbol boýunça merkezara bäsleşikde birinji orna, döredijilik bäsleşiginde birinji orna, «Ýaş halasgär» bäsleşiginde ikinji orna, «Merkeziň durmuşyndan taýýarlanan wideorolikler» bäsleşiginde hem birinji orna mynasyp boldular. Ýurdumyzda çagalaryň şadyýan dynç almaklary, wagtlaryny manyly we gyzykly geçirmekleri üçin uly mümkinçilikler döredilýär. Annasoltan BAÝRAMOWA, Gökderedäki «Çynar» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkeziniň uly terbiýeçi mugallymy.
Bilimli ýaşlar geljegimizdir
Ýurdumyzda ylymly-bilimli, ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynda zähmet çekmäge ukyply, döredijilikli işlemegi başarýan, arassa ahlakly, syýasy taýdan sowatly kämil hünärmenleri taýýarlamak şu günki günde öňde durýan esasy meseleleriň biridir. Bu wezipeleri ýerine ýetirmegiň çäklerinde şu günler ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde dalaşgärlerden resminamalar kabul edilýär. Degişli döwlet toparynyň düzümi tassyklanyp, okuwa kabul etmäge guramaçylyk — usulyýet taýdan ýolbaşçylyk etmegiň bellenen düzgüni ýola goýuldy. Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersiteti şu ýyl ilkinji gezek okuwa girmäge isleg bildirýän dalaşgärlerden resminamalary kabul edip başlady. Hormatly Prezidentimiziň durmuş ugurly syýasaty netijesinde ýurdumyzda bilimli, giň gözýetimli, ýokary derejeli hünärmenleri kemala getirmek üçin uniwersitetimizde zähmet bazarynyň isleglerine görä, hünärleriň gerimini giňeltmek maksady bilen 2026 — 2027-nji okuw ýylynda emeli aň we ekspert ulgamlary hem-de mehatronika we robot tehnikasy taýýarlyk ugurlaryny açmak meýilleşdirildi. Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetinde hereket edýän we täze açylmagy meýilleşdirilýän taýýarlygyň ugurlary uniwersitetiň ösüş strategiýasyna laýyklykda amala aşyrylyp, telekeçilik ugrunyň hem-de zähmet bazarynyň geljekki isleglerini kanagatlandyrmaga ukyply ýokary bilimli hünärmenleriň sanyny we hilini ylmy taýdan esaslandyrmaga şert döreder. Geljekde emeli aň we ekspert ulgamlary hem-de mehatronika we robot tehnikasy ýaly taýýarlyk ugurlarynda bilim aljak ýaşlar bu ugry dolandyrmakda, işewürligiň talaplaryny öwrenmekde baý tejribe toplarlar. Bu taýýarlyk ugurlarynyň maksady uniwersitetde bilim we ylym bermegiň hilini dünýä ülňülerine laýyk getirmekden, Türkmenistanda häzirki zaman talaplaryna laýyk gelýän hünärleri döretmekden we ösdürmekden, tebigy we takyk ylmy ugurly dersleri okatmagyň mazmunyny baýlaşdyrmakdan we usulyýetini döwrebaplaşdyrmakdan, bu ugurda innowasion usullary we ylmy okuw işlerini giňden ornaşdyrmakdan ybaratdyr. Munuň özi mugallymlaryň döredijilik başarnyklaryny hem-de ussatlygyny has-da ýokarlandyrmaga ýardam berer. Bu ugurlar bilen bagly ylmy-barlag edaralarda zähmet çekjek, iňlis dilinden oňat baş çykarýan we dünýä ülňülerine laýyk gelýän tejribeli taslamaçy, ylmy-barlagçy, guramaçy-terbiýeçi we inžener-tehnologlar taýýarlanylar. Jemal SAPARLYÝEWA, Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň mugallymy.
Ylym-bilimde halkara gatnaşyklar
Hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda häzirki wagtda milli bilim ulgamy kämilleşdirilip, oňa iň döwrebap sanly ulgamlar, innowasiýalar hem-de halkara tejribeleri işjeň ornaşdyrylýar. Garaşsyz döwletimizde talyp ýaşlaryň döwrebap bilim-terbiýe almagy we olaryň innowasion tehnologiýalardan oňat baş çykarýan, giň gözýetimli hünärmenler bolup ýetişmegi üçin ähli şertler döredilýär. Ýaş nesillere dünýä derejesinde bilim bermek maksady bilen, daşary ýurtlaryň öňdebaryjy ylmy merkezleri bilen halkara gatnaşyklaryny berkitmäge aýratyn üns berilýär. Munuň aýdyň subutnamasy hökmünde, «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň çäginde Türkmenistandaky «Lu Ban ussahanasynyň» açylandygyny hem görkezmek bolar. Bu halkara taslamasynyň durmuşa geçirilmegi türkmen-hytaý dostlukly hyzmatdaşlygynyň taryhynda we ony pugtalandyrmakda täze bir sahypany açdy. Şanly ýylymyzda döredilen täze merkez ýurdumyzyň nebitgaz pudagy üçin ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamakda uly ähmiýete eýedir. Türkmenistanda bilim ulgamyny kämilleşdirmek, ony dünýä ülňülerine laýyk ösdürmek işleri häzirki döwürde üstünlikli amala aşyrylýar. Dünýäde ylmyň we tehnologiýanyň kämilleşmegi jemgyýetiň intellektual baýlygynyň artmagyna oňaýly täsirini ýetirýär. Şu maksat bilen durmuşa geçirilýän «Lu Ban ussahanasy» halkara taslamasy Türkmenistanyň we Hytaý Halk Respublikasynyň arasynda bilim we ylmy hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Ussahana döwrebap sanly enjamlar hem-de ýöriteleşdirilen barlaghana ulgamlary bilen üpjün edilip, talyplara we mugallymlara innowasion tehnologiýalary özleşdirmäge giň mümkinçilikleri döredýär. Nebitgaz pudagynda sanly tehnologiýalary we bu ugurdaky täze ylymlary öwrenmäge şert döredýän bu merkez hoşniýetli hyzmatdaşymyz bolan Hytaý Halk Respublikasy bilen ylym-bilim gatnaşyklaryny hil taýdan täze derejä çykarýar. Bu halkara taslamasy ýaşlaryň dünýäniň iň kämil tehnologiýalaryndan oňat baş çykarýan hünärmenler bolup kemala gelmegine uly itergi berer. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynyň 28-nji iýunyndan 7-nji iýulyna çenli Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň mugallymlarynyň Hytaý Halk Respublikasynyň uniwersitetlerinde geçirilen hünär derejesini ýokarlandyryş okuwlaryna gatnaşmaklary bolsa daşary ýurtlaryň öňdebaryjy ylmy merkezleri bilen halkara gatnaşyklaryny berkitmekde uly ähmiýete eýe boldy. Bu okuwlar diňe bir hünär bilimlerini kämilleşdirmek bilen çäklenmän, eýsem, häzirki zaman tehnologiýalaryny öwrenmekde, halkara tejribeleri alyşmakda we täze bilim mümkinçilikleri açmakda möhüm meýdançadyr. Häzirki döwür ylym-bilimiň ösýän, barha kämilleşýän döwrüdir. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy netijesinde bu gün bilim ulgamynyň maddy üpjünçiligi has-da ýokary derejä eýe boldy. Okuwlaryň şeýle ýokary derejede guralmagy ýaşlary hünärlere ugrukdyrmakda-da uly ähmiýete eýedir. Häzirki döwürde dünýä ösüşiniň esasy hereketlendiriji güýçleriniň biri sanly tehnologiýalar bolup durýar. Emeli aň, uly maglumatlary seljermek, akylly maglumat ulgamlary we innowasion bilim usullary jemgyýetiň dürli ugurlarynda täze mümkinçilikleri döredýär. Şeýle şertlerde ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamak, mugallymlaryň bilim derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Hytaý Halk Respublikasynyň uniwersitetlerinde geçirilen hünär derejesini ýokarlandyryş okuwlarynyň dowamynda esasy üns berlen ugurlaryň biri hem emeli aň tehnologiýalary boldy. Gatnaşyjylar emeli aňyň häzirki zaman mümkinçilikleri, wagt hasaplaýyş ulgamlary we akylly maglumat ulgamlary boýunça täze bilimleri özleşdirdiler. Aýratyn hem, Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň mugallymlary hünär derejesini ýokarlandyryş okuwlarynda emeli aň algoritmleriniň önümçilik proseslerinde ulanylyşy, maglumatlaryň awtomatik seljerilişi we çylşyrymly meseleleriň sanly çözgütler arkaly ýerine ýetirilişi barada giňişleýin maglumat aldylar. Bu tehnologiýalaryň nebitgaz pudagynda aýratyn ähmiýeti bardyr. Sebäbi häzirki wagtda önümçilik prosesleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak, maglumatlara esaslanan dogry çözgütleri kabul etmek we geljekki ýagdaýlary öňünden çaklamak üçin emeli aň giňden ulanylýar. Häzirki wagtda Garaşsyz Türkmenistan dünýä ýüzünde parahatçylyk söýüjilikli we özara bähbitli hyzmatdaşlyk ýörelgelerine ygrarly döwlet hökmünde ykrar edilip, ýurdumyz halkara gatnaşyklarynda belent sepgitleri nazarlaýar. Eziz Diýarymyzyň halkara abraý-mertebesiniň yzygiderli artmagynyň netijesinde özara bähbitli ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn hoşniýetli gatnaşyklaryň ýola goýulmagy ähli ugurlarda, aýratyn-da, ylym-bilim ulgamynda öňdebaryjy tejribeleri öwrenmäge giň ýol açýar. Maral GELDIÝEWA, Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň uly mugallymy.
Осваивая новые методы
В настоящее время в Туркменском национальном институте мировых языков имени Довлетмаммета Азади ведётся целенаправленная работа по развитию академических и культурных связей с ведущими высшими учебными заведениями зарубежных стран. В рамках столь широких возможностей, создаваемых для получения образования мирового уровня, совершенствования языковых и профессиональных навыков, студенты института принимают активное участие в международных программах стажировок. Благодаря этому партнёрству, в соответствии с Соглашением об академическом и культурном сотрудничестве с факультетом педагогических наук (Философия III) Галле-Виттенбергского университета имени Мартина Лютера (Федеративная Республика Германия), на высоком организационном уровне прошло обучение по очередной международной учебно-практической программе. На основе двустороннего соглашения пятнадцать наиболее активных и талантливых студентов специальности «немецкий язык» факультета европейских языков и литературы получили возможность усовершенствовать свои знания и практические навыки в ходе профессиональной стажировки в университете имени Мартина Лютера, расположенном в городе Галле. Основная цель организованной учебно-практической программы заключалась в развитии у студентов практических навыков владения немецким языком и педагогических компетенций. В период обучения студенты прошли интенсивную речевую практику. Это открыло перед ними широкие перспективы для ознакомления с современными лингвистическими методами и освоения новых практик в системе образования. Наряду с этим взаимные и согласованные возможности сторон в образовательной сфере придали мощный импульс проведению совместных научных исследований в будущем, организации обмена опытом профессорско-преподавательского состава, а также выведению академической мобильности студентов на ещё более высокий уровень. Данная программа стажировки, организованная на международном уровне, имела важное значение для использования передового научно-педагогического опыта профессорско-преподавательским составом и студентами института, реализации современных образовательных возможностей, а также для дальнейшего укрепления дружественных, культурно-гуманитарных отношений между туркменским и немецким народами. Дженнет ПЕРМАНОВА, преподаватель Туркменского национального института мировых языков имени Довлетмаммета Азади.
Прозрачность, объективность, высокая организация
Под мудрым руководством уважаемого Президента Сердара Бердымухамедова в Туркменистане успешно и последовательно реализуется государственная молодёжная политика, ключевым вектором которой выступает формирование высокообразованного, эрудированного, духовно богатого и патриотичного поколения. Свидетельством неослабного внимания государства к будущему молодёжи стал очередной старт масштабной приёмной кампании в высшие и средние профессиональные учебные заведения страны на 2026 год, которая продлится с 13 июля по 24 августа. Данный процесс знаменует собой важнейший этап в формировании интеллектуального потенциала государства, предоставляя тысячам молодых туркменистанцев реальную возможность применить свои знания и таланты на благо процветания Родины. Правовой основой для нынешней вступительной кампании стало Распоряжение Президента Сердара Бердымухамедова, подписанное в ходе расширенного заседания Кабинета Министров 10 июля текущего года, которым были утверждены соответствующие планы приёма на учёбу. Полный и детальный Порядок приёма в вузы и профшколы, включающий исчерпывающий перечень специальностей, направлений подготовки, необходимых документов, а также точные сроки их подачи и графики проведения экзаменов, был официально опубликован 11 июля в центральных печатных изданиях. Это обеспечило широкую информационную доступность и прозрачность всех процедур для абитуриентов из всех уголков нашей страны. С целью обеспечения чёткого организационно-методического руководства и строгого контроля за ходом приёмной кампании создана Государственная комиссия, состав которой утверждён непосредственно Распоряжением главы государства. В рамках скоординированной работы хякимликам велаятов, городов Ашхабад и Аркадаг даны конкретные поручения по созданию всех необходимых условий для бесперебойного функционирования местных рабочих комиссий. Весь процесс организован в два последовательных этапа: первоначально осуществляется приём документов от абитуриентов, после чего непосредственно на местах расположения учебных заведений пройдут вступительные экзамены. Особый акцент Президент Сердар Бердымухамедов сделал на необходимости строгого соблюдения принципов справедливости, объективности и прозрачности. Глава государства подчеркнул, что студенческие билеты должны получить наиболее достойные, эрудированные и целеустремлённые представители молодого поколения, а сами экзамены призваны пройти на высоком организационном уровне и под бдительным контролем общественности. Параллельно с ходом экзаменационной кампании в стране развёрнута комплексная подготовка к новому учебному году, включающая своевременный ремонт и модернизацию существующих образовательных учреждений. Важнейшим событием грядущего праздника первого сентября станет ввод в эксплуатацию современных зданий Туркменского государственного архитектурно-строительного института и Туркменского государственного педагогического института имени Сейитназара Сейди. Подготовка к торжественным церемониям открытия этих объектов находится на особом контроле, что ещё раз подтверждает: модернизация национальной системы образования и создание условий мирового уровня для туркменской молодёжи остаются незыблемым приоритетом государственной политики. Ярким примером инновационного подхода к модернизации высшей школы стало введение в магистратуру Института международных отношений МИД Туркменистана новой специализации «Мир и нейтралитет». Данная инициатива призвана существенно укрепить кадровый потенциал национальной дипломатической службы, обеспечив незыблемую преемственность внешнеполитического курса Отчизны, основанного на нерушимых принципах позитивного нейтралитета, миролюбия и добрососедства. Текущая приёмная кампания, проходящая в году «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов», отличается образцовым уровнем организации. В высших учебных заведениях страны для абитуриентов созданы оптимальные условия: заблаговременно подготовлена необходимая документация, надлежащим образом оборудованы помещения и установлены информационные стенды, наглядно знакомящие молодёжь со спецификой направлений подготовки. Высокая активность абитуриентов, фиксируемая с первых дней приёма документов, наглядно свидетельствует об искреннем стремлении молодого поколения к знаниям. Эффективным подспорьем в этом процессе выступают регулярно проводимые в вузах Дни открытых дверей и широкое информационное сопровождение кампании в СМИ, помогающие юношам и девушкам сделать осознанный выбор профессии, которая послужит дальнейшему росту экономического и интеллектуального могущества государства. Сегодня молодёжь Туркменистана, окружённая всеобъемлющей отеческой заботой главы государства, с огромным воодушевлением смотрит в будущее. Молодые туркменистанцы стремятся делом оправдать высокое доверие, оказываемое им Национальным Лидером туркменского народа Героем-Аркадагом и уважаемым Президентом Аркадаглы Героем Сердаром, чтобы стать достойными продолжателями великих свершений предков. Стартовавшая приёмная кампания в высшие и средние профессиональные учебные заведения страны на 2026-2027 учебный год не просто открывает перед молодым поколением широкие горизонты для самореализации, но и выступает стратегически важным этапом в выполнении комплексных задач по дальнейшему инновационному развитию системы отечественного образования и укреплению интеллектуального фундамента общества. Гозел ДЖАПБАРОВА, «НТ».
Tejribelikler guramaçylykly geçirildi
Ýurdumyzda talyp ýaşlaryň hünär ussatlygyny kämilleşdirmeklerine, nazary okuwlarda alan bilimlerini önümçilikde berkitmeklerine giň mümkinçilikler döredilýär. Beýleki ýokary okuw mekdeplerinde bolşy ýaly, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň talyplary hem 2025-2026-njy okuw ýylynyň II ýarymýyllygynyň okuw we önümçilik tejribeliklerini üstünlikli geçdiler. Tejribelikler Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň önümçilik-hünär öwreniş tejribeligi hakynda düzgünnama laýyklykda guraldy. «Türkmenistanda ýokary hünär bilimini ösdürmegiň 2026 — 2052-nji ýyllar üçin Strategiýasynda» önümçilik kärhanalarynda talyplaryň hünär öwreniş tejribeliklerini netijeli guramak, taýýarlanýan hünärmenleriň hünär derejesini döwrüň zähmet bazarynyň talaplaryna laýyk getirmek boýunça möhüm wezipeler kesgitlenendir. Ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamaga iş berijileri giňden çekmek ugrundaky işleriň çäginde geljekde amaly endikleri alandygyny tassyklaýan şahadatnamalary bermek ulgamyny girizmek bilen, önümçilik kärhanalarynda we guramalarynda okuw sapaklaryny, önümçilik tejribelerini netijeli guramagyň tertibini kämilleşdirmek göz öňünde tutulýar. S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň talyplarynyň tejribelikleri ýokary okuw mekdebinde, şeýle hem degişli ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, olaryň tabynlygyndaky kärhanalaryň, guramalaryň we edaralaryň binýadynda geçirildi. Milli Liderimiziň şägirt ýetişdirmegiň mertebäni bir basgançak beýgeldýändigi, tejribe alyşmagyň kämilleşmegiň şertidigi hakynda sargytlaryndan ugur alnyp, tejribeliklerde halypa-şägirtlik ýoly ýöredildi, talyplara ýokary taýýarlykly halypalar berkidildi. Okuw meýilnamasyna laýyklykda gözükdiriş-usuly sapaklar, zähmeti goramak we tehniki howpsuzlyk boýunça hökmany okuwlar geçildi. Netijede, talyplar nazary we amaly sapaklarda alan bilimlerini tejribelik geçýän ýerlerinde kärhananyň, guramanyň we edaranyň zähmet, dolandyryş iş usullaryny çuňňur öwrenmegiň esasynda berkidip, öňdebaryjy usullary we tejribeleri öwrenmek bilen, hünär endiklerini ele aldylar. Uniwersitetiň peýdaly entomofaglar köpeldilýän tejribehanasynda ösümlikleri goramak hünäriniň talyplary entomofaglaryň dürli görnüşlerini, şol sanda altyngözlüjäni, gabrobrakony we trihogrammany köpeltmegiň usullaryny we kämilleşdirmegiň ylmy esaslaryny öwrenýärler. Talyplar bu tejribehanada professor-mugallymlaryň ýolbaşçylygynda birnäçe ylmy barlag işlerini alyp barýarlar. Olar zyýankeşlere garşy göreşiň biologik usulyny alyp barmaga işjeň gatnaşyp, ýetişdiren altyngözlüjelerini gowaça meýdanlaryna goýberdiler. 19-njy iýun — 6-njy iýul aralygynda Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň 3 mugallymyndan we 20 talybyndan ybarat wekiliýeti Özbegistan Respublikasynyň «Daşkent irrigasiýa we oba hojalygynyň mehanizasiýasy instituty» Milli barlag uniwersitetinde tejribelik geçdiler. Türkmen talyplary ählumumy howanyň üýtgemeginiň oba hojalyk ýerleriniň melioratiw ýagdaýyna täsiri, ekinleri suwaryş kadasynyň döwrebap hasaplamalary, suw tygşytlaýjy tehnologiýalar, geomaglumat ulgamlary, ýere uzak aralykdan gözegçilik etmegiň innowasion usullary hakynda umumy okuwlara gatnaşdylar. Şeýle-de, olar «UzGIP» taslama institutynda, «AGROMAX TEXNIC» kompaniýasynda, «Suwçular mekdebinde», Oba hojalyk tehnikalaryny we tehnologiýalaryny synaýyş we güwälendiriş respublika merkezinde bolup, alnyp barylýan işler bilen tanyşdylar. Umuman, talyp ýaşlar okuw we önümçilik tejribeliklerinde hünärlerini kämilleşdirip, 2025-2026-njy okuw ýylyny üstünlikli jemlediler. Ýokary hünär bilimini ösdürmek ugrundaky tagallalary üçin Gahryman Arkadagymyza, Arkadagly Gahryman Serdarymyza köp sagbolsun aýdýarys. Mähri IŞANGULYÝEWA, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň mugallymy.
Şypaly künjekde sapaly dynç alyş
Şu günler ýurdumyzyň ähli ýerinde bolşy ýaly, Balkan welaýatynda hem çagalaryň tomusky dynç alyş möwsümi ýokary ruhubelentlikde dowam edýär. Sapaly günler medeni we sport çärelerdir gyzykly bäsleşiklere beslenýär. «Türkmennebit» döwlet konserniniň Hazar şäherçesinde ýerleşýän «Gara altyn» çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezinde hem bagtyýar çagalar döwrebap dynç alýarlar. Mawy deňziň şypaly kenarynda hereket edýän 400 orunlyk merkezde çagalaryň wagtynyň many-mazmunly we gyzykly geçmegi üçin ähli mümkinçilikler döredilen. Bu ýerde «Türkmennebit» döwlet konserniniň düzümlerinde zähmet çekýän işçi-hünärmenleriň çagalarynyň ýüzlerçesi sapaly dynç alyp, wagtlaryny hoş geçirýärler. Açyk deňziň kenaryna özboluşly görk berip oturan merkez ýaş nesliň saglygyny berkitmekde hem möhüm ähmiýete eýe. Bu ýerde Balkanabat şäher polisiýa bölüminiň Hazar şäherçe polisiýa bölümçesiniň polisiýanyň ýol gözegçilik toparynyň, Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Balkanabat şäher geňeşiniň Hazar şäherçe bölümçesiniň bilelikde guramaklarynda geçirilen «Ýaş ýol gözegçileri» atly bäsleşik hem çagalarda uly gyzyklanma döretdi. Gyzykly bäsleşige gatnaşan çagalar «Nyzamly hatar», «Bilgirje», «Ýaş sürüji» ýaly şertler boýunça bäsleşip, özleriniň ukyp-başarnyklaryny görkezmegi başardylar. Olara pyýadalaryň borçlaryny, ýol hereketiniň düzgünlerini, ýolyşygyň kadalaryny we ýol belgilerini öwretmegi maksat edinýän bäsleşik juda täsirliligi bilen tapawutlandy. Bäsdeşler ýol belgilerini ýasamak boýunça hem özara bäsleşdiler. Şeýle-de sportuň tanap çekmek, uzak aralyga ylgamak, stoluň üstünde oýnalýan tennis, şaşka ýaly görnüşleri boýunça geçirilen ýaryşlar juda çekeleşikli häsiýete eýe boldy. Ýaryşlar ýaş ezber türgenleri ýüze çykardy. Ruhubelentlige, egsilmez şatlyga beslenen bäsleşikleriň ýeňijilerine Hormat hatlary we ýadygärlik sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy. Arazguly HUDAÝGULYÝEW. (Öz habarçymyz). Surata düşüren Andreý PAKULOW.
Özüňe ynanmak — üstünligiň ýarysy
Häzirki wagtda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde resminamalary kabul etmek işleri gyzgalaňly dowam edýär. Bu döwür talyplyga dalaşgärler üçin dartgynly döwür. Şeýle ýagdaýlarda ýaşlara töweregindäkileriň maslahatlary gerek. Biz hem giriş synaglary döwründe dartgynlylygy ýeňip, dynç almagy hem-de okamagy dogry guramagyň aýratynlyklary, hünär saýlap almak, ýatkeşligiňi berkitmek we ruhubelentligiňi saklamak üçin käbir maslahatlary okyjylarymyza ýetirmegi makul bildik. Hünäri dogry saýlamaly Bu siziň geljekde kim boljakdygyňyzy, haýsy ugurda zähmet çekjekdigiňizi kesgitleýär. Şonuň üçin hünär saýlananda, ene-atalaryňyzyň ýa-da ýakynlaryňyzyň isleglerine görä däl-de, öz ukyp-başarnygyňyz we maksatlaryňyz boýunça hereket etmelisiňiz. Öz ukyplary boýunça hereket edýän adamlar hemişe üstünlikli ýoldan ýöreýändir. Kimdir biriniň beren maslahatyna eýerip hünär saýlamak sizi geljekde şowsuzlyga iterip biler. Adam höwesi bolmadyk işde işlese hem özüne hem-de töweregindäki adamlara päsgelçilik döredip biler. Şonuň üçin geljekde haýsy ugurdan zähmet çekmek isleýändigiňizi kesgitläp, şol boýunça hünäriňizi saýlap alyň. Saýlan ugruňyz boýunça ökde hünärmen bolmaga yhlas ediň. Nähili taýýarlanmaly? Synaglara taýýarlanmak üçin, ilki bilen, bilýän we bilmeýän zatlaryňyzy saldarlap görüň. Gowşak tarapyňyza ýykgyn edip, şol ugurdan okuw maksatnamasyna laýyklykda meýilnama düzüň. Yzygiderlilikde okuw sagatlaryny kesgitläň. Temalary ýat tutmagyň deregine olara içgin düşünjek boluň. Ýatdan çykmaz ýaly, wagtal-wagtal geçilenleri gözden geçiriň. Okan zatlaryňyz boýunça sowal-jogap alyşmak maglumaty ýatda saklamagy aňsatlaşdyrýar. Öwrenen maglumatlaryňyzy ulanyp, synagda beriljek sowallary çaklamaga synanyşyň. Bu bolsa synag wagtynda garaşylmadyk sowallaryň täsirini azaldar. Okamak üçin günüň haýsy wagty amatly? Her adamyň günüň dowamynda sagdyn pikirlenip, öndürijilikli işläp bilýän wagty bar. Bilermenleriň aýtmagyna görä, beýniniň ýatda saklamak ukyplylygynyň artýan wagty irden sagat 07:00 — 11:00 hem-de öýlän 16:00 — 18:00 aralygydyr. Irden beýni arassa bolýar. Şonuň üçin täze maglumatlary ýatda saklamagyň iň gowy usuly irden okamakdyr. Öýlän bolsa günüň dowamynda edinen maglumatlaryňyzy, täze temalary gözden geçirmek has täsirlidir. Ýatda galan zatlary berkitmek üçin ýatmazdan öň, 20 minut okamak ýeterlikdir. Rahatlygyňy nädip saklamaly? Munuň üçin beýniňizi ýadadýan işlerden gaça duruň. Uky tertibiňizi bozmaň. Uklap bilmedik ýagdaýyňyzda hem gözleriňizi ýumup ýatmak bedeniňiziň ýadawlygyny aýrar. Synagdan bir gün öň täze temany öwrenmäge synanyşmagyň ýerine öňki bilýän zatlaryňyzy gaýtalaň. Beýniňizi rahatlandyrmak üçin 4-4-8 usulyny ýerine ýetiriň, ýagny 4 sekunt dem alyň, 4 sekunt saklaň we 8 sekuntda ýuwaşlyk bilen demiňizi goýberiň. Ýürek urşuňyz çaltlaşanda ýa-da dartgynlylyk duýanyňyzda, burnuňyzdan uludan dem alyň, birnäçe sekunt saklaň we agzyňyzdan demiňizi goýberiň. Kofe ýa-da energiýa berýän içgileriň ýerine rahatlandyryjy ösümlik çaýyny içiň. Aşgazana agram bermejek ýeňil önümler bilen iýmitleniň. Synag wagtynda howsala düşmezlik üçin näme etmeli? Size berlen wagty göz öňünde tutuň. Näçe wagtyňyzyň bardygyny we şol wagtyň dowamynda näçe sowala jogap bermelidigiňizi hasaplaň. Bu size wagtyňyzy has netijeli ulanmaga kömek eder. Jogap berip bilmeýän sowallaryňyzda eglenmek howsalaňyzy artdyrar. Şonuň üçin jogabyny bilmeseňiz, indiki sowala geçiň. Synag wagtynda egin we boýun myşsalaryňyzda dartgynlylyk duýsaňyz, galamyňyzy goýuň, göni oturyň we eginleriňizi birnäçe gezek ýokary we aşak hereketlendirip, myşsalaryňyzy gowşadyň. Iň esasy zat bolsa, bu işi başarjakdygyňyza ynanyň. «Men bu synagdan hökman geçip bilerin!» ýaly ruhlandyryjy sözleri aýdyň. Çünki özüňe ynanmak üstünligiň ýarysydyr. Mährijemal ÇARYÝEWA, «Watan».
Новые рубежи подготовки туркменских дипломатов
В эру Возрождения новой эпохи могущественного государства независимый нейтральный Туркменистан, встречающий 35-летие священной независимости под девизом «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов», уверенно продолжает масштабные преобразования во всех сферах жизни общества. В ряду стратегических приоритетов государственной политики особое место принадлежит науке и образованию, которые рассматриваются как важнейший ресурс устойчивого развития и укрепления высокого международного авторитета Туркменистана. Ярким подтверждением этого стало создание в соответствии с Постановлением Президента Туркменистана в Институте международных отношений МИД Туркменистана кафедры «мир и нейтралитет» и магистратуры по этому направлению. Таким образом, в национальной системе высшего профессионального образования появилось принципиально новое направление подготовки второй ступени «Мир и нейтралитет», входящее в укрупнённую группу «Политические науки и регионоведение». Разработанный Институтом образовательный стандарт нового направления гармонично сочетает фундаментальную научную и углублённую профессиональную подготовку. Блок общих и научно-исследовательских дисциплин включает «Философию науки», «Английский язык по направлению подготовки», «Методологию научных исследований» и курс «ООН и её система». Смысловым ядром выступает дисциплина «Политика нейтралитета в международных отношениях», раскрывающая понятие и виды нейтралитета, его историческую эволюцию от древности до современности, национально-правовые и международно-правовые источники, а также особое место постоянного нейтралитета Туркменистана в системе современных международных отношений. Цикл специальных профессиональных дисциплин охватывает ключевые области современной дипломатии: «Международная безопасность», «Важнейшие направления дипломатии Туркменистана (энергетическая, транспортная, водная, экономическая)», «Международные организации и интеграции», «Превентивная дипломатия», «Внешняя политика нейтрального Туркменистана», «Актуальные проблемы международных отношений», «Методы исследований в социальных науках», «Международные переговоры и медиация». Значительное место в учебном плане отведено научно-исследовательскому семинару, дисциплинам по выбору, научно-исследовательской практике и подготовке магистерской диссертации. Предусмотрено освоение магистрантами цифровых инструментов осуществления внешней политики, новых методов цифровой дипломатии и современных информационных технологий научной работы. Выпускники будут готовы к научно-исследовательской, научно-педагогической и учебно-методической, инновационной, аналитической и экспертно-консультационной деятельности. Открытие кафедры и нового направления магистратуры выходит далеко за рамки образовательной сферы. Оно представляет собой прямой практический ответ на задачи, поставленные уважаемым Президентом Аркадаглы Героем Сердаром с высокой международной трибуны. Выступая 23 сентября 2025 года на пленарном заседании юбилейной 80-й сессии Генеральной Ассамблеи ООН в Нью-Йорке, глава государства подчеркнул, что ключевым направлением сотрудничества Туркменистана с ООН является обеспечение международного мира и безопасности, а одним из самых эффективных механизмов продвижения и достижения этих целей выступает практическое использование принципов нейтралитета. По инициативе Туркменистана в повестку дня 80-й сессии Генеральной Ассамблеи включён отдельный пункт «Нейтралитет во имя мира и безопасности», а на рассмотрение мирового сообщества внесён проект Резолюции «Роль и значимость политики нейтралитета в деле поддержания и укрепления международного мира, безопасности и процесса устойчивого развития». Наряду с этим наша страна предложила проведение Всемирного саммита по вопросам культуры мира и доверия с разработкой глобального Кодекса международного доверия; организацию в сотрудничестве с ООН Международного форума «Центральная Азия – пространство мирного сосуществования»; провозглашение Международного дня посредничества и Международного дня многоязычной дипломатии; объявление Десятилетия ООН по устойчивому транспорту на период 2026–2035 годов; принятие Резолюции «Ключевая роль надёжной и стабильной энергетической связуемости в обеспечении устойчивого развития»; создание Всемирной платформы по цифровой интеграции и Регионального центра по борьбе с опустыниванием для стран Центральной Азии; продвижение Каспийской экологической инициативы с проведением в 2026 году Каспийского экологического форума; объявление 2028 года Годом международного права. Очевидно, что столь масштабная международная повестка требует надёжного кадрового, научного и экспертного обеспечения. Именно в этом состоит важная практическая роль нового направления подготовки: каждая дисциплина учебного плана прямо соотносится с конкретными инициативами главы государства, выдвинутыми на 80-й сессии Генеральной Ассамблеи ООН, и нацелена на подготовку специалистов, способных обеспечивать их последовательное продвижение и воплощение в жизнь. Дисциплины «Политика нейтралитета в международных отношениях» и «Внешняя политика нейтрального Туркменистана» закладывают научный фундамент для продвижения пункта повестки дня «Нейтралитет во имя мира и безопасности» и соответствующего проекта резолюции. Будущие магистры получат глубокие знания о правовой природе, историческом опыте и созидательном потенциале нейтралитета, научатся аргументированно раскрывать его миротворческий инструментарий в контексте стратегии ООН. Курс «Международные переговоры и медиация», посвящённый стратегиям переговорного процесса, функциям и методам посредничества в урегулировании международных споров, напрямую работает на инициативу о провозглашении Международного дня посредничества, призванного подчеркнуть значимость дипломатии и нейтральных площадок в предотвращении и урегулировании конфликтов. Дисциплина «Превентивная дипломатия», раскрывающая исторические корни и современные механизмы предупреждения конфликтов, в том числе деятельность Регионального центра ООН по превентивной дипломатии для Центральной Азии со штаб-квартирой в Ашхабаде, готовит специалистов, востребованных в реализации инициатив о проведении Международного форума «Центральная Азия – пространство мирного сосуществования» и Всемирного саммита по вопросам культуры мира и доверия. Курс «ООН и её система», в рамках которого изучаются структура, цели и принципы Организации, стратегическое партнёрство Туркменистана с её главными органами и специализированными учреждениями, сформирует у выпускников практические навыки многосторонней дипломатии – от подготовки проектов резолюций до организационного сопровождения крупных международных форумов. Дисциплина «Важнейшие направления дипломатии Туркменистана (энергетическая, транспортная, водная, экономическая)» создаёт кадровую основу для реализации инициатив об объявлении Десятилетия ООН по устойчивому транспорту на 2026–2035 годы и принятии резолюции о ключевой роли надёжной и стабильной энергетической связуемости, а также для водно-экологического направления туркменской дипломатии, включающего Каспийскую экологическую инициативу, Каспийский экологический форум и создание Регионального центра по борьбе с опустыниванием для стран Центральной Азии. Курс «Международная безопасность» вооружает магистрантов пониманием выдвинутой главой государства концепции единства и неделимости безопасности, знанием современных вызовов и угроз, а также дипломатических подходов к их предупреждению. Отвечает программа и на вызовы цифровой эпохи: в созвучии с инициативой о создании Всемирной платформы по цифровой интеграции магистранты будут осваивать цифровые средства осуществления внешней политики и новые методы цифровой дипломатии. Углублённая языковая подготовка – работа с дипломатической перепиской, официальными документами ООН, ведение переговоров на иностранном языке – отвечает духу инициативы о провозглашении Международного дня многоязычной дипломатии и резолюций Генассамблеи о поддержании многоязычия в международных отношениях. Сквозное внимание к международно-правовым основам нейтралитета, конвенциям и многосторонним договорам закладывает основу для содержательного участия страны в мероприятиях 2028 года, объявленного по инициативе Туркменистана Годом международного права. Кафедра «мир и нейтралитет» призвана стать не только учебным, но и научно-аналитическим центром. Здесь будут проводиться фундаментальные и прикладные исследования феномена нейтралитета, готовиться экспертные и информационно-аналитические материалы, проводиться научные конференции и семинары, развиваться сотрудничество с зарубежными научными школами, структурами ООН и дипломатическими академиями государств-партнёров. Тем самым в стране формируется собственная научная школа изучения мира и нейтралитета, способная обеспечивать интеллектуальное сопровождение внешнеполитического курса, а Институт международных отношений МИД Туркменистана укрепляет статус ведущей кузницы национальных дипломатических кадров. Открытие кафедры «мир и нейтралитет» и нового направления магистратуры стало ещё одним убедительным свидетельством того, что политика постоянного нейтралитета является не только внешнеполитическим принципом, но и национальным достоянием, предметом научного осмысления и образовательной традицией, передаваемой новым поколениям. Уверены, что выпускники магистратуры «Мир и нейтралитет» внесут достойный вклад в реализацию международных инициатив Туркменистана, дальнейшее повышение авторитета Отчизны как признанного центра миротворчества, доверия и устойчивого развития. Мы желаем крепкого здоровья и больших успехов Национальному Лидеру туркменского народа, Председателю Халк Маслахаты Туркменистана Герою-Аркадагу и уважаемому Президенту Аркадаглы Герою Сердару, под мудрым руководством которых независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов уверенно движется к новым вершинам прогресса! Гульшат ЮСУПОВА, ректор Института международных отношений Министерства иностранных дел Туркменистана, кандидат педагогических наук.
Высшее профессиональное образование осваивает новые горизонты
2026 год, проходящий под девизом «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов», ознаменован рядом важных событий для системы образования нашей страны, в особенности для сферы высшего профессионального образования. Именно в текущем году началась практическая реализация утверждённой 17 октября 2025 года уважаемым Президентом Туркменистана Аркадаглы Героем Сердаром «Стратегии развития высшего профессионального образования в Туркменистане на 2026–2052 годы» и Плана мероприятий по её реализации на 2026–2030 годы. Данный стратегически значимый документ является неотъемлемой составной частью долгосрочной Программы «Возрождение новой эпохи могущественного государства: Национальная программа социально-экономического развития Туркменистана в 2022–2052 годах». Стратегия направлена на повышение качества системы высшего образования, широкое внедрение инновационных и цифровых технологий в образовательный процесс, развитие научно-исследовательской деятельности, расширение международного сотрудничества, подготовку высококвалифицированных специалистов, отвечающих современным и перспективным требованиям рынка труда, совершенствование профессионального мастерства профессорско-преподавательского состава, а также обеспечение конкурентоспособности национальной системы образования на международном уровне. Одним из важнейших направлений реализации задач, вытекающих из положений Стратегии по повышению престижа отечественных учебных заведений, является совершенствование современной учебно-методической базы высших учебных заведений, обеспечивающей качественную подготовку высококвалифицированных специалистов. В этой связи в учреждениях высшего профессионального образования осуществляется модернизация методики преподавания на основе национальных образовательных традиций и передового мирового опыта посредством внедрения инновационных педагогических подходов и цифровых технологий. При этом следует особо отметить, что монументальное значение в данном процессе имеют фундаментальные труды и научно-популярные работы Национального Лидера туркменского народа Героя-Аркадага. В произведениях Героя-Аркадага наряду с освещением древних традиций туркменской школы атабеков (наставников) и национальных педагогических принципов даётся ценная информация, относящаяся к различным областям науки. Высшие учебные заведения представляют собой не только современные образовательные учреждения, но и ведущие научно-исследовательские центры. Именно поэтому в Стратегии особое внимание уделено реализации комплекса конкретных мер, направленных на укрепление научного потенциала учреждений высшего профессионального образования. Проведение научных исследований осуществляется в тесной взаимосвязи с производством и практическим внедрением их результатов, что способствует обеспечению эффективного взаимодействия в системе «образование – наука – производство». Наряду с профессорско-преподавательским составом в научно-исследовательской деятельности активно участвуют студенты. Несомненно, научные исследования молодых учёных, их инновационные разработки, научные открытия, опытно-промышленные проекты, инженерные решения и исследования в области информационных технологий имеют важное значение для укрепления потенциала государства, особенно в контексте развития цифровой экономики страны. По этому поводу уважаемый Президент Туркменистана Аркадаглы Герой Сердар отмечает: «Динамичное развитие нашей страны во многом зависит от молодых граждан с фундаментальными научными знаниями и их эффективного труда. Молодые учёные, движимые ясными целями и твёрдыми принципами, добиваются больших успехов, делают открытия в приоритетных направлениях науки, что открывает новые горизонты для дальнейшего развития и процветания нашего государства», оказывая тем самым высокое доверие туркменской молодёжи. В соответствии с Планом мероприятий на 2026–2030 годы по реализации «Стратегии развития высшего профессионального образования в Туркменистане на 2026–2052 годы» в Туркменском государственном университете имени Махтумкули своевременно утверждаются планы мероприятий, которые последовательно и успешно реализуются. При этом особое внимание уделяется обеспечению современного уровня организации учебно-методической, научной и воспитательной работы, а также развитию международного сотрудничества университета с ведущими образовательными учреждениями и научно-исследовательскими центрами мира. Наглядным подтверждением реализации данной деятельности стало участие представителей Туркменского государственного университета имени Махтумкули в состоявшемся в Урумчи Форуме «Центральная Азия–Китай по сотрудничеству в области производства, образования, науки и практики». В ходе мероприятия было подписано Рамочное соглашение о сотрудничестве в области преподавания китайского языка между Туркменским государственным университетом имени Махтумкули и Центром международного языкового образования и сотрудничества Министерства образования Китайской Народной Республики и Синьцзянским педагогическим университетом. Подписание данного документа стало очередным свидетельством поступательного развития многолетнего плодотворного сотрудничества между Туркменистаном и Китайской Народной Республикой в сфере науки и образования. Следует отметить, что в университете осуществляется подготовка специалистов по направлению «китайский язык и литература», выпускники которого демонстрируют высокий уровень владения китайским языком. Заслуживает особого внимания и тот факт, что в текущем году несколько студентов данной специальности стали победителями конкурсного отбора в рамках программы «Стипендия Посла Китайской Народной Республики», подтвердив высокий уровень своей языковой подготовки. Международное сотрудничество университета в научной сфере также продолжает динамично развиваться. За соответствующий период текущего года по инициативе университета были проведены три международные научно-практические конференции, в работе которых наряду с отечественными учёными и профессорско-преподавательским составом приняли участие специалисты и научные сотрудники образовательных и исследовательских учреждений десятков зарубежных государств. Важную роль в развитии международного научного сотрудничества играет действующая при университете кафедра ЮНЕСКО «Культурное наследие: от прошлого к будущему», которая стала своеобразным научно-координационным центром по изучению богатого историко-культурного наследия и национальных ценностей туркменского народа. Реализуемые в рамках деятельности кафедры проекты, осуществляемые в сотрудничестве с кафедрами ЮНЕСКО ведущих зарубежных научно-образовательных центров, полностью соответствуют задачам, определённым «Стратегией развития высшего профессионального образования в Туркменистане на 2026–2052 годы», и создают благоприятные условия для дальнейшего расширения международного сотрудничества университета. Наряду с этим особое значение придаётся повышению профессиональной квалификации профессорско-преподавательского состава университета. С этой целью преподаватели активно участвуют в реализации международных проектов, что способствует их профессиональному совершенствованию, освоению современных методов разработки образовательных программ, подготовке учебно-методических материалов и пособий, развитию языковых компетенций, навыков академического письма, научной коммуникации и обмену передовым профессиональным опытом. Таким образом, успешная реализация задач, предусмотренных «Стратегией развития высшего профессионального образования в Туркменистане на 2026–2052 годы», открывает широкие перспективы для дальнейшего развития национальной системы высшего образования и достижения ею новых качественных рубежей. Здесь необходимо особо отметить, что достигнутые результаты являются следствием масштабных реформ, инициированных Национальным Лидером туркменского народа Героем-Аркадагом и успешно реализуемых под руководством Президента Аркадаглы Героя Сердара. Мяхри ПЕРДЕЛИЕВА, заведующая кафедрой археологии и этнологии Туркменского государственного университета имени Махтумкули, кандидат исторических наук.
Meýletinçiler taýýarlyk görýärler
Asyrlaryň dowamynda halkymyzyň durmuşynda we medeniýetinde uly ähmiýete eýe bolan ahalteke bedewleri türkmeniň milli ruhunyň hem-de döredijilik zehininiň güwäsi hökmünde tanalýar. Şunuň bilen baglylykda, 2026-njy ýylyň 4 — 6-njy sentýabry aralygynda Niderlandlar Patyşalygynyň Kronenberg şäherinde geçirilmegi meýilleşdirilýän ahalteke atlarynyň arasynda atly sport we gözellik bäsleşiginiň dünýä çempionaty atçylyk sungatynyň baý däplerini halkara jemgyýetçilige ýetirmekde möhüm ähmiýete eýe bolar. Häzirki wagtda bu halkara çärä ýokary derejede taýýarlyk görmek babatda degişli ministrlikler, pudaklaýyn dolandyryş edaralary tarapyndan yzygiderli işler alnyp barylýar. Öňde duran iri halkara çäräniň ýokary guramaçylykda geçirilmegini üpjün etmek maksady bilen, ýörite okuw maksatnamasy esasynda daşary ýurt dillerini, hususan-da, iňlis we nemes dillerini bilýän meýletinçiler hem taýýarlanylýar. Okuw maksatnamasynyň esasy maksady halkara meýdançada döwletimiziň abraýyny mynasyp derejede gorap biljek, birnäçe daşary ýurt dilinde erkin aragatnaşyk saklap bilýän, hünär taýdan taýýarlykly we ýokary medeniýetli meýletinçileri kemala getirmekden ybarat. Okuwlar Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň hem-de Aba Annaýew adyndaky Halkara atçylyk akademiýasynyň tejribeli mugallymlarynyň we hünärmenleriniň gatnaşmaklarynda, agzalan ýokary okuw mekdeplerinde geçirilýär. Tematiki ugurlaryň ençemesini öz içine alýan okuw maksatnamasynyň çäklerinde meýletinçilere diplomatik protokol, etiket, atçylyk sporty, weterinariýa talaplary, logistika, metbugat bilen işleşmegiň aýratynlyklary, şeýle hem ahalteke bedewleriniň taryhy, nesil ugurlary we milli mirasymyzdaky orny barada giňişleýin düşünje berilýär. Şeýle hem ýokary derejeli myhmanlary garşylamagyň, ugratmagyň we olar üçin degişli hyzmatlary ýerine ýetirmegiň düzgünleri düşündirilýär. Mundan başga-da, okuw sapaklarynda meýletinçi talyplar atly sport bäsleşikleriniň we gözellik bäsleşiginiň halkara düzgünlerini, Halkara atly sport federasiýasynyň weterinariýa we doping-gözegçilik kadalaryny özleşdirýärler, halkara media gulluklary bilen utgaşykly iş alyp barmagyň tärlerini iňlis we nemes dillerinde kämil derejede ulanmagy öwrenýärler, Niderlandlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň beýleki ýurtlarynyň medeni aýratynlyklary bilen tanyşýarlar. Şunda talyp ýaşlaryň atçylyk, atly sport, weterinariýa we halkara çäreleri guramak ugruna degişli hünär leksikasynyň hem-de söz baýlygynyň yzygiderli ösdürilmegine ähmiýet berilýär. — Kronenberg şäherinde geçirilmegi meýilleşdirilýän halkara çäreleriň çäklerinde Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiziň tagallalary netijesinde ykdysadyýetde, medeni-durmuş ulgamynda Watanymyzyň ýeten derejesini halkara jemgyýetçilige wagyz etmek, milli medeniýetimiziň gymmatlyklaryny, däp-dessurlaryny dabaralandyrmak möhüm wezipe bolup durýar. Şoňa görä-de, ýurdumyzyň degişli ýokary okuw mekdepleriniň daşary ýurt dillerini bilýän talyp ýaşlaryndan meýletinçiler topary döredilip, olar üçin birnäçe tapgyrdan ybarat bolan ýörite okuw sapaklary guralýar. Okuw sapaklaryna 3-nji iýulda badalga berildi hem-de ol awgust aýynyň aýagyna çenli dürli mowzuklar boýunça alnyp barlar. Biz bu sapaklaryň dowamynda meýletinçilere halkara derejedäki çärelerde özlerini alyp barmagyň medeniýeti, resmi duşuşyklarda berjaý edilmeli kadalar, daşary ýurtly myhmanlar bilen netijeli aragatnaşyk saklamagyň usullary barada maglumat berýäris. Bu bolsa halkara bäsleşikde ýurdumyzyň myhmansöýerlik däplerini we ýokary medeniýetini açyp görkezmäge ýardam berer — diýip, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň parahatçylyk we bitaraplyk kafedrasynyň professory, sosiologiýa ylymlarynyň doktory Öwezdurdy Muhammetberdiýew gürrüň berýär. Okuw sapaklaryna gatnaşyjylar halkymyzyň milli buýsanjyna öwrülen ahalteke bedewleriniň at-owazasyny dünýä ýaýýan Gahryman Arkadagymyza hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyza tüýs ýürekden hoşallyklaryny beýan edýärler. Atamyrat ÝAZWELIÝEW, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň halkara žurnalistikasy fakultetiniň talyby.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXXIII. MEKDEP KITAPHANAÇYLARY ÜÇIN: 1. Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly nusgalyk kitaplarynyň many-mazmunyny wagyz etmegiň, okuwçylara düşündirmegiň iş tejribesinden. 2. Gahryman Arkadagymyzyň nusgalyk kitaplarynyň many-mazmunyny, ýaş nesle çuňňur bilim, asylly terbiýe bermek baradaky parasatly sözlerini, gymmatly sargytlaryny wagyz etmegiň iş tejribesinden. 3. Okuwçylarda kitap okamak endigini terbiýelemekde Gahryman Arkadagymyzyň pedagogik taglymatynyň ähmiýeti we ony ösüp gelýän ýaş nesle düşündirmegiň usullary. 4. «Türkmenistanyň kitaphana ulgamyny ösdürmegiň 2025 — 2029-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyna» laýyklykda ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny talabalaýyk berjaý etmek boýunça hem-de umumybilim edaralarynyň kitaphanalarynyň işini döwrebaplaşdyrmakda we kämilleşdirmekde mekdep kitaphanaçylarynyň wezipeleri, olary amala aşyrmagyň ýollary. 5. «Ýaşlar barada döwlet syýasaty hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny we onuň many-mazmunyny, maksadyny, wezipelerini hem-de bu möhüm Kanunda kesgitlenen hukuk düzgünleriniň berjaý edilmegini wagyz etmekde mekdep kitaphanaçylarynyň alyp barmaly işleri. 6. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynyň şanly wakalaryny, üstünliklerini hem-de Diýarymyzda bellenilýän şanly seneleri mekdep kitaphanalarynyň işinde şöhlelendirmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 7. Umumybilim berýän orta mekdeplerde elektron kitaphana ulgamlaryndan peýdalanmagyň iş tejribesinden. 8. Mekdep kitaphanaçysynyň işini meýilnamalaşdyrmagyň, iş resminamalaryny talabalaýyk ýöretmegiň, kitaphana gaznasyny tükellemegiň, sanlylaşdyrmagyň, kitaphananyň içini talabalaýyk bezemegiň, arassaçylyk we kitaplary abatlaýyş işlerini geçirmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 9. Gahryman Arkadagymyzyň ýaş nesillerde kitap okamaga söýgi döretmek baradaky beýik başlangyjyna laýyklykda, «Türkmenistanyň kitaphana ulgamyny ösdürmegiň 2025 — 2029-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyndan» gelip çykýan wezipeleri ýerine ýetirmegiň iş tejribesinden. 10. Mekdep okuwçylarynyň kitap okamaga bolan höwesini we gyzyklanmasyny ýokarlandyrmak, olaryň döredijilik, pikirleniş ukyplaryny ösdürmek, çagalarda ylmy dünýägaraýşy kemala getirmek maksady bilen, mekdep kitaphanasynda okuw kitaplarynyň, gollanmalarynyň ýazarlary, alymlar, ýazyjy-şahyrlar hem-de medeniýet-sungat işgärleri bilen döredijilik duşuşyklaryny guramagyň iş tejribesinden. 11. Umumybilim berýän orta mekdeplerde ýaş kitap söýüjileri ýüze çykarmakda we olarda kitaba bolan söýgini ösdürmekde bäsleşikleri guramagyň iş tejribesinden. 12. Mekdep kitaphanaçysynyň özüniň döredijilik başarnyklaryny hem-de ussatlygyny has-da kämilleşdirmeginiň ýollary. Türkmenistanyň Bilim ministrligi. Türkmenistanyň Milli bilim instituty.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXXII. SYNP ÝOLBAŞÇYLARY ÜÇIN: 1. Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly nusgalyk kitaplaryndaky gymmatly maglumatlary synp sagatlary guralanda we sapakdan daşary işlerde peýdalanmagyň ýollary. 2. Gahryman Arkadagymyzyň ylmy-filosofik eserlerini, Magtymguly Pyragynyň edebi mirasyny okuw-terbiýeçilik işlerinde döredijilikli peýdalanmagyň döwrebap usullary. 3. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyny» durmuşa geçirmekde synp ýolbaşçylarynyň amala aşyrmaly okuw-terbiýeçilik we usuly işleri. 4. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) laýyklykda, okuwçylara ruhy-ahlak, raýat-watançylyk, harby-watançylyk, durmuş, medeni-taryhy terbiýelerini bermekde, sagdyn durmuş ýörelgelerini öwretmekde synp ýolbaşçylarynyň öňünde durýan wezipeler, olary amal etmegiň ýollary. 5. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde synp ýolbaşçylarynyň öňünde durýan wezipeler we olaryň durmuşa geçirilişi. 6. Ýaş nesli terbiýelemegiň esasy ugurlary: watançylyk terbiýesi, döredijilik we zehin terbiýesi, akyl we pikir terbiýesi, ylym terbiýesi, medeni aň-düşünje terbiýesi, kär-hünär terbiýesi, sungat terbiýesi, syýasy terbiýe, maliýe-ykdysady terbiýe, jemgyýetçilik terbiýesi, dil terbiýesi, ekologiýa, tebigata söýgi terbiýesi boýunça okuw-terbiýeçilik işleriniň guralyşy we geçirilişi. 7. Synp sagatlarynda başarjaňlyk çemeleşmesine esaslanýan innowasion pedagogik usullardan peýdalanmagyň iş tejribesinden. 8. Sapakdan daşary okuw-terbiýeçilik işleriniň üsti bilen okuwçylary ylmy döredijilige höweslendirmegiň, döredijilik-taslama bäsleşiklerine taýýarlamagyň, hünärlere ugrukdyrmagyň iş tejribesinden. 9. Okuwçylar bilen terbiýeçilik gymmaty bolan çekişmeleri, döredijilik bäsleşiklerini, baýramçylyk dabaralaryny, aýdym-sazly baýramçylyk çykyşlaryny guramagyň we geçirmegiň, okuwçylary ylmy döredijilige ugrukdyrmagyň, döredijilik-taslama bäsleşiklerine taýýarlamagyň, hünärlere ugrukdyrmagyň iş tejribesinden. 10. Synp ýolbaşçylarynyň ders mugallymlary, ata-eneler, jemgyýetçilik guramalary bilen özara hyzmatdaşlygyny ýola goýmagyň ýaş nesle berilýän bilimiň we edep-terbiýäniň hilini ýokarlandyrmakdaky orny. 11. Ösüp gelýän ýaş nesle döwrebap bilim we terbiýe bermekde synp ýolbaşçylarynyň döredijilik başarnyklaryny hem-de ussatlygyny has-da kämilleşdirmegiň ýollary. 12. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynyň» we «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisiniň» talaplaryna laýyklykda, tejribeli synp ýolbaşçylary bilen ýaş synp ýolbaşçylarynyň halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny ýola goýmagyň döwrebap usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXXI. BEDENTERBIÝE DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Gahryman Arkadagymyzyň «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri», «Türkmenistan –— melhemler mekany», «Sport dostluga, saglyga we gözellige tarap ýoldur», «Çaý —– melhem hem ylham» atly nusgalyk kitaplarynyň many-mazmuny esasynda ýaş nesliň sagdyn durmuş ýörelgelerine ugrukdyrylyşy. 2. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyny» durmuşa geçirmekde bedenterbiýe mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 3. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) laýyklykda, okuwçylarda ruhy-ahlak, raýat-watançylyk, harby-watançylyk, durmuş, medeni-taryhy terbiýelerini bermekde, sagdyn durmuş ýörelgelerini öwretmekde bedenterbiýe mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler, olary amal etmegiň ýollary. 4. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) laýyklykda, ýaş nesilde ýokary ahlak sypatlarynyň hem-de sagdyn durmuş ýörelgeleriniň endiklerini kemala getirmegiň we ösdürmegiň iş tejribesinden. 5. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyna laýyklykda, çagalaryň ruhy-ahlak, beden taýdan sagdyn bolmak isleglerini kanagatlandyrmakda, olaryň howpsuz durmuş ýörelgesini kemala getirmekde, saglygyny berkitmekde we boş wagtlaryny netijeli geçirmeklerini gazanmakda bedenterbiýe mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 6. Hormatly Prezidentimiziň jemgyýetimize sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeň ornaşdyrmak baradaky syýasatyna laýyklykda, bedenterbiýäni we sporty ösdürmäge gönükdirilen çäreleriň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça bedenterbiýe mugallymlarynyň işlerini ýola goýmagyň iş tejribesinden. 7. Bedenterbiýe sapaklarynda we sport ýaryşlary geçirilende okuwçylaryň ýaş-psihologik we fiziologik aýratynlyklaryny, ýerli howa ýagdaýlaryny hasaba almagyň iş tejribesinden. 8. Bedenterbiýe sapaklarynda milli we hereketli oýunlardan, döwrebap usullardan we sanly tehnologiýalaryň mümkinçiliklerinden peýdalanmagyň iş tejribesinden. 9. Bedenterbiýe sapaklarynda okuwçylara bilim-terbiýe bermegiň, şahsy gigiýenany, howpsuzlyk düzgünlerini öwretmegiň we olaryň bedenini berkitmegiň hem-de bilimlerini, başarnyklaryny, endiklerini bahalandyrmagyň usulyýet aýratynlyklary. 10. Bedenterbiýe sapaklary we sapakdan daşary çäreler guralanda, okuwçylar dürli görnüşli sport bäsleşiklerine taýýarlananda olaryň ýaş-psihologik we fiziologik aýratynlyklaryny nazara alyp okatmagyň usulyýet aýratynlyklary. 11. Bedenterbiýe dersi boýunça sapakdan daşary çäreleri guramagyň we geçirmegiň hem-de okuwçylary dürli görnüşli sport bäsleşiklerine taýýarlamagyň usullary. 12. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynyň» we «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisiniň» talaplaryna laýyklykda, halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny kämilleşdirmekde bedenterbiýe okuw dersi boýunça hereket edýän usuly birleşmeleriň işini täzeçe guramagyň iş tejribesinden.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXX. HÜNÄR ÖWREDIJI DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Hormatly Prezidentimiziň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary» atly kitaplaryny hünär ugurly okuwlar boýunça hünär öwrediji sapaklarda peýdalanmagyň usullary. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, bilim bermek işine öňdebaryjy innowasion çemeleşmeleri giňden ornaşdyrmak, ylmyň we tehnikanyň iň täze gazananlaryna esaslanyp, okuw sapaklaryny dünýä tejribesine laýyklykda guramagy, okuwçylaryň özbaşdak pikirlenmek ukyplaryny kemala getirmegiň usullaryny öwretmegiň ýollary. 3. Gahryman Arkadagymyzyň «Arşyň nepisligi» atly kitabyny peýdalanyp «Halyçy» hünärini öwrediji okuw dersinde haly gölleriniň aýratynlyklaryny öwretmegiň usullary. 4. «Halyçy» hünärini öwrediji sapaklarda tebigy boýaglaryň alnyşyny we ulanylyşyny öwretmegiň usullary. 5. «Kompýuter sowatlylygynyň esaslary» hünärini öwrediji sapaklarda sanly serişdelerden, häzirki döwrüň talabyna laýyk gelýän tehnikalardan we tehnologiýalardan peýdalanmagy öwretmegiň usullary. 6. «Çyzgyçy» hünärini öwrediji sapaklarda çyzgy ylmynyň ösüş taryhy, çyzuwly geometriýa we inžener grafikasy ylmynyň beýleki ylymlar bilen arabaglanyşygyny öwretmegiň ýollary. 7. «Suratkeş» hünärini öwrediji sapaklarda küýze, alma, gül bilen baglanyşykly natýurmort çekilende, ýagtyny, kölegäni seljermegi hem-de şekillere göwrüm bermegi öwretmegiň usullary. 8. «Bagban — nahal oturdyjy» hünärini öwrediji sapaklarda eziz Diýarymyzy bagy-bossanlyga öwürmek hem-de Türkmenistanyň Milli tokaý maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmek esasynda okuwçylara bilim we terbiýe bermegiň ýollary. 9.Hünär ugurly okuwlar boýunça hünär öwrediji dersiň ýyllyk senenamalaýyn okuw çyzgydynyň taýýarlanylyşy. 10.«Tikinçi» hünärini öwrediji sapaklarda üstünden goýlup tikilýän jübüleriň bezegli görnüşleriniň işlenip bejerilişini öwretmegiň usullary. 11. «Ekerançy» hünärini öwrediji sapaklarda ekin dolanyşygynyň zerurlygynyň ylmy esaslaryny öwretmegiň usullary. 12.Hünär öwrediji okuw dersini okadýan mugallymlaryň hünär derejesini özbaşdak, yzygiderli ýokarlandyrmagynyň we mugallymçylyk ussatlyklaryny kämilleşdirmeginiň netijeli usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXIX. DÖWREBAP TEHNOLOGIÝALARYŇ ESASLARY DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly nusgalyk kitabyny döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersi okadylanda peýdalanmagyň usulyýet tärleri. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersi boýunça sapaklarda maglumat tehnologiýalaryny peýdalanmagyň usulyýet aýratynlyklary. 3. «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisine» laýyklykda, döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersinde halypa-şägirtlik gatnaşyklarynyň guralyşy we alnyp barlyşy. 4. Teleýaýlymlar, sanly platformalar ýa-da maglumatlary uzak aralykdan ýetirmegiň beýleki serişdeleri arkaly umumybilim edaralarynda mekdep okuwçylaryna bilim bermegiň aýratynlyklary. Emeli aň we onuň mümkinçiliklerinden peýdalanmagyň ýollary. 5. Döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersinde okatmagyň STEAM tehnologiýasyndan peýdalanylyşy. 6. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler we olary ýerine ýetirmegiň ýollary. 7. Döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersinde robototehnika we programmirleme. 8. Döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersi boýunça okuw-usulyýet toplumlaryny taýýarlamagyň, sanly bilim serişdeleriniň taýýarlanylyşy we okuw-terbiýeçilik işlerinde ulanylyşy. 9. Döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersi okadylanda dersara baglanyşygy guramagyň usulyýet aýratynlyklary. 10. Döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersi okadylanda mekdep okuwçylarynyň öwrenijilik işjeňligini, özbaşdak pikirleniş endiklerini ösdürmegiň ýollary we ugurlary. 11. Döwrebap tehnologiýalaryň esaslary sapaklarynda «Akylly» enjamlar we tehnologiýalar» diýen temany öwretmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 12. Döwrebap tehnologiýalaryň esaslary dersinde okuwçylaryň ylmy-gözleg başarnyklaryny kemala getirmek, tehniki döredijiligini ösdürmek üçin dürli maglumat çeşmeleri bilen özbaşdak işlemek başarnyklaryny ösdürmegiň usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXVIII. PROÝEKTIRLEMEGIŇ ESASLARY DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde proýektirlemegiň esaslary dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler. 2. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary» atly nusgalyk kitaplaryny okuw-terbiýeçilik işlerinde peýdalanyp, mekdep okuwçylaryna ýokary hilli bilim we terbiýe bermegiň ýollary. 3. Gahryman Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly kitabyny proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda peýdalanmagyň ýollary. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny guramagyň ýollary. 5. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda okuwçylaryň «Kompas-3D» ulgamynda işlemek ukyplaryny ýüze çykarmagyň we ösdürmegiň iş tejribesinden. 6. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda çyzgylaryň ýerine ýetirilişiniň «Kompas-3D» ulgamynda häzirki zaman usullary. 7. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda döwlet standarty KRÝU (konstruktorçylyk resminamalaryň ýeke-täk ulgamy) barada umumy düşünjeler. 8. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda geometrik jisimiň ýazgysyny gurmagyň we onuň nusgasyny (modelini) ýerine ýetirmegiň usullary. 9. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda ýaryk bilen kesigiň meňzeşligini we aýratynlygyny öwretmegiň iş tejribesinden. 10. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda tehniki suratlary ýerine ýetirmegiň usullaryny öwretmek. 11. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda gurluşyk çyzgylary we ony okamagy öwretmegiň iş tejribesinden. 12. Proýektirlemegiň esaslary sapaklarynda okuwçylarda ylmy döredijilige bolan höwesi ösdürmegiň usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXVII. TEHNOLOGIÝA (DURMUŞ ZÄHMETI) DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly nusgalyk kitaplaryndan peýdalanyp, durmuş zähmeti sapaklaryny dünýä tejribesine laýyklykda guramagyň usullary. 2. Gahryman Arkadagymyzyň nusgalyk kitaplarynyň many-mazmunyny durmuş zähmeti sapaklarynda peýdalanmagyň usullary. 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» durmuşa geçirmekde umumybilim berýän orta mekdeplerde tehnologiýa ylmy ugruna degişli durmuş zähmeti dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler. 4. Tehnologiýa (durmuş zähmeti) dersiniň okuw maksatnamasynyň we okuw kitabynyň mazmuny barada özara pikir alyşmak. 5. Tehnologiýa (tehniki zähmet) sapaklarynda tehnikada ulanylýan çyzyklar, shemalar bilen işlemegi öwretmegiň usullary. 6. Tehnologiýa (oba hojalyk zähmeti) sapaklarynda miweleriň, ir-iýmişleriň we olaryň uzak saklanylyşyny öwretmegiň usullary. 7. Tehnologiýa (hojalyk-durmuş zähmeti) sapaklarynda haly nagyşlarynyň, gölleriň nusgasyny öýjükli kagyza geçirmegi we eriş ýüplerini sanamagy öwretmegiň usullary. 8. Tehnologiýa (tehniki zähmet) sapaklarynda herekete getirıji mehanizmler we olaryň şertli belgileriniň belgilenilişini öwretmegiň usullary. 9. Tehnologiýa (hojalyk-durmuş zähmeti) sapaklarynda tebigy ýüplüklerden dokalýan matalaryň görnüşlerini we olaryň aýratynlyklaryny öwretmegiň usullary. 10. Tehnologiýa (tehniki zähmet) sapaklarynda metallaryň iki topara bölünişini we olaryň umumy häsiýetlerini öwretmegiň usullary. 11. Tehnologiýa (hojalyk-durmuş zähmeti) sapaklarynda milli nagyşlaryň tebigat bilen baglanyşykly döredilişini öwretmegiň ýollary. 12. Tehnologiýa (durmuş zähmeti) sapaklarynda hünärlere ugrukdyrmak işleriniň ýola goýluşy.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXVI. ŞEKILLENDIRIŞ SUNGATY DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly nusgalyk kitaplaryndaky şekillendiriş sungatyna degişli gymmatly maglumatlary sapaklarda we sapakdan daşary işlerde peýdalanmagyň usullary. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde şekillendiriş sungaty dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler, olary amal etmegiň ýollary. 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» we «Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasyna» laýyklykda, okatmagyň işjeň usullaryndan we sanly tehnologiýalaryň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, şekillendiriş sungaty sapaklarynyň okadylyşyny kämilleşdirmegiň iş tejribesinden. 4. Şekillendiriş sungaty okuw dersinde Türkmenistanyň Prezidentiniň türkmen milli şekillendiriş sungatyny ösdürmekdäki we ony dünýä tanatmakdaky tagallalaryny okuwçylara öwretmekde dürli maglumat çeşmelerinden peýdalanmagyň usullary. 5. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, şekillendiriş sungaty dersini okatmakda dersara baglanyşygyň ýola goýluşy. 6. Şekillendiriş sungaty okuw dersini durmuş bilen baglanyşdyryp okatmak arkaly ÝUNESKO-nyň Bütindünýä medeni mirasynyň sanawyna goşulan taryhy-medeni ýadygärliklerimiziň we Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilen gymmatlyklarymyzyň suratlaryny dürli usullarda çekmegi öwretmegiň iş tejribesinden. 7. Şekillendiriş sungaty dersinde mekdep okuwçylaryna ata-babalarymyzyň öwüt-ündewleri esasynda ruhy-ahlak, raýat-watançylyk, harby-watançylyk, durmuş, medeni-taryhy, sagdyn durmuş ýörelgelerine laýyklykda, kämil terbiýe bermegiň netijeli usullary. 8. Türkmen halkynyň baý taryhyny we milli medeni mirasyny okuwçylara öwretmekde innowasion pedagogik tehnologiýalardan peýdalanmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 9. Şekillendiriş sungaty: surat dersi boýunça sapaklary we sapakdan daşary okuw-terbiýeçilik işlerini guramak arkaly okuwçylaryň döredijilik, çeperçilik ukyplaryny ösdürmegiň, zehinlerini ýüze çykarmagyň, dürli derejedäki bäsleşiklere taýýarlamagyň we hünärlere ugrukdyrmagyň usullary. 10. Şekillendiriş sungaty: surat dersini okatmakda okuw-görkezme esbaplaryndan netijeli peýdalanmagyň iş tejribesinden. 11. Başlangyç bilim derejesinde şekillendiriş sungaty: surat dersinde okuwçylaryň ýaş-psihologik we fiziologik aýratynlyklaryny nazara alyp, öwrediji didaktiki oýunlardan peýdalanyp okatmagyň usulyýet aýratynlyklary. 12. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynyň» we «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisiniň» talaplaryna laýyklykda, halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny guramagyň ýollary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXV. AÝDYM-SAZ DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly nusgalyk kitaplaryndaky aýdym-saz baradaky gymmatly maglumatlary sapaklarda we sapakdan daşary geçirilýän okuw-terbiýeçilik çärelerinde peýdalanmagyň iş tejribesinden. 2. Gahryman Arkadagymyzyň «Ile döwlet geler bolsa...», «Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy», «Türkmen medeniýeti», «Medeniýet halkyň kalbydyr», «Enä tagzym — mukaddeslige tagzym», «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi», «Ömrümiň manysy», «Ömrümiň manysynyň dowamaty», «Hakyda göwheri» atly kitaplaryny ösüp gelýän ýaş nesli milli ruhda terbiýelemekde peýdalanmagyň usullary. 3. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) laýyklykda, okuwçylaryň sungat boýunça zehinini we başarnygyny ýüze çykarmakda hem-de döredijilik ukyplaryny ösdürmekde aýdym-saz mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde aýdym-saz dersini okadýan mugallymlaryň wezipeleri we olary amal etmegiň ýollary. 5. «Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasyna» laýyklykda, aýdym-saz sapaklarynda innowasion tehnologiýalardan peýdalanmak arkaly okuwçylaryň bilimlerini, başarnyklaryny, endiklerini bahalandyrmagyň hem-de olaryň döredijilik ukyplaryny ösdürmegiň we kämilleşdirmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 6. Türkmenistanda umumybilim edaralarynyň döwlet bilim standartynyň talaplaryna laýyklykda, aýdym-saz dersi sapaklarynda okuwçylara raýat-watançylyk, ruhy-ahlak, durmuş, medeni-taryhy terbiýesini bermegiň, ruhubelent, maksada okgunly şahsyýetleri kemala getirmegiň usullary. 7. Hormatly Prezidentimiziň türkmen milli aýdym-saz sungatyny ösdürmekdäki we ony dünýä tanatmakdaky tagallalary, ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň görnükli nusgalarynyň sanawyna girizilen «Görogly» dessançylyk sungaty, «Küştdepdi» aýdym we tans dessury, «Dutar ýasamak senetçiligi, dutarda saz çalmak we bagşyçylyk sungaty» barada aýdym-saz dersi boýunça sapaklarda we sapakdan daşary işlerde okuwçylara öwretmegiň iş tejribesinden. 8. Okuwçylaryň aýdym-saz sungatyna bolan ukyplaryny ýüze çykarmak we ösdürmek maksady bilen, terbiýeçilik gymmaty bolan çekişmeleri, döredijilik bäsleşiklerini, baýramçylyk dabaralaryny, aýdym-sazly baýramçylyk çykyşlary guramagyň we geçirmegiň, olary hünärlere ugrukdyrmagyň iş tejribesinden. 9. Aýdym-saz sapaklarynda okuwçylary baýramçylyk çärelerinde we dabaralarda çykyş etmäge taýýarlamak arkaly çagalaryň bilesigelijilik we döredijilik işjeňligini, ukyp-başarnyklaryny ösdürmegiň ýollary. 10. Aýdym-saz okuw dersiniň netijeliligini ýokarlandyrmakda sanly ulgamyň gazananlaryny, başarjaňlyk çemeleşmesine esaslanýan innowasion pedagogik usullary okatmagyň usulyýetine giňden ornaşdyrmagyň iş tejribesinden. 11. Aýdym-saz sapaklarynda okuwçylarda Watana, Türkmenistanyň Prezidentine, türkmen halkynyň Milli Liderine, ata-enä, tebigata, zähmete we gözellige söýgi döretmek babatynda mugallymlaryň hünär bilimlerini, pedagogik ussatlyklaryny yzygiderli kämilleşdirmegiň ýollary. 12. «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisine» laýyklykda, aýdym-saz dersini okadýan halypa mugallymlar bilen ýaş mugallymlaryň halypa-şägirtlik gatnaşyklarynyň ýola goýluşy.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXIV. ÖZÜŇI ALYP BARMAGYŇ MEDENIÝETI DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynda öňe sürülýän pedagogik ýörelgelere we öwüt-ündewlere esaslanyp, özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersini okatmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 2. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022—2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynda» kesgitlenen maksatlara we wezipelere laýyklykda, okuwçylara dünýä ülňülerinde bilim-terbiýe bermegiň usullary. 3. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) laýyklykda, ýaşlara berilýän bilimiň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmakda özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler we olary ýerine ýetirmegiň ýollary. 5. Özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersinde Türkmenistanyň milli kanunçylygynyň esasynda okuwçylara döwletimiziň kada-kanunlaryna hormat goýmagyň we olary berjaý etmegiň medeniýetini öwretmekde dersara baglanyşygy üpjün etmegiň usullary. 6. Özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersinde sapakda we sapakdan daşary okuw-terbiýeçilik işlerinde okuwçylary hünärlere ugrukdyrmagyň ýollary. 7. Özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersini okatmagyň innowasion usullary we olary okuw-terbiýeçilik işlerinde netijeli ulanmagyň ýollary. 8. Okuwçylarda türkmen halkynyň milli gymmatlyklaryna we däp-dessurlaryna hormat goýmagy terbiýelemegiň ýokary netijeli usullary. 9. ÝUNESKO-nyň Bütindünýä medeni mirasynyň sanawyna girizilen taryhy-medeni ýadygärliklerimiziň we Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna goşulan gymmatlyklarymyzyň ähmiýetini okuwçylara öwretmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 10. Türkmen halkynyň ruhy-ahlak gymmatlyklaryna, milli medeniýetine, däp-dessurlaryna laýyklykda, okuwçylary ruhy-ahlak, raýat-watançylyk, harby-watançylyk, durmuş, medeni-taryhy we sagdyn durmuş ýörelgeleriniň esasynda terbiýelemegiň usullary. 11. Okuwçylaryň tebigy zehinini açmakda, döredijilik başarnyklaryny ösdürmekde, olary ylmy barlaglary we taslama işlerini alyp barmaga höweslendirmekde başarjaňlyk çemeleşmesinden peýdalanyp, okatmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 12. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynyň» we «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisiniň» talaplaryna laýyklykda, özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersini okadýan mugallymlar bilen halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny guramagyň usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXIII. DÜNÝÄ MEDENIÝETI DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplaryny, çykyşlaryny dünýä medeniýeti dersinde peýdalanmagyň döwrebap usullary. 2. Hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly kitabynda dünýä medeniýetiniň aýrylmaz bölegine öwrülen sungatyň ähmiýeti baradaky maglumatlary okuwçylara öwretmegiň usullary. 3. Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kazan şäheriniň «Yslam dünýäsiniň medeni paýtagty» diýlip yglan edilmegi mynasybetli Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň maslahatyndaky çykyşyny hem-de bilimiň, ylmyň we medeniýetiň halklary dostlaşdyrmaga ukyply ählumumy gymmatlyklardygyny dünýä medeniýeti dersinde okuwçylara düşündirmegiň usullary. 4. Aşgabatda Türki medeniýetiň halkara guramasynyň (TÜRKSOÝ) XXVII opera günleriniň geçirilmeginiň dünýä medeniýetiniň genji-hazynasynyň baýlaşmagynda we Türkmenistanyň alyp barýan medeni diplomatiýasynyň has-da dabaralanmagynda sungatyň halklary birleşdirýän köpri hökmündedigini dünýä medeniýeti dersinde ýaş nesle öwretmegiň usulyýet tärleri. 5. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, elektron okuw-görkezme toplumlaryny taýýarlamagyň we peýdalanmagyň döwrebap usullary. 6. Okuwçylaryň öwrenijilik işjeňligini we özbaşdak pikirlenmek endiklerini üpjün etmekde okatmagyň konstruktiw usulyny peýdalanmagyň iş tejribesinden. 7. Umumadamzat gymmatlygyna eýe bolan desgalar hökmünde Gadymy Merwiň, Köneürgenjiň we Nusaýyň täsin ýadygärlikleriniň ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilmeginiň ähmiýetini okuwçylara düşündirmegiň usulyýet tärleri. 8. Emeli aň tehnologiýalarynyň mümkinçiliklerinden we innowasion usullardan, sanly serişdelerden netijeli peýdalanmagyň usullary. 9. Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti bilen bilelikde türkmen telewideniýesinde ýazgy etmek hem-de teleýaýlyma goýbermek maksady bilen, telewizion okuw sapaklaryny taýýarlamagyň usullary. 10. Dünýä medeniýeti dersi boýunça usuly birleşmäniň işini döwrebap guramagyň we alyp barmagyň iş tejribesinden. 11. Dünýä medeniýeti dersini döwrebap okatmakda milli we dünýä tejribesini peýdalanmagyň hem-de ýaýratmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 12. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, dünýä medeniýeti dersini okadýan mugallymlaryň özüni kämilleşdirmegi, öz bilimini yzygiderli artdyrmagy, hünär derejesini we pedagogik ussatlygyny ýokarlandyrmagy, täze, döwrebap usullary özleşdirmegi, öňdebaryjy dünýä we milli tejribäni öwrenmegi we peýdalanmagy babatda ýerine ýetirmeli işleri.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXII. TÜRKMENISTANYŇ MEDENI MIRASY DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplaryny Türkmenistanyň medeni mirasy okuw dersinde peýdalanmagyň döwrebap usullary. 2. Ahalteke atçylyk sungatynyň we atlary bezemek däpleriniň türkmen sungatynyň naýbaşy görnüşleriniň biri hökmünde ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmeginiň we «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparyna Monte-Karloda geçirilen halkara sirk festiwalynda sirk sungatyna goşan uly goşandy üçin halkara şahadatnamalarynyň gowşurylmagynyň ähmiýetini okuwçylara düşündirmegiň usullary. 3. Haly we haly önümleriniň sergisiniň hem-de türkmen halyşynaslarynyň bütindünýä jemgyýetiniň XXVI mejlisiniň maglumatlaryny Türkmenistanyň medeni mirasy dersinde «Halyçylyk sungaty» atly temada peýdalanmagyň usullary. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, okatmagyň häzirki zaman usullaryndan peýdalanmagyň iş tejribesinden. 5. Türkmenistanyň medeni mirasy dersi boýunça sapak ýazgylaryny, ýyllyk senenamalaýyn okuw çyzgydyny bildirilýän talaplara laýyklykda taýýarlamagyň iş tejribesinden. 6. Türkmenistanyň medeni mirasy dersinden okuw-görkezme esbaplaryny, didaktiki materiallary taýýarlamagyň we olary peýdalanmagyň iş tejribesinden. 7. Türkmenistanyň medeni mirasy dersinde emeli aň tehnologiýalarynyň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, okuwçylara täze maglumatlary öwretmegiň tärleri. 8. Okuwçylarda watançylyk, türkmen halkynyň taryhy, medeni we ruhy gymmatlyklaryna hormat goýmak duýgusyny ösdürmekde ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen taryhy-medeni ýadygärliklerimiz we Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna goşulan baý gymmatlyklarymyz baradaky täze bilimleri öwretmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 9. Türkmenistanyň medeni mirasy dersinde okuwçylaryň innowasion tehnologiýalardan peýdalanyp bilmek başarnygyny kämilleşdirmekde we olaryň hemmetaraplaýyn ösüşini gazanmakda döwrebap sanly usullary we serişdeleri ulanmagyň ýollary. 10. Türkmenistanyň medeni mirasy dersi boýunça usuly birleşmäniň işini kämilleşdirmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 11. «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisine» laýyklykda, halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny ýola goýmagyň we alyp barmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 12. Türkmenistanyň medeni mirasy dersini okadýan mugallymlaryň döredijilik başarnyklaryny we hünär ussatlygyny kämilleşdirmegiň netijeli usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XXI. TARYH, JEMGYÝETI ÖWRENIŞ, TÜRKMENISTANYŇ DÖWLET WE HUKUK ESASLARY DERSLERINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugra degişli okuw derslerini okatmakda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 35 ýylynda ýurdumyzyň gazanan üstünlikleri baradaky maglumatlary okuwçylara düşündirmegiň usullary. 2. Taraplaryň deňhukuklylygy, medeni we ruhy gymmatlyklaryň dürlüligine hormat goýmak ýörelgeleri esasynda Ýewraziýada ykdysady integrasiýany we hyzmatdaşlygy berkitmekde XXI asyrda Beýik Ýüpek ýolunyň hem-de «Bir guşak — bir ýol» konsepsiýasynyň ähmiýetini okuwçylara düşündirmegiň usullary. 3. Türkmenistanyň administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky Kodeksine girizilen üýtgetmeleri we goşmaçalary okuwçylara öwretmegiň ýollary. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugurly okuw derslerini okatmakda innowasion pedagogik tejribeleri we döwrebap usullary okuw işine ornaşdyrmagyň ýollary. 5. Jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugurly okuw dersleri boýunça taslama işlerini guramak arkaly okuwçylaryň bilimlilik işjeňligini, döredijilik ukyplaryny we tankydy pikirlenmesini ösdürmegiň usullary. 6. Jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugurly okuw derslerinde sanly serişdelerden, emeli aň tehnologiýalarynyň mümkinçiliklerinden we innowasion usullardan netijeli peýdalanmagyň ýollary. 7. Jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugra degişli okuw derslerinde dürli didaktiki serişdelerden (çyzgylardan, tablisalardan, diagrammalardan, klasterlerden) peýdalanmagyň usullary (iş tejribesinden). 8. Jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugra degişli okuw derslerini okadýan mugallymlaryň hünär başarnyklaryny, pedagogik ussatlyklaryny kämilleşdirmegiň we öňdebaryjy iş tejribelerini ýaýratmagyň usullary. 9. Jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugurly okuw derslerinde okuwçylaryň bilimlilik işjeňligini ösdürmekde dersara baglanyşygy peýdalanmagyň ähmiýeti. 10. Ýöriteleşdirilen orta mekdeplerde ynsanperwerlik-durmuş ugurly okuw derslerini çuňlaşdyryp öwretmegiň aýratynlyklary hem-de öňdebaryjy iş tejribesi. 11. Jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugra degişli okuw dersleriniň okuw maksatnamalarynyň mazmunyny we täze neşir edilýän okuw kitaplaryny usulyýet taýdan kämilleşdirmegiň ýollary. 12. PISA halkara baha beriş bilim maksatnamasynyň talaplaryna laýyklykda, jemgyýetçilik bilimleri ylmy ugurly okuw derslerinde okuwçylaryň funksional sowatlylygyny kemala getirmegiň usulyýeti.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XX. YKDYSADYÝETIŇ ESASLARY DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Hormatly Prezidentimiziň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly nusgalyk kitaplaryny ykdysadyýetiň esaslary sapaklarynda peýdalanmagyň usullary. 2. Ykdysadyýetiň esaslary dersinde «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyna» laýyklykda, milli ykdysadyýetiň ösüşi baradaky zerur maglumatlary okuwçylara öwretmegiň usullary. 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» durmuşa geçirmekde ykdysadyýetiň esaslary dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, ykdysadyýetiň esaslary dersini okatmagyň usulyýetini nazaryýet we tejribe taýdan döwrebaplaşdyrmagyň ýollary. 5. Ösüp gelýän ýaş nesle döwrebap bilim we terbiýe bermekde, olaryň maliýe sowatlylygyny ösdürmekde ykdysadyýetiň esaslary dersini okadýan mugallymlaryň döredijilik başarnyklaryny hem-de ussatlygyny has-da kämilleşdirmegiň ýollary. 6. Ykdysadyýetiň esaslary dersi boýunça okuwçylaryň ylmy-gözleg başarnyklaryny kemala getirmek üçin dürli maglumat çeşmeleri bilen özbaşdak işlemek başarnyklaryny we şahsy pikirlenmesini ösdürmekde okatmagyň häzirki zaman usullaryndan peýdalanmagyň ýollary. 7. Okuwçylarda maliýe sowatlylygyny we şahsy býujeti dolandyrmak ukyplaryny kemala getirmegiň usullary. 8. Sanly bank hyzmatlary, elektron tölegler we kiberhowpsuzlyk düzgünlerini ykdysadyýetiň esaslary dersinde öwretmegiň usullary. 9. Ykdysadyýetiň esaslary dersinde sanly ykdysadyýet we emeli aň düşünjelerini öwretmegiň ýollary. 10. Bilim ulgamynda okuwçylara innowasion tehnologiýalar, telekeçiligiň esaslary barada düşündirmegiň ýollary. 11. Ykdysadyýetiň esaslary dersi boýunça usuly birleşmäniň iş meýilnamasyna laýyklykda, okuw-usulyýet toplumlaryň taýýarlanylyşy we olardan sapaklarda hem-de sapakdan daşary işlerde peýdalanmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 12. «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisine» laýyklykda, ykdysadyýetiň esaslary dersini okadýan tejribeli mugallymlar bilen ýaş bilim işgärleriniň arasynda halypa-şägirtlik gatnaşyklarynyň talabalaýyk ýola goýluşy.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XIX. GEOGRAFIÝA DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, geografiýa dersini okatmagyň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyndan» gelip çykýan wezipelere laýyklykda, PISA, TIMSS, PIRLS halkara bilim maksatnamalarynyň görkezijilerini milli bilim ulgamyna ornaşdyrmakda geografiýa dersine degişli sowallary taýýarlamagyň netijeli usullary (iş tejribesinden). 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, geografiýa sapaklarynda sanly serişdeleriň ulanylyşy. 4. Geografiýa dersiniň okadylyş usulyýetini kämilleşdirmekde sanly tehnologiýalaryň we emeli aňyň orny. 5. Geografiýa sapaklarynda STEM usulynyň ulanylyşy. 6. Geografiýa dersini okatmakda okuw-görkezme esbaplaryndan peýdalanmagyň iş tejribesinden. 7. Geografiýa dersinden okuwçylary ylmy döredijilige höweslendirmegiň, halkara we döwlet ders hem-de taslama bäsleşiklerine taýýarlamagyň netijeli usullary. 8. Geografiýa sapaklarynda mental kartalary (akyl kartalary) düzmegiň usullary. 9. Geografiýa dersi boýunça okuwçylar üçin wiktorinalary, kwiz we interaktiw oýunlary peýdalanmagyň ähmiýeti. 10. Geografiýa sapaklarynda «Türkmenistanyň Merkezi Aziýada ykdysady-geografik we syýasy-geografik ýerleşişi» diýen temany öwretmegiň iş tejribesinden. 11. Geografiýa dersini okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň esasynda okuwçylaryň öwrenijilik işjeňligini, özbaşdak pikirleniş endiklerini ösdürmegiň usullary. 12. Umumybilim maksatnamalary boýunça geografiýa dersini okatmakda dersara baglanyşygyny üpjün etmegiň usulyýeti.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XVIII. EKOLOGIÝA DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» milli bilim ulgamyny mundan beýläk hem ösdürmek we bilime dünýä tejribesiniň gazananlaryny ornaşdyrmak babatda öňde goýlan wezipeleri durmuşa ornaşdyrmakda ekologiýa mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, ekologiýa sapaklaryny Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynda beýan edilen pedagogik ýörelgelerden ugur alyp okatmagyň usullary. 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, PISA, PIRLS, TIMSS halkara bilim maksatnamalaryny milli bilim ulgamyna ornaşdyrmak boýunça ekologiýa mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 4. Hormatly Prezidentimiziň daşky gurşawy goramak, döwletimiziň ekologik abadançylygyny üpjün etmek syýasatynyň durmuşa geçirilişi baradaky bilimleriň ekologiýa sapaklarynda öwredilişi. 5. Işjeň usullardan we sanly serişdelerden peýdalanyp, ekologiýa sapaklarynyň okadylyşyny kämilleşdirmegiň ýollary (iş tejribesinden). 6. Ekologiýa sapaklarynda innowasion pedagogik tehnologiýalary hem-de döwrebap okuw-didaktiki serişdeleri ulanmagyň usullary. 7. Ekologiýa dersinden okuwçylara ekologik adalgalaryň we kanunlaryň innowasion tehnologiýalar arkaly öwredilişi. 8. Ekologiýa sapaklarynda okuwçylaryň ekologik sowatlylygyny we medeniýetini ösdürmegiň usullary. 9. Ekologiýa dersinden okuwçylaryň bilimlerini we başarnyklaryny barlamagyň döwrebap usullary. 10. Ekologiýa dersini okatmakda okuw-görkezme esbaplaryndan peýdalanmagyň iş tejribesinden. 11. Ekologiýa dersiniň okadylyş usulyýetini kämilleşdirmekde sanly tehnologiýalaryň we emeli aňyň orny. 12. Ekologiýa sapaklarynda STEM usulynyň ulanylyşy.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XVII. HIMIÝA DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasynda bellenilen wezipeleri durmuşa geçirmekde himiýa mugallymlary tarapyndan alnyp barylýan işler. 2. Mekdep okuwçylarynyň bilim derejelerini bahalandyrýan PISA, PIRLS, TIMSS halkara bilim maksatnamalarynyň görkezijilerini iş tejribä ornaşdyrmak babatynda himiýa mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 3. Himiýa sapaklarynda we synpdan daşary işlerde STEM tehnologiýalarynyň ulanylyşy. 4. Himiýa sapaklarynda okuwçylarda ylmy dünýägaraýşy kemala getirmegiň usullary. 5. Himiýa dersi okadylanda dersara baglanyşygy üpjün etmegiň usulyýeti. 6. Mekdep okuwçylaryny himiýa dersinden döwlet we halkara bäsleşiklerine taýýarlamagyň usullary. 7. Himiýa sapaklarynda «Suwuň elektrolit hökmünde dissosiasiýasy. Wodorod ionlarynyň konsentrasiýasy» diýen temany öwretmegiň iş tejribesinden. 8. Himiýa sapaklarynda «Uglewodlar» temasyny öwretmegiň iş tejribesinden. 9. Himiýa sapaklarynda «Himiki baglanyşyk we onuň görnüşleri» diýen tema degişli meseleleri çözmegi öwretmegiň ýollary. 10. Himiýa mugallymlarynyň «Öz-özüňi kämilleşdirmek depderini» ýöretmeginiň iş tejribesinden. 11. Himiýa sapaklarynda okuwçylaryň logiki pikirlenmek başarnyklarynyň ösdürilişi. 12. Döredijilikli işleýän himiýa mugallymlarynyň iş tejribeleriniň öwrenilişi we ýaýradylyşy.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XVI. ÝAŞAÝYŞ-DURMUŞ ESASLARY DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» milli bilim ulgamyny mundan beýläk hem ösdürmek we bilime dünýä tejribesiniň gazananlaryny ornaşdyrmak babatda öňde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmekde ýaşaýyş-durmuş esaslary dersini okadýan mugallymlaryň öňünde durýan wezipeler. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, ýaşaýyş-durmuş esaslary dersi boýunça sapaklaryGahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynda beýan edilen pedagogik ýörelgelerden ugur alyp okatmagyň usulyýet tärleri. 3. Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzda daşky gurşawy goramak, ekologik abadançylygy üpjün etmek syýasatynyň durmuşa geçirilişi baradaky döwrebap bilimleriň ýaşaýyş-durmuş esaslary sapaklarynda okuwçylara öwredilişi. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, PISA, PIRLS, TIMSS halkara bilim maksatnamalaryny milli bilim ulgamyna ornaşdyrmak boýunça ýaşaýyş-durmuş esaslary mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 5. Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiziň saglyk hem-de jemgyýetimize sagdyn durmuş ýörelgelerini ornaşdyrmak syýasatynyň durmuşa geçirilişi baradaky bilimleri ýaşaýyş-durmuş esaslary sapaklarynda okuwçylara öwretmegiň usullary. 6. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, okuwçylara ýaşaýyş-durmuş esaslary dersinden bilimleri medeni we ruhy gymmatlyklarymyz bilen baglanyşdyryp öwretmegiň ýollary. 7. Okatmagyň işjeň usullaryndan we innowasion tehnologiýalaryň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, ýaşaýyş-durmuş esaslary dersi boýunça sapaklaryň okadylyşyny kämilleşdirmegiň hem-de okuwçylara berilýän bilimiň hilini gowulandyrmagyň ýollary. 8. Ýaşaýyş-durmuş esaslary dersinden synpdan daşary okuw-terbiýeçilik işlerini geçirmegiň häzirki zaman usullaryny peýdalanmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 9. Ýaşaýyş-durmuş esaslary dersinde «Nädogry iýmitlenmek netijesinde döreýän keseller we olaryň öňüni alyş çäreleri» diýen temany öwretmegiň usulyýet aýratynlyklary (iş tejribesinden). 10. Ýaşaýyş-durmuş esaslary dersinde klimatyň älem möçberli üýtgeýän şertlerinde «Adatdan daşary ýagdaýlar ýüze çykanda özüňi alyp barmagyň umumy düzgünleri» diýen temanyň öwredilişi (iş tejribesinden). 11. Ýaşaýyş-durmuş esaslary dersinden okuwçylaryň zehinini we başarnyklaryny ýüze çykarmagyň döwrebap usullary. 12. Ýaşaýyş-durmuş esaslary dersinde okuwçylara howanyň ählumumy üýtgemeginiň adam saglygyna edýän täsirleri baradaky döwrebap bilimleri öwretmegiň usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XV. BIOLOGIÝA DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» milli bilim ulgamyny mundan beýläk hem ösdürmek we bilime dünýä tejribesiniň gazananlaryny ornaşdyrmak babatda öňde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmekde biologiýa mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, biologiýa sapaklaryny Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynda beýan edilen pedagogik ýörelgelerden ugur alyp okatmagyň usullary. 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, PISA, PIRLS, TIMSS halkara bilim maksatnamalaryny milli bilim ulgamyna ornaşdyrmak boýunça biologiýa mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 4. Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzda daşky gurşawy goramak, ekologik abadançylygy üpjün etmek syýasatynyň durmuşa geçirilişi baradaky döwrebap bilimleriň okuwçylara biologiýa sapaklarynda öwredilişi. 5. Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiziň saglyk hem-de jemgyýetimize sagdyn durmuş ýörelgesini ornaşdyrmak syýasatynyň durmuşa geçirilişi baradaky bilimleri okuwçylara biologiýa sapaklarynda öwretmegiň usulyýet tärleri. 6. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» kesgitlenen maksatlara we wezipelere laýyklykda, biologiýa dersinden synpdan daşary okuw-terbiýeçilik işlerini sanly tehnologiýalaryň mümkinçiliklerinden peýdalanyp geçirmegiň usullary. 7. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, okuwçylara biologiýadan bilimleri medeni we ruhy gymmatlyklarymyz bilen baglanyşdyryp öwretmegiň usullary. 8. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, biologiýa sapaklarynda ýaş nesle watançylyk terbiýesini bermegiň usulyýet tärleri. 9. Okatmagyň işjeň usullaryndan we sanly serişdelerden peýdalanyp, biologiýa sapaklarynyň okadylyşyny kämilleşdirmegiň ýollary (iş tejribesinden). 10. Biologiýa sapaklarynda STEM usulynyň ulanylyşy. 11. Biologiýa sapaklarynda «Älem möçberinde we öz ýurdumyzda klimatyň maýylganlyga tarap üýtgemeginiň janly tebigata edýän täsiri» diýen temany okuwçylara öwretmegiň usulyýet tärleri (iş tejribesinden). 12. Biologiýadan okuwçylary ylmy döredijilige höweslendirmegiň, halkara we döwlet ders hem-de taslama bäsleşiklerine taýýarlamagyň netijeli usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XIV. INFORMATIKA, MODELIRLEME WE GRAFIKA, INFORMASIÝA-KOMMUNIKASIÝA WE INNOWASION TEHNOLOGIÝALAR DERSLERINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Kiberpedagogikanyň taksonomiýasynyň görkezijileri. 2. Okuw amallarynyň netijeliligini üpjün etmegiň sanly ulgamlary. 3. Okuwçylary ders bäsleşiklerine taýýarlamagyň çemeleşmeleriniň bahalandyrmasy. 4. Umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň çemeleşmeleri. 5. Bilim edarasyny sanlylaşdyrmagyň maglumat üpjünçiligi. 6. Umumybilim maksatnamalarynyň başlangyç bilim derejesinde sanly ulgamlaryň ulanylyşy. 7. Esasy orta bilim derejesiniň maksatnamasy boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmekde netijeli tehnologiýalaryň ornaşdyrylyşy. 8. Umumybilim maksatnamalary boýunça okuw-terbiýeçilik işlerinde sanly serişdeleriň mümkinçiliklerini peýdalanmagyň gerimini giňeltmegiň ýollary. 9. Umumybilim maksatnamalarynyň doly orta bilim derejesinde okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmekde kiberpedagogikanyň mümkinçilikleri. 10. Häzirki zaman didaktiki modelleriniň seljermesi. 11. Mekdepden daşary we goşmaça bilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmekde emeli gurşawlary peýdalanmagyň mümkinçilikleri. 12. Sanly didaktikanyň häzirki zaman serişdeleriniň görkezijileriniň bahalandyrmasy.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XIII. FIZIKA WE ASTRONOMIÝA DERSLERINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. Hormatly Prezidentimiziň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly kitaplarynyň ýaşlary watansöýüjilik ruhunda terbiýelemekde peýdalanylyşy. 2. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýaşlara döwrebap bilim-terbiýe bermekde Gahryman Arkadagymyzyň «Ömrümiň manysynyň dowamaty» atly kitabynyň ähmiýeti. 3. Fizika we astrоnomiýa sapaklarynda innowasion tehnologiýalary we sanly bilim serişdelerini netijeli peýdalanmagyň usullary. 4. Fizika we astrоnomiýadan paýlama ýumuşlaryň we barlagnamalaryň sapagy berkitmekdäki ähmiýeti. 5. Fizika we astronomiýa sapaklarynda geçilenleri gaýtalamakda Gündogaryň alymlarynyň bu ugurda bitiren işlerini peýdalanmagyň ähmiýeti. 6. Fizika dersinden okuwçylaryň özbaşdak tejribe işlerini geçirmekde okuw –görkezme esbaplaryň ähmiýeti. 7. «Türkmen Älem 520E» emeli hemrasynyň ýurdumyzyň tebigy baýlyklaryny gözläp tapmakdaky we aragatnaşyk ulgamyny ösdürmekdäki ähmiýetini fizika we astronomiýa sapaklarynda peýdalanmak. 8. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» durmuşa geçirmekde fizika hem-de astronomiýa mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 9. Okuwçylaryň öwrenijilik işjeňligini, konstruktorçylyk ukybyny, özbaşdak pikirleniş endiklerini ösdürmekde fizika we astronomiýa sapaklarynyň ähmiýeti. 10. Okuwçylary fizikadan özbaşdak ylmy-döredijilik işine höweslendirmekde internet maglumatlarynyň ähmiýeti. 11. Fizika we astronomiýa dersleri boýunça usuly birleşmäniň işiniň meýilleşdirilişiniň iş tejribesinden. 12. Fizika we astronomiýa derslerinde okatmagy kämilleşdirmekde dersara baglanyşygynyň ähmiýeti.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XII. MATEMATIKA DERSINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasynda bellenilen wezipeleri durmuşa geçirmekde matematika mugallymlary tarapyndan alnyp barylýan işler. 2. Mekdep okuwçylarynyň matematika dersi boýunça bilim derejelerini bahalandyrýan PISA, PIRLS, TIMSS halkara bilim maksatnamalarynyň görkezijilerini iş tejribä ornaşdyrmak babatynda matematika mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler. 3. Matematika sapaklarynda innowasion tehnologiýalaryň we internet maglumatlarynyň okuw-terbiýeçilik işine ornaşdyrylyşy. 4. Okuwçylarda matematiki sözleýiş medeniýetini terbiýelemegiň ýollary. 5. Matematikadan okuwçy depderlerini ýöretmegiň we barlamagyň ýeke-täk talaplarynyň berjaý edilişi. 6. Matematika dersi boýunça mazmuny baýlaşdyrylan okuw maksatnamalary we täze neşir edilen okuw kitaplary bilen işlemegiň iş tejribesinden. 7. Matematika sapaklarynda okuwçylaryň bilimlerini we başarnyklaryny bahalandyrmagyň we ýetişiklerine gözegçilik etmegiň usullary. 8. 2025 — 2026-njy okuw ýylynda umumybilim berýän mekdeplerde matematika dersinden geçirilen jemleýji döwlet synagynyň netijelerini ara alyp maslahatlaşmak. 9. Matematika sapaklarynda STEM tehnologiýalarynyň ulanylyşy. 10. Sapaklarda we synpdan daşary işlerde okuwçylary meşhur türkmen matematikleriniň ömri we döredijiligi, galdyran mirasy bilen tanyşdyrmagyň ýollary. 11. Matematikadan okuwçylary ylmy döredijilige höweslendirmegiň, taslama we halkara ders bäsleşiklerine taýýarlamagyň netijeli usullary. 12. Işjeň usullardan we sanly serişdelerden peýdalanyp, matematika sapaklarynyň okadylyşyny kämilleşdirmegiň ýollary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
XI. DAŞARY ÝURT DILINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» durmuşa ornaşdyrmak boýunça daşary ýurt dili mugallymlarynyň alyp barýan işleri (iş tejribesinden). 2. Daşary ýurt dillerini okatmagyň innowasion usullary we olary okuw işinde netijeli ulanmagyň ýollary (iş tejribesinden). 3. Daşary ýurt dillerini okatmakda infografikany peýdalanmagyň iş tejribesinden. 4. Okuwçylara daşary ýurt dilleriniň fonetiki aýratynlyklaryny öwretmegiň usullary (iş tejribesinden). 5. Daşary ýurt dillerini okatmagy halkara bilim meýilnamalary bilen utgaşdyrmagyň usullary. 6. Daşary ýurt dilinde kommunikatiw endikleri we başarnyklary kemala getirmekde we ösdürmekde «Daşary ýurt dili gurnagynyň» ähmiýeti (iş tejribesinden). 7. Okuwçylary daşary ýurt dilleri boýunça bäsleşiklere taýýarlamagyň iş tejribesinden. 8. Daşary ýurt dillerini öwretmekde okuwçylary höweslendirmegiň ýollary. 9. Daşary ýurt dilleri boýunça döredijilik işi okuwlaryny guramagyň we geçirmegiň ýollary (iş tejribesinden). 10. Daşary ýurt dilleri sapaklarynyň üsti bilen ýokary synplaryň okuwçylaryny hünär saýlamaga ugrukdyrmagyň ýollary. 11. Ýöriteleşdirilen mekdeplerde daşary ýurt dillerini öwretmegiň aýratynlyklary (iş tejribesinden). 12. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe daşary ýurt dili mugallymlarynyň hünär derejesini ýokarlandyrmagyň we pedagogik ussatlygyny kämilleşdirmegiň ýollary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
X. ДЛЯ УЧИТЕЛЕЙ РУССКОГО ЯЗЫКА: 1. «Концепция совершенствования методики обучения по общеобразовательным программам в Туркменистане до 2028 года», как важный шаг на пути модернизации системы образования. 2. Особенности обучения русскому языку как иностранному. 3. Организация и проведение проектных работ по русскому языку и литературе (из опыта работы). 4. Пути формирования знаний, навыков и умений по русскому языку на основе овладения лингвистической и экстралингвистической информациями. 5. Организация и проведение творческих работ по русскому языку и литературе (из опыта работы). 6. Инновационные подходы к обучению русскому языку. 7. Роль кружков развития речи при оптимизации процесса обучения русскому языку (из опыта работы). 8. Аудирование как важный этап формирования и развития коммуникативных навыков при обучении русскому языку. 9. Нравственно-патриотическое воспитание на уроках русского языка и литературы (из опыта работы). 10. Применение инфографики для оптимизации процесса обучения русскому языку. 11. Мотивация и развитие познавательного интереса у учащихся как важный фактор формирования коммуникативных навыков и умений на русском языке. 12. Школьное сочинение как вид творческой работы.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
IX. TÜRKMEN DILI WE EDEBIÝAT DERSLERINI OKADÝAN MUGALLYMLAR ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» durmuşa ornaşdyrmak boýunça türkmen dili we edebiýat mugallymlarynyň alyp barýan işleri. 2. Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynyň many-mazmunynyň esasynda ýaş nesilde Watana we milli gymmatlyklarymyza bolan buýsanjy kemala getirmegiň usullary. 3. Türkmen dili we edebiýat derslerini okatmakda häzirki zaman pedagogik tehnologiýalardan peýdalanmagyň iş tejribesinden. 4. Türkmen dili we edebiýat mugallymlarynyň hünär derejesini ýokarlandyrmagyň we mugallymçylyk ussatlygyny kämilleşdirmegiň usullary. 5. Edebiýat dersinden taslama (döredijilik) işlerini ýerine ýetirmegiň usullary (iş tejribeden). 6. Okuwçylary türkmen dili we edebiýat dersleri boýunça bäsleşiklere taýýarlamagyň iş tejribesinden. 7. Rus dilinde okadylýan synplarda okuwçylaryň türkmen dilinden sözleýşini we kommunikatiw endiklerini ösdürmegiň iş tejribesinden. 8. Okuwçylary türkmen dili we edebiýat dersleri boýunça döredijilik işine ugrukdyrmagyň usullary. 9. Türkmen dili we edebiýat derslerinde okuwçylaryň sözleýiş we ýazuw endiklerini kämilleşdirmegiň iş tejribesinden. 10. Türkmen dili we edebiýat derslerini okatmakda okuwçylara bilim bermegiň, terbiýelemegiň we amaly başarnyklaryny kemala getirmegiň iş tejribesinden. 11. Türkmen dili we edebiýat dersleri boýunça mekdepden we sapakdan daşary çäreleri guramagyň hem-de geçirmegiň iş tejribesinden. 12. Türkmen dili we edebiýat dersleri boýunça okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmagyň häzirki zaman usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
VIII. BAŞLANGYÇ SYNP MUGALLYMLARY ÜÇIN: 1. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, ýaş nesle berilýän bilimiň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça başlangyç synp mugallymlarynyň öňünde durýan wezipeler we olaryň durmuşa geçirilişi. 2. Başlangyç synp mugallymlarynyň hünär derejesini ýokarlandyrmakda we pedagogik ussatlygyny kämilleşdirmekde halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny guramagyň we alyp barmagyň ýollary. 3. Başlangyç synp okuwçylarynyň teksti okamaklarynyň we oňa düşünmekleriniň hilini, netijeliligini halkara maksatnamalarynyň görkezijilerine laýyklykda ýokarlandyrmagyň, çagalaryň sowatlylygyny ösdürmegiň usullary. 4. Başlangyç synplarda okuw-terbiýeçilik işlerini özara utgaşdyrylan (integrirlenen) usullar, öňdebaryjy milli we halkara tejribäni, sanly tehnologiýalary peýdalanyp guramagyň ýollary. 5. Matematika sapaklarynda okuwçylaryň ýatdan hasaplamak endikleriniň ösdürilişi (öňdebaryjy iş tejribesinden). 6. Başlangyç synplaryň okuw-terbiýeçilik işlerinde «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyndan» gelip çykýan wezipelere laýyklykda, okuw-terbiýeçilik işlerinde interaktiw, tankydy pikirlenmek, türgenleşik geçirmek ýaly innowasion pedagogik tehnologiýalary peýdalanmagyň ýollary. 7. Okuwçylaryň psihologik we fiziologik ýaş aýratynlyklaryny nazarda tutmak bilen, umumybilim maksatnamalarynyň başlangyç bilim derejesinden başlap, okuw-terbiýeçilik işinde başarjaňlyk çemeleşmesinden we aýratynlykda çemeleşmek usulyndan peýdalanmagyň ýollary. 8. Okuw-terbiýeçilik işlerinde okuwçylarda kitap okamaga höwesi döretmegiň we çagalaryň ýatdan hasaplamak endiklerini, ýatkeşligini, özbaşdak pikirlenişini ösdürmäge gönükdirilen işleri alyp barmagyň ýollary. 9. Gahryman Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» atly kitabynyň many-mazmunyny başlangyç synplaryň okuwçylaryna öwretmekde sanly tehnologiýalardan peýdalanmagyň usullary. 10. Sowat öwretmek döwründe 1-nji synp okuwçylaryna milli türkmen elipbiýini kämil öwretmekde innowasion tehnologiýalardan, halk döredijiliginden, milli mirasymyzdan netijeli peýdalanmagyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 11. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynyň» esasynda mekdebe çenli bilim bilen başlangyç bilimiň üznüksiz arabaglanyşygyny ýola goýmagyň iş tejribesinden. 12. Başlangyç synplaryň matematika sapaklarynda okuwçylaryň logiki pikirleniş başarnyklaryny kämilleşdirmekde dünýä tejribesinden, milli mirasymyzdan we innowasion tehnologiýalardan peýdalanmagyň usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
VII. MEKDEBE ÇENLI ÇAGALAR EDARALARYNYŇ TERBIÝEÇILERI, MUGALLYMLARY WE ŞEPAGAT UÝALARY ÜÇIN: 1. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyndan» we «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyndan» gelip çykýan wezipeleri mekdebe çenli çagalar edaralarynda amal etmegiň ýollary. 2. Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynyň mekdebe çenli çagalar edaralarynyň körpelerine milli ruhda bilim-terbiýe bermek işindäki orny we ähmiýeti. 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» kesgitlenen maksatlary we wezipeleri ýerine ýetirmekde mekdebe çenli çagalar edaralarynyň pedagogik işgärleriniň öňünde durýan wezipeler hem-de olary ýerine ýetirmegiň ýollary. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasynda» beýan edilen saglygy goraýyş, sungat, portfolio, oýun tehnologiýalaryny okuw-terbiýeçilik işlerinde peýdalanmagyň ýollary. 5. Matematika ugruna ýöriteleşdirilen çagalar baglarynda okuw-terbiýeçilik işlerini alyp barmagyň aýratynlyklary. 6. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyndan» gelip çykýan wezipelere laýyklykda, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işlerinde saglygy goraýyş tehnologiýalarynyň orny. 7. Mekdebe çenli çagalar edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işlerini innowasion pedagogik tehnologiýalar esasynda guramagyň we mekdebe taýýarlygyň netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary. 8. Ösüp gelýän ýaş nesli milli ruhda terbiýelemekde, olara döwrebap bilim bermekde halk döredijiliginiň orny we ähmiýeti. 9. Mekdebe çenli çagalar edaralarynda sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak arkaly daşary ýurt dillerini öwretmegi kämilleşdirmegiň usullary. 10. Ösüp gelýän ýaş nesle sungat terbiýesini bermek maksady bilen, aýdym-saz sapaklaryny döwrüň talaplaryna laýyklykda guramagyň ýollary. 11. Mekdebe çenli çagalar edaralarynda sapakdan daşary geçirilýän okuw-terbiýeçilik işlerini döwrebap guramagyň usullary. 12. Saglygy dikeldiş okuw-terbiýeçilik toplumlarynyň pedagogik işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmagyň we mugallymçylyk ussatlygyny kämilleşdirmegiň häzirki zaman usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
VI. MEKDEBE ÇENLI ÇAGALAR EDARALARYNYŇ TERBIÝEÇI-USULYÝETÇILERI ÜÇIN: 1. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) we döwlet bilim standartynyň talaplaryna we bilim özgertmelerine degişli kabul edilen beýleki hukuk namalara laýyklykda, ösüp gelýän ýaş nesle dünýä ülňülerine laýyk milli ruhda terbiýe we bilim bermek işini kämilleşdirmegiň ýollary. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyndan» gelip çykýan wezipeleri amal etmekde terbiýeçi-usulyýetçileriň öňünde durýan wezipeler. 3. Hormatly Prezidentimiziň nusgalyk kitaplary mekdebe çenli çagalar edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işini kämilleşdirmekde, körpeleri milli ruhda terbiýelemekde gymmatly gollanmadyr. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, okuw-terbiýeçilik işlerinde çagalaryň döredijilik ukyplaryny ösdürmäge gönükdirilen innowasion pedagogik tehnologiýalary peýdalanmagyň ýollary. 5. Gahryman Arkadagymyzyň «Hakyda göwheri» eseriniň mekdebe çenli çagalar edaralarynda ýaş nesle watansöýüjilik terbiýesini bermekdäki we halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny döwrebap ýola goýmakdaky orny we ähmiýeti. 6. Mekdebe çenli çagalar edaralarynda geçirilýän usuly sagatlaryň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary. 7. Mekdebe çenli çagalar edaralarynyň pedagogik işgärleriniň syýasy sowatlylygyny, hünär derejesini we pedagogik ussatlygyny öňdebaryjy dünýä tejribesine laýyklykda ýokarlandyrmagyň usullary. 8. Saglyk ýagdaýy sebäpli mümkinçiligi çäkli bolan çagalar bilen işlemegiň aýratynlyklaryny (inklýuziw bilim) nazara alyp, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň pedagogik işgärleriniň öňünde durýan wezipeleri amala aşyrmagyň ýollary. 9. Mekdebe çenli çagalar edaralarynda daşary ýurt dillerini okatmagyň usulyýetini öňdebaryjy dünýä iş tejribesine laýyklykda döwrebaplaşdyrmagyň usullary. 10. Mekdebe çenli çagalar edaralarynda sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak arkaly okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň, okuw sapaklaryny dünýä tejribesine laýyklykda guramagyň ýollary. 11. Mekdebe çenli çagalar edaralarynyň pedagogik işgärleriniň resmi iş kagyzlaryny bildirilýän talaplara laýyk derejede ýöretmegiň usullary. 12. Saglygy dikeldiş okuw-terbiýeçilik toplumlarynda okuw-terbiýeçilik işlerini öňdebaryjy milli we dünýä tejribesiniň gazananlaryna laýyklykda ýokarlandyrmagyň ýollary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
V. MEKDEBE ÇENLI ÇAGALAR EDARALARYNYŇ MÜDIRLERI ÜÇIN: 1. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyndan» we «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyndan» gelip çykýan wezipeleri amal etmegiň ýollary. 2. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň bilim işgärleriniň pedagogik ussatlygyny yzygiderli kämilleşdirmegini guramagyň usullary. 3. Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň nusgalyk kitaplary mekdebe çenli çagalar edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işini kämilleşdirmekde, körpelere bilim-terbiýe bermekde gymmatly gollanmadyr. 4. Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň nusgalyk kitaplarynyň mekdebe çenli çagalar edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işini döwrebap guramakdaky orny we ähmiýeti. 5. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, mekdebe çenli çagalar edaralarynda saglygy goraýyş tehnologiýalaryny ulanmagyň ýollary. 6. Saglyk ýagdaýy sebäpli mümkinçiligi çäkli çagalar bilen işlemegiň aýratynlyklaryny nazara alyp, pedagogik işgärleriň işini döwrebap guramagyň usullary. 7. Mekdebe çenli çagalar edaralarynyň bilim işgärleriniň pedagogik ussatlygyny kämilleşdirmek maksady bilen, pedagogik geňeşiň işiniň netijeliligini döwrüň talaplaryna laýyklykda guramagyň usullary. 8. Mekdebe çenli çagalar edaralarynyň pedagogik işgärleriniň pedagogika, psihologiýa we okatmagyň usulyýeti babatdaky hünär derejelerini dünýä tejribelerine laýyklykda ýokarlandyrmagyň ýollary. 9. Mekdebe çenli çagalar edaralarynda daşary ýurt dilleri sapaklaryny ylmyň we tehnikanyň iň täze gazananlaryna esaslanyp, öňdebaryjy innowasion çemeleşmeleri giňden ornaşdyrmagyň ýollary. 10. Nusgawy şahyrlaryň eserleriniň we halk döredijiliginiň çaga terbiýesinde tutýan orny. 11. Ýaş nesliň berk bedenli, sagdyn şahsyýetler bolup kemala gelmeginde iýmitlendirmek işiniň we arassaçylyk kadalarynyň düzgünnama laýyklykda berjaý edilişiniň dogry guralmagynyň we bu babatda alnyp barylýan işlere içki gözegçiligi ýokarlandyrmagyň ýollary. 12. Saglygy dikeldiş okuw-terbiýeçilik toplumlarynyň pedagogik işgärleriniň hünär ussatlygyny kämilleşdirmegiň we usuly taýýarlygynyň derejesini ýokarlandyrmagyň ýollary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
IV. MEKDEPDEN DAŞARY WE GOŞMAÇA BILIM EDARALARYNYŇ ÝOLBAŞÇYLARY, USULÇYLARY WE GURNAK ÝOLBAŞÇYLARY ÜÇIN: 1. Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynda beýan edilen pedagogik ýörelgelerden peýdalanmagyň usullary. 2. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyny» durmuşa geçirmekde mekdepden daşary çagalar edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, usulçylarynyň we gurnak ýolbaşçylarynyň wezipeleri. 3. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) laýyklykda, ýaş nesle berilýän bilim-terbiýäniň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmakda mekdepden daşary çagalar edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, usulçylarynyň, gurnak ýolbaşçylarynyň öňünde durýan wezipeler, olary ýerine ýetirmegiň ýollary. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde mekdepden daşary çagalar edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, usulçylarynyň we gurnak ýolbaşçylarynyň wezipeleri. 5. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, çagalaryň döredijilik ukyplaryny, akyl, ahlak, beden taýdan kämilleşmegine, sagdyn we howpsuz durmuş ýörelgesini kemala getirmäge, saglygyny berkitmäge, şeýle hem boş wagtlaryny netijeli guramaga gönükdirilen işleriň amala aşyrylyşynyň öňdebaryjy iş tejribesinden. 6. Sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeň ornaşdyrmak, köpçülikleýin bedenterbiýäni we sporty ösdürmäge gönükdirilen çäreleriň netijeliligini ýokarlandyrmak, şahsyýeti hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösdürmek boýunça mekdepden daşary çagalar edaralarynyň wezipeleri. 7. Mekdepden daşary we goşmaça bilim edaralarynda okuwçylaryň döredijilik ukyplaryny, başarnyklaryny, tebigy, ylmy, tehniki bilimlere hem-de bedenterbiýä we sporta bolan höwesini artdyrmagyň ýollary. 8. Mekdepden daşary we goşmaça bilim edaralarynda hereket edýän gurnaklarda çagalary ylmy döredijilige höweslendirmekde kommunikatiw, innowasion bilim tehnologiýalarynyň giňden peýdalanylyşy. 9. Mekdepden daşary we goşmaça bilim edaralarynda okuwçylaryň hemmetaraplaýyn ösüşini we okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň öňdebaryjy iş tejribesinden. 10. Mekdepden daşary we goşmaça bilim edaralarynda okuw-terbiýeçilik işiniň netijeliligini yzygiderli ýokarlandyrmak maksady bilen, okuwçylaryň başarjaňlyk çemeleşmesine esaslanýan innowasion pedagogik usullardan peýdalanmagyň ýollary. 11. Mekdepden daşary we goşmaça bilim edaralarynda halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny talabalaýyk ýola goýmagyň iş tejribesinden. 12. Mekdepden daşary we goşmaça bilim edaralarynda guralýan gurnak bilen meşgullanmalarynda okuwçylary hünär saýlamaga ugrukdyrmagyň usullary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
III. UMUMYBILIM EDARALARYNYŇ MÜDIRLERINIŇ TERBIÝEÇILIK IŞLERI BOÝUNÇA ORUNBASARLARY ÜÇIN: 1. Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplarynyň many-mazmunyny okuw-terbiýeçilik işlerinde ýaş nesle öwretmekde mekdep müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlarynyň öňünde durýan wezipeler. 2. «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyny» durmuşa geçirmekde umumybilim edaralarynyň müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlarynyň wezipeleri, olary ýerine ýetirmegiň öňdebaryjy iş tejribesi. 3. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi) laýyklykda, ýaş nesle berilýän bilim-terbiýäniň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmakda umumybilim edaralarynyň müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlarynyň alyp barmaly işleriniň esasy ugurlary. 4. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyny» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyny durmuşa geçirmekde umumybilim edaralarynyň müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlarynyň öňdebaryjy iş tejribesi. 5. Umumybilim edaralarynda işjeň psihologik gurşawy döretmek, okuwçylaryň arasynda hukuk bozulmalarynyň psihologik-pedagogik taýdan öňüni almak boýunça mekdep müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlarynyň durmuşa geçirýän işleri. 6. Umumybilim edaralarynyň müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlary tarapyndan terbiýeçilik işini dolandyrmaga degişli kadalaşdyryjy resminamalardaky talaplaryň ýerine ýetirilişi. 7. Synp ýolbaşçylarynyň synpdan we mekdepden daşary terbiýeçilik çärelerini utgaşykly guramagy, olarda okuwçylaryň akyl ýetirijilik başarnyklarynyň, özbaşdak pikirleniş endikleriniň ösdürilmegini gazanmakda mekdep müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlarynyň wezipeleri. 8. Synp sagatlarynyň, synpdan we mekdepden daşary guralýan çäreleriň öwrediji hem-de terbiýeleýji häsiýetli bolmagy üçin okuw-terbiýeçilik işinde okatmagyň didaktiki oýun tehnologiýalaryny (keşpli) ulanmagyň iş tejribesinden. 9. «Okuw işiniň maksatlary üçin okaýanlaryň şahsy ykjam tehniki serişdelerinden peýdalanmagyň Tertibine» laýyklykda, umumybilim berýän edaralarynda şahsy ykjam tehniki serişdelerini dogry ulanmagyň düzgünleri. 10. Umumybilim edaralarynda ýetginjekleriň arasynda zyýanly endikleriň öňüni almakda hukuk goraýjy edaralary we jemgyýetçilik guramalary bilen bilelikde ýerine ýetirilmeli işleriň netijeliligini ýokarlandyrmagyň ýollary. 11. Umumybilim edaralarynda hünär ugurly okuwlaryň okadylyşyna gözegçiligiň amala aşyrylyşynyň we mugallymlara usuly kömegiň berlişiniň iş tejribesinden. 12. Umumybilim edaralarynyň müdirleriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasarlarynyň hünär ussatlyklaryny kämilleşdirmegiň iş tejribesinden.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
II. UMUMYBILIM EDARALARYNYŇ MÜDIRLERINIŇ OKUW IŞLERI BOÝUNÇA ORUNBASARLARY ÜÇIN: 1. Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň we hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nusgalyk kitaplaryny umumybilim edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işlerinde peýdalanmagyň ýollary. 2. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi), «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyna laýyklykda, ýaş nesle berilýän bilim-terbiýäniň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmakda umumybilim edaralarynyň müdirleriniň okuw işleri boýunça orunbasarlarynyň öňünde durýan wezipeler. 3. Umumybilim edaralarynda okuw derslerini okatmagyň usulyýetini döwrebaplaşdyrmagyň esasy ugurlary. 4. Umumybilim edaralarynda pedagogik geňeşiň işini döwrüň ýokary talaplaryna laýyklykda, täzeçe guramagyň iş tejribesinden. 5. Umumybilim edaralarynda ýaş we tejribeli mugallymlaryň hünär kämilleşdiriş işlerini utgaşdyrmakda okuw dersleri boýunça usuly birleşmeleriň orny we ähmiýeti. 6. Umumybilim edaralarynda okuwçylaryň bilim derejesini bahalandyrmagyň usullary. 7. Zehinli okuwçylary ýüze çykarmagyň we olary döwlet we halkara derejesindäki ders olimpiadalaryna hem-de bäsleşiklere yzygiderli taýýarlamagyň ýollary. 8. Umumybilim edaralarynda müdiriň okuw işleri boýunça orunbasarynyň işinde kadalaşdyryjy resminamalar we olar bilen işlemegiň usullary (iş tejribesinden). 9. «Okuw işiniň maksatlary üçin okaýanlaryň şahsy ykjam tehniki serişdelerinden peýdalanmagyň Tertibine» laýyklykda, umumybilim edaralarynda şahsy ykjam tehniki serişdelerini dogry ulanmagyň düzgünleri. 10. Umumybilim edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işlerinde «E-mekdep» sanly ulgamyndan talabalaýyk peýdalanmagyň ýollary. 11. Umumybilim edaralarynyň okuw-terbiýeçilik işlerini kämilleşdirmekde, bilim işgärleriniň döredijilik başarnyklaryny we hünär ussatlyklaryny döwrüň talaplaryna laýyklykda ýokarlandyrmakda, mugallymlaryň ýyllyk senenamalaýyn okuw çyzgydyny, sapak ýazgylaryny ýazmaga, synp žurnalyny ýöretmäge bildirilýän talaplaryň ýerine ýetirilişine gözegçiligiň alnyp barlyşy. 12. Mugallymlaryň pedagogik ussatlygyny ýokarlandyrmagyň we okatmagyň innowasion tehnologiýalaryndan netijeli peýdalanyp bilmek başarnyklaryny ösdürmegiň ýollary.
Bilim işgärleriniň awgust usuly-amaly okuwlaryna hödürlenilýän temalar
I. UMUMYBILIM EDARALARYNYŇ MÜDIRLERI ÜÇIN: 1. Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň nusgalyk kitaplaryny okuw-terbiýeçilik işleriniň hilini ýokarlandyrmakda we ýaş nesle kämil bilim-terbiýe bermekde peýdalanmagyň ýollary. 2. «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (rejelenen görnüşi), «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasyna» we bilim Konsepsiýalaryna laýyklykda, umumybilim berýän edaralarynyň müdirleriniň wezipeleri. 3. «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» we ony amala aşyrmak boýunça ýerine ýetirilmeli çäreleriň Meýilnamasyna laýyklykda, mugallymlaryň hünär ussatlygyny ýokarlandyrmakda umumybilim edaralarynyň müdirleriniň öňünde duran wezipeler. 4. Umumybilim edarasynyň müdiri tarapyndan okuw-terbiýeçilik işini dolandyrmaga degişli kadalaşdyryjy resminamalaryň we buýruklar kitaplarynyň ýöredilişine bildirilýän talaplaryň ýerine ýetirilişiniň iş tejribesinden. 5. Okuwçylaryň şahsy aýratynlyklaryny nazara almak bilen, okuw-terbiýeçilik işlerinde olaryň ukyp-başarjaňlyk çemeleşmesinden ugur alyp, deňhukukly gurşawy döretmekde mekdep müdiriniň alyp barmaly işleri. 6. Sanly bilim ulgamynyň mümkinçiliklerinden peýdalanmak arkaly uzak aralykdan ata-eneler bilen çaga terbiýesinde we biliminde netijeli işleri guramagyň ýollary. 7. Umumybilim edaralarynda pedagogik geňeşiň işini we usuly işleri döwrüň ösen talaplaryna laýyklykda guramagyň iş tejribesinden. 8. Umumybilim edaralarynda okuwçylaryň howpsuzlygyny üpjün etmekde we saglygyny gorap saklamakda mekdep müdiriniň alyp barmaly işleri. 9. Okatmagyň usulyýeti boýunça dünýä we milli tejribede gazanylan üstünlikleriň, toplanan tejribeleriň yzygiderli öwrenilmegini hem-de olardan bilim-terbiýeçilik işlerinde netijeli peýdalanylmagyny gazanmakda umumybilim edarasynyň ýolbaşçysynyň wezipeleri. 10. Umumybilim edaralarynda usuly işleriň ýola goýluşyna, okuw meýilnamalarynyň we okuw maksatnamalarynyň ýerine ýetirilişine, saýlama we ugurly ders okuwlarynyň guralyşyna hem-de geçirilişine gözegçiligiň amala aşyrylyşy. 11. «Okuw işiniň maksatlary üçin okaýanlaryň şahsy ykjam tehniki serişdelerinden peýdalanmagyň Tertibine» laýyklykda, umumybilim edaralarynda şahsy ykjam tehniki serişdelerini dogry ulanmagyň düzgünleri. 12. Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň 2025-nji ýylyň 5-nji fewralynda tassyklan «Bilim edaralarynda halypaçylyk işini guramagyň Gözükdirijisine» laýyklykda, umumybilim edaralarynda halypa-şägirtlik gatnaşyklaryny talabalaýyk guramagyň psihologik-pedagogik esaslary.
Bilim işgärleriniň 2026—2027-nji okuw ýylynyň awgust maslahatlaryny we usuly-amaly okuwlaryny geçirmek boýunça usuly maslahatlar
Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň ýurdumyzyň bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmak babatynda başyny başlan giň gerimli özgertmeleri Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli durmuşa geçirilýär. Şol özgertmeleriň çäginde ýurdumyzyň ähli sebitlerinde okatmagyň öňdebaryjy usullaryna, kompýuter tehnologiýalaryna esaslanýan döwrebap bilim edaralary yzygiderli gurlup ulanmaga berilýär. Milli bilim ulgamynda döredilýän giň we amatly mümkinçilikler ösen aň-düşünjeli, ýokary tehnologiýalardan kämil baş çykarýan, hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösen ýaş nesliň kemala gelmeginiň möhüm şertleriniň biridir. Häzirki döwürde Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda berk binýady bolan milli bilim ulgamy döredildi. Oňa okatmagyň täzeçil usullary işjeň ornaşdyrylýar, okuw maksatnamalary yzygiderli döwrebaplaşdyrylýar, okuw kitaplarydyr gollanmalar many-mazmun taýdan baýlaşdyrylýar. Ýurdumyzyň dürli pudaklarynda ýaş hünärmenleriň hemmetaraplaýyn bilimli bolmagyna we täzeçil tehnologiýalardan ussatlyk bilen baş çykarmaklaryna uly üns berilýär. Şunuň bilen baglylykda, ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak üçin milli bilim ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýady maksatnamalaýyn esasda pugtalandyrylýar. Meýilnamalary amala aşyrmak, dünýäniň öňdebaryjy ylym-bilim merkezleri bilen bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek üçin ähli şertler döredilýär. Garaşsyz, hemişelik Bitarap ýurdumyzda «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynda», beýleki döwlet we milli maksatnamalarda bilim ulgamyny kämil derejede ösdürmek, ökde hünärli hünärmenleri taýýarlamak babatynda kesgitlenen aýdyň wezipeler, anyk maksatlar üstünlikli durmuşa geçirilýär. «Türkmenistanda on iki ýyllyk umumy orta bilime geçmegiň Konsepsiýasyna», «Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasyna», «Türkmenistanda daşary ýurt dillerini okatmagy kämilleşdirmegiň Konsepsiýasyna», «Türkmenistanda tebigy we takyk ylmy ugurlara degişli dersleri okatmagy kämilleşdirmegiň Konsepsiýasyna», «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna» laýyklykda, milli bilim ulgamyny dünýä ölçegleriniň derejesine çykarmak boýunça giň gerimli işler güýçli depginler bilen durmuşa geçirilýär, sanly bilim ulgamy ösdürilýär. Bilim ulgamynyň, aýratyn-da, sanly ulgamyň we emeli aňyň mümkinçiliklerinden peýdalanmagyň tehnologiýasynyň depginli ösüşi häzirki wagtda döwletiň öňünde durýan möhüm wezipeleriň oňyn çözülmegi bilen birlikde, çuňňur watansöýüji, giň dünýägaraýyşly, ýokary bilimli, hünärli ýaşlary taýýarlamak işini kämilleşdirmek hormatly Prezidentimiziň alyp barýan döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Gahryman Arkadagymyzyň beýik başlangyçlaryny üstünlikli dowam edýän döwlet Baştutanymyzyň tagallalary bilen, röwşen geljegi nazarlaýan özgertmeleriň çuňňur ylmy binýadynyň kemala getirilmegi üçin ylym-bilim ulgamynyň ösdürilmegi ugrunda giň gerimli çäreleriň durmuşa geçirilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Hormatly Prezidentimiz şeýle belleýär: «Bilim asyrlaryň dowamynda kemala gelen milli buýsanjymyzyň gözbaşydyr, abraý-mertebämiziň dünýä dolan belentligidir, abadançylygymyzyň we beýik ösüşlerimiziň sarsmaz binýadydyr. Bilim arkaly biz ajaýyp geljegimizi gurýarys, belent maksatlarymyzy amala aşyrýarys, ylymly-bilimli hem-de Watana wepaly nesilleri terbiýeleýäris». Häzirki ajaýyp döwrümizde çuňňur watansöýüji, bilimli, ylymly nesiller kemala gelýär.2025 — 2026-njy okuw ýylynda hem mekdep okuwçylarymyzyň halkara olimpiadalarda, ylmy-döredijilik bäsleşiklerinde üstünlikli çykyş edip, baýrakly orunlara mynasyp bolmaklary guwandyryjy ýagdaýdyr. Ýaşlarymyzyň gazanýan ajaýyp üstünlikleri mukaddes döwlet Garaşsyzlygymyzyň şanly 35 ýyllygynyň uly dabaralara beslenip toýlanýan ýylynda Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimiziň abraýydyr, milli buýsanjymyzdyr, hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda durmuşa geçirilýän bilim özgertmeleriniň ajaýyp miweleridir. Döwlet Baştutanymyzyň tagallalary esasynda Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe mekdebe çenli çagalar edaralarynyň terbiýeçileriniň we umumybilim edaralarynyň pedagoglarynyň, mekdepden daşary bilim edaralarynyň bilim işgärleriniň hünär derejelerini ýokarlandyrmaklaryna, mugallymçylyk ussatlygyny üznüksiz kämilleşdirmeklerine giň mümkinçilikler açyldy, bu möhüm ugurda ähli zerur şertler döredildi. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň bilim ulgamynda amala aşyrýan düýpli özgertmelerini maksadalaýyk durmuşa geçirmek, bilim edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, pedagogik we beýleki işgärleriniň öňdebaryjy iş tejribelerini öwrenmek, ýaýratmak hem-de bilim işine ornaşdyrmak, ýaş nesle döwrebap bilim-terbiýe bermekde öňde durýan wezipeleri durmuşa geçirmekde ýüze çykýan meseleleri ara alyp maslahatlaşmak, 2025 — 2026-njy okuw ýylynyň jemini jemlemek hem-de täze 2026 — 2027-nji okuw ýylynda öňde durýan wezipeleri kesgitlemek maksady bilen, 2026-njy ýylyň 17—19-njy awgusty aralygynda, pedagogik işgärleriň etrap (şäher) maslahatlary 20-nji awgustda, Aşgabat we Arkadag şäherleriniň hem-de welaýatlaryň öňdebaryjy pedagogik işgärleriniň maslahatlary 22-nji awgustda «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» diýen şygar bilen geçiriler. Usuly-amaly okuwlarda: — bilim edaralarynyň ýolbaşçylarynyň «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna, «Türkmenistanda umumybilim maksatnamalary boýunça okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmegiň 2028-nji ýyla çenli Konsepsiýasyna», bilim ulgamyna degişli beýleki kabul edilen Konsepsiýalara laýyklykda, bilim işini döwrebap guramak boýunça alnyp barylýan işler; ─ hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzyň bilim ulgamynda amala aşyrylýan özgertmeler, geçen okuw ýylynda bilim edaralarynda ýolbaşçylygyň, okuw-terbiýeçilik işine gözegçiligiň ýola goýluşy, häzirki zaman mugallymçylyk, usulyýet ylymlarynyň ýüze çykaran täzeliklerini okuw işine ornaşdyrmak, öňdebaryjy iş usullaryny öwrenmek hem-de köpçülige ýaýratmak, dünýä bilim ulgamynyň täzelikleri bilen tanyşdyrmak, hünär kämilligini artdyrmak boýunçа alnyp barylýan işler; ─ bilim edaralarynda pedagogik işgärleriň hünär bilimlerini, pedagogik ussatlyklaryny yzygiderli kämilleşdirmegiň hem-de usuly taýýarlyklarynyň derejesini has-da ýokarlandyrmagyň, okuwçylara bilim-terbiýe bermegiň täzeçe usullaryny iş tejribelerine ornaşdyrmagyň ýollary; — okuwçylara başlangyç zähmet endiklerini, durmuşa giňden ornaşýan ösen häzirki zaman tehnologiýalaryndan peýdalanyp bilmek başarnyklaryny öwretmek bilen, olary hünärlere ugrukdyrmak boýunça alnyp barylýan işler; ─ okuwçylarda ýokary medeniýetliligi we ahlak sypatlaryny terbiýelemegiň, terbiýeçilik işlerini türkmen halkynyň milli terbiýeçilik däpleri we umumadamzat ruhy gymmatlyklary, häzirki zaman terbiýeçilik usullary we görnüşleri bilen berk utgaşyklylykda guramagyň ýollary; ─ bilim edaralarynda tejribeli pedagogik işgäriň kärdeşlerine kömek bermek, ýаş hünärmene halypalyk etmek, okatmagy utgaşdyrmak, bilim edarasynyň ýolbaşçylaryna goldaw bermek ýaly goşmaça işleriň ýola goýluşy we alnyp barlyşy; ─ mekdebe çenli çagalar edaralarynda körpeler bilen alnyp barylýan okuw-terbiýeçilik işleriniň hilini we netijeliligini ýokarlandyrmak üçin alnyp barylýan işler; ─ çagalaryň jan saglygynyň goralmagy, çagalaryň irki ýaşdan başlap hemmetaraplaýyn ösmegi, döwrebap terbiýe almagy, başlangyç bilimiň bilim maksatnamasyny özleşdirmäge taýýarlygynyň hiliniň ýokarlandyrylyşy barada maslahatlaşylmalydyr. Aşgabat şäher we welaýat Baş bilim müdirlikleriniň, Arkadag şäher bilim müdirliginiň hem-de etrap (şäher) bilim bölümleriniň ýolbaşçylaryna pedagogik işgärleriň awgust usuly-amaly okuwlaryny hem-de maslahatlaryny guramaçylykly, ýokary derejede geçirmek üçin iş çäreleriniň meýilnamasyny düzmekligi hem-de olaryň ýerine ýetirilişini yzygiderli gözegçilikde saklamagy maslahat berýäris. Bilim işgärleriniň usuly-amaly okuwlarynda baý tejribeli, öz kärine ussat, okuw-terbiýeçilik işlerini ylmy-usuly esasda täzeçil guraýan, döredijilikli işleýän etrap, şäher bilim bölümleriniň hünärmenleriniň, bilim edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, mugallymlaryň, terbiýeçileriň çykyşlary täsirli bolmalydyr. Usuly-amaly okuwlar işjeň pikir alyşmalar arkaly geçirilmelidir, olar boýunça anyk netijelere gelinmelidir. Döredijilikli we ýokary netijeli işleýän pedagogik işgärleriň mugallymçylyk iş tejribeleri boýunça we hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň ýiti zehininden dörän «Ýaşlar — Watanyň daýanjy», «Änew — müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet», «Magtymguly — dünýäniň akyldary», «Türkmenistanyň Bitaraplygy — parahatçylygyň we ynanyşmagyň aýdyň ýoly» atly nusgalyk kitaplarynyň hem-de türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Älem içre at gezer», «Döwlet guşy» atly romanlarynyň, «Türkmen medeniýeti», «Ile döwlet geler bolsa...», «Arşyň nepisligi», «Gadamy batly bedew», «Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy», «Sport dostluga, saglyga we gözellige tarap ýoldur», «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi», «Türkmenistan Durnukly ösüşiň maksatlaryna ýetmegiň ýolunda», «Enä tagzym — mukaddeslige tagzym», «Bilim — bagtyýarlyk, ruhubelentlik, rowaçlyk», «Atda wepa-da bar, sapa-da», «Türkmen alabaýy», «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi», «Ak şäherim Aşgabat», «Garaşsyzlyk — bagtymyz», «Ömrümiň manysy», «Ömrümiň manysynyň dowamaty», «Hakyda göwheri» atly kitaplarynyň many-mazmunyny açyp görkezýän we giňden wagyz edýän, şeýle-de döredijilikli işleýän ýolbaşçylaryň, pedagogik işgärleriň iş tejribesi boýunça sergiler döwrebap guralmalydyr. Sergilerde okuw işine, sanly serişdeleri ornaşdyrmaga, okuw-görkezme esbaplaryny ulanmaga degişli işleriň, bilim edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, okuw dersleri boýunça usuly birleşmeleriň, pedagogik geňeşiň döwrebap taýýarlanylan iş meýilnamalarynyň, mugallymlaryň sapak ýazgylarynyň, talabalaýyk ýöredilýän synp žurnallarynyň, okuwçy gündelikleriniň, ýazuw-barlag we okuwçylaryň iş depderleriniň nusgalarynyň hem görkezilmegi maksadalaýykdyr. Bilim işgärleriniň awgust maslahatlaryna Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlaryny, alymlary, ýerine ýetiriji häkimiýetiň wekillerini, önümçiligiň öňdebaryjylaryny, zähmet weteranlaryny, hormatly dynç alyşdaky ussat mugallymlary, hormatly il ýaşulularyny, syýasy partiýalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerini, ata-eneleri çagyrmak has-da täsirli we ähmiýetli bolar. Welaýat we Aşgabat şäher Baş bilim müdirliklerine, Arkadag şäher bilim müdirligine, etrap (şäher) bilim bölümlerine pedagogik işgärleriň awgust maslahatlarynda, usuly-amaly okuwlarda berlen teklipleri öwrenmek, seljermek we umumylaşdyrmak hem-de Türkmenistanyň Milli bilim institutyna ibermek maslahat berilýär.
Döwrebap bilim: täze hünärlerdir mümkinçilikler
Hünär — ynsana durmuşdaky ornuny tapmaga, jemgyýetde ykrar edilmäge ýardam edýär. Her bir adama hünär edinmegiň zerur bolşy ýaly, tutuş jemgyýetiň we döwletiň sazlaşykly ösüşi üçin öz işine ökde hünärmenler goruny kemala getirmek zerurdyr. Şu hakykatdan ugur alnyp, ýurdumyzda ýaşlaryň döwrebap bilim almagyna, hünär öwrenmegine giň mümkinçilikler döredilýär. Hormatly Prezidentimiziň 10-njy iýulda geçiren Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde 2026-njy ýylda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklap, okuwa girmäge isleg bildirýän ähli ýaşlara uly üstünlikleri arzuw etmegi munuň nobatdaky beýanydyr. Soňky ýyllarda ýurdumyzda ýaşlara ýakyn we uzak geljekde ykdysadyýetiň pudaklarynda zerur bolan hünär ugurlary boýunça bilim bermäge uly ähmiýet berilýär. Şu ýyl ýurdumyzyň bilim ojaklaryna okuwa kabul etmegiň tertibinde kesgitlenilen hünär ugurlary bilen tanşanyňda, talyplyga dalaşgärlere hem-de hünärini kämilleşdirmek isleýänlere täze hünär ugurlarynyň ençemesiniň hödürlenilýändigini görmek bolýar. Bizem şu ýazgymyzda bilim ojaklarynda açylan täze hünärleriň aýratynlyklary barada söhbet etmegi makul bildik. Senagat we energetika pudagy: ► metrologiýa, standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak; ► nebit, gaz känleriniň maşynlary we enjamlary hem-de beýlekiler. Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň okuw maksatnamasyna şu ýyl täze hünärleriň we taýýarlygyň ugurlarynyň birbada birnäçesi girizilýär. Hünärmen maksatnamasy esasynda metrologiýa, standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak (nebitgaz pudagynda), nebit, gaz känleriniň maşynlary we enjamlary ýaly ugurlar önümçilik proseslerini halkara hil ülňülerine laýyk getirmäge gönükdirilip, bu hünärleri saýlan ýaşlar nebitgaz pudagyndaky iri kärhanalarda, halkara korporasiýalarda we tehnologik gözegçilik merkezlerinde üstünlikli zähmet çekip bilerler. Bilim ojagynyň magistr maksatnamasyna girizilen kompýuter ulgamynyň programma üpjünçiligi, maglumat howpsuzlygy (nebitgaz pudagynda), nebitgaz pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy hünär ugurlary bolsa ýaş hünärmenlere has-da kämilleşip, geljekde pudagyň kiberhowpsuzlygyny üpjün etmek we awtomatlaşdyrylan dolandyryş ulgamlaryny işläp düzmek ýaly möhüm wezipeleri ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Oba hojalygy we ekologiýa: ► oba hojalyk ekinleriniň genetikasy, seleksiýasy we tohumçylygy; ► IT-tehnologiýalary peýdalanmak bilen suw gorlarynyň dolandyrylyşy; ► ösümlikleri goramak we biotehnologiýa. S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde hünärmen maksatnamasy boýunça oba hojalyk ekinleriniň genetikasy, seleksiýasy we tohumçylygy hem-de IT-tehnologiýalary peýdalanmak bilen suw gorlarynyň dolandyrylyşy, magistr maksatnamasynda ösümlikleri goramak we biotehnologiýa hünär ugurlarynyň girizilmegi oba hojalygynyň öňünde durýan iň derwaýys wezipeleriň çözülmegini nazarlaýar. Genetika, seleksiýa we biotehnologiýa bilen meşgullanjak hünärmenler hasyllylygy ýokary bolan ekinleri ösdürip ýetişdirmek üçin ylmy-barlag institutlary we tohumçylyk merkezleri, IT-tehnologiýalary bilen suw gorlaryny dolandyrmagy öwrenen ýaşlar bolsa döwrebap oba hojalyk klasterleri we suw hojalygy edaralary üçin gymmatly hünärmenler bolup ýetişmäge mümkinçilik alýar. Sanly ykdysadyýet we tehnologik özygtyýarlylyk: ► emeli aň we ekspert ulgamlary; ► mehatronika we robot tehnikasy; ► awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň maglumat howpsuzlygy. Milli ykdysadyýetiň hususy pudagyny ösdürmek, ýurdumyzyň innowasion senagat kuwwatyny berkitmek maksady bilen, 2025-nji ýylda açylan Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersiteti hem-de ençeme ýyl bäri maglumat-aragatnaşyk pudagy üçin ökde hünärmenleri taýýarlaýan Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika instituty okuw maksatnamalaryndaky sanly ykdysadyýet şertlerinde ähmiýetli hünär ugurlarynyň üstüni täzeleri bilen ýetirýär. Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetinde emeli aň we ekspert ulgamlary, mehatronika we robot tehnikasy ugurlary boýunça bilim almak ýaşlara önümçiligi «akylly» ulgamlara geçirmek, innowasion senagat kärhanalary üçin maşynlary we robotlary döretmek bilen bagly geljegi uly ugurlary özleşdirmäge ýol açýar. Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika institutynda täze girizilen awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň maglumat howpsuzlygy hünärini ele almak ýaşlara ýurdumyzyň IT kompaniýalarynda, hususy düzümlerinde, innowasion merkezlerinde we bank ulgamynda kiberhowpsuzlygy goramak ýaly ugurlarda zähmet çekmäge ýardam eder. Ynsanperwer bilimler we halkara gatnaşyklar: ► parahatçylyk we bitaraplyk; ► urdu dili, türkmen dili we edebiýaty; ► defektologiýa, psihologiýa we beýlekiler. Ynsanperwer ugurlar we durmuş ugurly hünärler ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesiniň täzelenen okuw maksatnamalarynda mynasyp orun alýar. Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyna okuwa girmäge resminama tabşyrjak ýaşlara hünärmen maksatnamasy boýunça defektologiýa, psihologiýa, arap dili we edebiýaty, türkmen dili we edebiýaty, ekologiýa ugurlary boýunça bilim almaga giň mümkinçilikler açylýar. Pedagogika, defektologiýa we psihologiýa hünärleriniň girizilmegi jemgyýetiň inklýuziw bilime bolan zerurlygyny kanagatlandyrmaga gönükdirilip, şol ugurlary saýlan ýaşlar geljekde umumybilim berýän mekdeplerde, ýöriteleşdirilen bilim edaralarynda we psihologik maslahat beriş merkezlerinde zähmet çekip bilerler. Daşary ýurt dilleri we halkara gatnaşyklar bilen bagly ugurlar ýaşlara zähmet bazarynda uly islege eýe bolan hünärmenler bolup ýetişmäge kömek edýär. Bu babatda Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda bakalawr maksatnamasy esasynda urdu dili, türkmen dili we edebiýaty taýýarlyk ugry boýunça hünäriň girizilmegi aýratyn ähmiýete eýedir. Urdu dilinde soňky ýyllarda Türkmenistan bilen energetika, söwda-ykdysady, medeni-ynsanperwer hyzmatdaşlygy barha berkidýän Pakistan Yslam Respublikasynyň we Hindistan Respublikasynyň ilatynyň uly böleginiň gepleýändigini bellemek gerek. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň magistrlik maksatnamasyna parahatçylyk we bitaraplyk hünäriniň girizilmegi ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan üç gezek ykrar edilen hemişelik Bitaraplyk hukuk derejesiniň ylmy-nazary esaslaryny çuňlaşdyrmak we halkara derejesinde parahatçylygy wagyz etmek üçin ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamaga mümkinçilik berer. Bu hünäriň uçurymlary ýurdumyzyň halkara giňişlikdäki abraýyny has-da belende götermek, umumadamzat meseleleriniň parahatçylykly çözülmegine ýardam bermek bilen bagly jogapkärli wezipelerde işläp bilerler. * * * Gahryman Arkadagymyzyň, hormatly Prezidentimiziň tagallalary esasynda ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdepleriniň okuw maksatnamalary döwrüň talaplaryna laýyklykda yzygiderli täzelenilip, ýaş nesilleriň kämillik menzillerine okdurylmagy üçin ähli mümkinçilikler döredilýär. Eşretli zamanamyzyň bagtyýar ýaşlarynyň şol mümkinçiliklerden peýdalanyp, isle uzak ýyllar bäri dowam edip gelýän, isle täze döredilen hünär ugurlary boýunça çuňňur bilim alyp, eziz Watanymyza, mähriban halkymyza peýda getirjek şahsyýetler bolup ýetişmeklerini arzuw edýäris. Ahmet GELDIÝEW, «Watan».
Kaka orny — ilkinji
Çaga ― ynsan durmuşynyň güli. Ol ― ömürleriň dowamat aýdymy. Halkymyz çagany altyn aşyga meňzedýär. Çagaly öý bazara deňelýär. Halkymyzyň asyrlar aşyp gelen milli ýörelgeleriniň, däp-dessurlarynyň, edebi mirasynyň içinde çaga bilen bagly döredilenleri juda kän. Olaryň birinde çaganyň edebiniň onuň özündenem ezizdigi nygtalýar. Nesil terbiýesine ähli döwürlerde-de jogapkärçilikli mesele hökmünde garalypdyr. Oňa çaganyň juda sada dünýäsiniň psihologik aýratynlygyny, ösüş döwürlerini nazara alyp çemeleşmek has üstünlikli netijelere getirip biler. Şu nukdaýnazardan, terbiýäniň ilkinji binýadyny kemala getiriji bolup çykyş edýän maşgalada eje ― kaka ― perzent gatnaşyklaryny dogry ýola goýmak baradaky sowallar bilen Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň psihologiýa kafedrasynyň uly mugallymy Selbi Ataýewa ýüz tutduk. Tejribeli mugallymyň maslahatlary okyjylarymyza, ylaýta-da, häzirki zaman ene-atalara çaga psihologiýasy ― terbiýe düşünjeleriniň arasyndaky baglanyşygy açyp görkezmäge, terbiýä çaga psihologiýasynyň «gözi» bilen garamaga ýardam berer diýip umyt edýäris. ― Selbi Allaberdiýewna, ilki bilen, söhbetimiziň özenine düýpli düşünip geçeliň. Çaga psihologiýasy näme? ― Aslynda, çaganyň, uly adamyň, ýaşulularyň psihologiýasy tapawutlandyrylýar. Mundan başga-da, adamyň dünýä inen pursatyndan başlap, ýaş aýratynlyklary boýunça psihologik ösüş döwürleri bolýar. Şunuň bilen baglylykda, çagalyk 11 ýaşa çenli dowam edip, onuň her döwürde kemala gelmeli psihiki mehanizmleri bardyr. Çaga terbiýe bermegi bolsa, ol heniz ene göwresindekä başlap, üznüksiz dowam etmeli. ― Çaganyň ýaş aýratynlyklary boýunça psihologik ösüş döwürleri hakynda aýry-aýrylykda durup geçäýeliň. ― Iň ilkinji döwür çaga heniz enäniň göwresindekä başlanýar. Ylymda bu ösüş döwri mundan 30 — 40 ýyl ozal döräp, perinatal psihologiýa diýip atlandyrylýar. Onda entek dünýä inmedik çaga bilen enäniň nähili gatnaşyga girmelidigi barada aýdylýar. Şol döwürde enäniň başdan geçirýän emosional, psihologik ýagdaýy, özüni duýşy, daşky dünýäden alýan maglumaty, beýleki adamlara bolan gatnaşygy gös-göni göwresindäki düwünçege täsir edýär. Hatda çaga enäniň başdan geçirýän ýagdaýyny edil özüniňki ýaly kabul edýär, olar birlik, bitewilik bolup çykyş edýär. Çaga dünýä inenden soň, 1 ýaşa çenli onuň bäbeklik döwri hasaplanylýar. Şol aralykda çaganyň psihiki ösüşinde hökmany bolup geçmeli hadysalar bar. Mysal üçin, çaga aglap dünýä inmeli. Lukmanyň barlagynda ilkinji berilýän sowallaryň biri bu baradadyr. Ol dünýä inen çaganyň ösüşiniň kadalylygyndan habar berýär. Ýuwaş-ýuwaşdan çaganyň görşi, eşidişi kemala gelýär. Ilkinji üç aýda çagada diňe agy sesleri bolýar. Ol bimaza bolan ýagdaýynda diňe aglaýar. Ene süýdi bilen iýmitlendirýärkä, ejesi galagoply, aladaçyl halda bolsa, onda çaga aglap, emmekden ýüz öwürýär. Eger emäýse-de, hökman düwünýär. Ejesiniň rahat däldigi sebäpli çaga ― eje arasyndaky birlik, ýakynlyk bozulýar. Çaga özüni oňaýsyz duýýar. Bu ylymda subut edilen hakykatdyr. Şol sebäpli-de lukmanlar ejelere çagany gaharlanman, hiç zada ünsi sowman, gürlemän ene süýdi bilen iýmitlendirmegi maslahat berýärler. 3 - 4 aýlykda çagalarda güwwüldi sesi ýüze çykyp başlaýar. Ejesi, kakasy ýa uly adamlar lak atanda, çaga jogap hökmünde güwwüldi seslerini çykarýar. Bu çaganyň sözleýiş ulgamynyň kemala gelýändiginiň alamaty, gürlemäge taýýarlygydyr. Ol, ilki, bogunlary, bir ýaşynyň ahyryna çenli ilkinji sözlerini aýdýar. Bu döwürde çagada ýadyň kesgitli görnüşleri ösüp başlaýar. Mysal üçin, eger-de 3 aýlyk çaga: «Ýuwaş, aglama, öýde myhman bar» diýseň, elbetde, ol muňa düşünmez, emma 8-9 aýlyk çaga üm bilen «üşş» etseň, ol eýýäm şol hereketiň aňyrsynda näme bardygyny aňlap biler. Muňa psihologiýada aýdyň hereket pikirlenme diýilýär. 1 — 3 ýaş aralygy irki çagalyk döwri diýip atlandyrylyp, çagada başga psihologik mehanizmler kemala gelýär. Ol belli bir zatlary özi etmäge, ulularyň eden hereketlerini gaýtalamalaga çalyşýar. Çaga üç ýaşa çenli öz «meni» bilen ejesiniň arasyndaky tapawuda düşünmeýär. Ejem diýse, meň diýenim, men diýsem, ejemiň diýeni diýen bir bitewülikde ýaşaýar. Eýýäm üç ýaşynda çaga saýlaw edip, öz näme isleýänine düşünip başlaýar. Üns berseňiz, iki ýaşynda gürleýän çaga özi barada olluk ýöňkemede beýan edýändir. «Şu kimiň köýnegi?» diýen sowaly berseň, ol: «Meňki» däl-de, öz adyny tutup: «Enekäbäňki» diýip jogap gaýtarar. Üç ýaşly çagada bolsa «men» diýen düşünje döräp, şol sowala: «Meň köýnegim», «Meň ejem» diýip jogap berer. Şol bir wagtda üç ýaşly çagada diňe öz isleglerinden ugur alman, eýsem, daş-töwerekdäkileriň goýýan düzgünlerine laýyk hereket etmelidigi barada ilkinji düşünjeler döräp başlaýar. Mysal üçin, etme diýlen hereketi edende, çaga gözüňe seredýär. Eýýäm onda: «Maňa belli bir düzgün goýdular, menden ejemiň, kakamyň ýa çagalar bagyndaky terbiýeçiniň garaşmalary bar. Men şony ýerine ýetirdimmi ýa ýetirmedimmi?!» diýen oý-pikir döreýär. Çaga üç ýaşynda müňden gowrak sözi aýdyp bilmeli. 5 ýaşynda bolsa 50 sözlemden ybarat ertekini, hekaýany gürrüň bermegi başarmaly. Bu hadysa ene-atalaryň üns merkezinde bolmaly, eýýäm çagalar bagyna gidip gelen çaga şol ýerde bolup geçýän zatlary gürrüň bermeli. Çaganyň ýaşyna görä, bu aýratynlyklaryň ― psihologik ösüşiň dogry kemala gelmegine onuň daşky gurşawy täsirini ýetirýär. Mysal üçin, ejesi bilen kakasynyň gatnaşygy we ş.m. Mekdebe çenli çagalyk döwri 3 ýaşdan 5 ýa 6 ýaşy öz içine alýar. Bu döwürde çagada has hem özbaşdaklyk, bilesigelijilik ösüp kemala gelýär. Ol daş-töweregindäki zatlar barada yzly-yzyna sowal berýär. 6-7 ýaşda kiçi mekdep döwri başlanýar. Onda çaga jogapkärçiligi, zähmetsöýerligi öwrenýär. Öň erkin gezen çaga tertip-düzgün boýunça hereket etmeli bolýar. Bu käbir çagalarda kynçylyk, käbirlerinde bolsa mekdebe gitmek islegini döredýär. Özünden uly doganlarynyň täze eşik alýanyny görüp, çagalaryň şol eşikleri geýip, mekdebe gidesleri gelýär. Ozal çaganyň terbiýesinde, psihiki ösüşinde ene-ata ilkinji orunda duran bolsa, indi oňa mekdep mugallymlary, synpdaşlary gatnaşyp başlaýar. ― Maşgalada perzent terbiýesi hakynda söz açylanda, ilki bilen, köpçüligiň göz öňüne eje gelýär. Emma psihologik çeşmelere salgylansak, perzent terbiýesinde kaka has aýgytly orny eýeleýär. Muňa siziň garaýşyňyz nähili? ― Çaganyň dünýä inmegine ata-da, ene-de deň gatnaşýar. Şol sebäpden ikisiniň hem çaga terbiýesinde, ösüşinde ýerine ýetirýän orny uludyr. Oglanyň terbiýesinde kaka gös-göni ilkinji orunda çykyş edýär. Kaka hojalyk işlerini edende, kiçijikdigine garamazdan, ogluna dürli ýumuşlary buýurmagy, iş gurallaryny saklatmagy çagada özüne bolan ynamyň döremegine ýardam edýär. Kakanyň göreldesi, gatnaşygy oglanyň zähmet terbiýesiniň kemala gelmeginde juda wajypdyr. Eje, adatça bolşy ýaly, gyzyna öý-hojalyk işlerini alyp barmagy, özünde zenana mahsus gylyk-häsiýetleri terbiýelemegi, işeňňir bolmagy, durmuş kynçylyklaryna döz gelmegi öwredýär. Kaka bolsa gyzyň duýgy-emosional garaşsyzlygynyň kemala gelmeginde, maşgalada är-aýal gatnaşyklarynyň borjy barada göz öňüne getirmeleriň döremeginde uly orny eýeleýär. Kakanyň gyzyna bolan gatnaşygy onuň öz-özüni bahalandyryşyna, ar-namyslylygyna täsir edýär. Kaka öran işli bolsa-da, gyzy bilen gürrüňdeşlige wagt tapmalydyr. Onuň daşky keşbinde döreýän ütgeşmeleri görüp, olary öwmelidir. Kakalaryň gyzlaryna bolan sagdyn hem dogry söýgüsi olaryň durmuşda üstünlik gazanmagyna ýardam berýär. Gyz üçin kakasynyň diňe özüne bolan söýgüsini duýmak ýeterlik däldir. Ol kakasynyň ejesine bolan söýgüsini hem duýmalydyr. Sebäbi kaka gyz üçin goragçynyň, halas edijiniň ornunda çykyş edýär. ― Göreldemi ýa terbiýe? ― Çagany kitapda, suratda ýa ýene bir ýerde şeýle hereket etmeli diýlip ýazylandygy esasynda terbiýelemek başga, oňa görelde görkezmek başga. Mysal üçin, öýünde wagt geçirmeýän ejäniň gyzyna öýden çykma diýip tabşyrmagy, elbetde, netijesizdir. Aslynda, hemme zat özümizden ― ene-atalardan başlanýar. Ejäniň gaýny bilen gatnaşygy onuň gyzyna, kakanyň ejesi bilen gürleşişi ogluna geljekki maşgala gatnaşyklarynda nusga bolýar. Görelde, meniň pikirimçe, terbiýede 50 göterimdenem artyk orny eýeleýär. Elbetde, nesle geçijilik faktoryny inkär edip bolmaýar. Adam sosialdyr. Onuň nesle geçijilik faktorlarynda bar diýseňem, şol nesle geçijilik faktoryny ýüze çykarmaga täsir edýän zat ýene sosial gurşawdyr. Nesle geçijilik diýlende, çaganyň temperamenti göz öňünde tutulýar. Ol jaýyň düýbüniň binýady ýalydyr. Onuň esasynda gylyk emele gelýär. Bir temperament gowy, beýlekisi erbet diýip bilmeris. Ene-ata çaganyň temperamentini ýüze çykaryp, şonuň haýsy gowy häsiýetini ösdürip boljakdygy hakynda oýlanmaly. Mysal üçin, halerik temperamentli çaga kiçilikden çalt gaharlanýar. Bu durmuşda oňa peýda getirmeýär. Şonuň üçin ene-ata çaga gaharjaňlyga erk etmegi öwretmeli. Oňa bu işde goldaw bermeli. Sangwinikleriň şadyýanlygy, esentanyşlygy aldawçylygyň ýüze çykmagyna, jogapkärçiligiň peselmegine getirip bilýär. Şol sebäpli ene-ata bu çagada jogapkärçiligi ösdürmeli. Flegmatik rahat, parahat bolsa, ony öz ugruna goýberseň, elbetde, ýalta bolar. Olary elmydama ruhlandyryp, bir işe iterip durmaly. Melanholikleriň özüne ynamy pes bolýar, şeýle çagada ynamy döredip bilseň, olaryň almajak galasy ýokdur. Görşümiz ýaly, terbiýe iň agyr iş. Biz ony özümizi terbiýelemekden başlamaly. Munuň üçin bolsa hiç haçan ir hem däl, giç hem. ― Çaga terbiýesinde birinji orun ene-ata degişli bolsa, soňky orunlary kim eýeleýär? ― Daşky gurşaw, mugallym. Onsoňam türkmenleriň maşgala gurluşy çylşyrymly häsiýete eýedir. Oňa diňe eje, kaka däl, ene, ata, mama, baba, daýy, daýza, pylan kaka, pylan eje, hatda goňşularam goşulýar. Bir şahyryň: «Mugallym bar, ykballary üýtgedýän» diýşi ýaly, başlangyç synpdaky çaga üçin mugallymyň abraýy eje-kakaňkydan ýokarda durýar. Ýetginjeklikde deň-duşlarynyň abraýy öňe geçýär. Aslynda, pedagogikada okatmak bilen terbiýe bermek bile alnyp barylýar. Mugallym beren biliminiň netijesini synagda bahalandyrýar, emma terbiýesiniň netijesini onuň beýlekiler bilen gatnaşygy, durmuşda gazanan üstünligi boýunça kesgitläp bilýär. Ene-atanyň terbiýesine hem çaga seredip netije berip bolýar. ― Bir günde çaganyň ene-atadan hökman eşitmeli sözleri näme? ― «Sen maňa gerek», «Men seni söýýän», «Sen başararsyň». Çaga nähili hereket edende-de ene-ata özüniň gerekdigini, söýülýändigini elmydama duýmaly, şoňa ynanmaly. Üns berilýändigini bilmeli. Çagany ýygy-ýygydan gujaklap durmaly. Onuň bilen köp gürleşmeli. Iň bärkisi daşarda bile gezip ýörkäň, daş-töwerek bilen bagly sowallary bermeli. ― Selbi Allaberdiýewna, söhbetdeşlik üçin köp sag boluň. Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň saýasynda şu günki çaganyň geljekki kämil şahsyýet bolup ýetişmegi, ýurdumyzyň ösüşlerine goşant goşmaklary üçin uly şertler döredilýär. Size-de alyp barýan mugallymçylyk we ylym ugurly işleriňizde üstünlikleri arzuw edýäris. ― Sag boluň, çaga edebi bilen bagly ýörelgeler türkmen halkynyň milli ruhy gymmatlyklarydyr. Terbiýeli nesil jemgyýetde maşgala gatnaşyklarynyň berk hem kämil bolmagyna oňyn täsirini ýetirýär. Şol sebäpden şu günki nesil adamzadyň ertiridir. Goý, halkymyzy ösüşleriň ýoly bilen nurana ertirlere alyp barýan, nesil terbiýesi hakynda aýratyn uly adala edýän Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Serdarymyzyň janlary sag, belent başlary aman bolsun! Söhbetdeş bolan Aýsenem GURBANOWA, «Watan».
Halkara giňişlikde
Talyplaryň tomusky tejribeligi Hormatly Prezidentimiziň tagallalary bilen soňky ýyllarda ýurdumyzyň bilim ojaklary daşary döwletleriň abraýly ýokary okuw mekdepleri, ylmy-barlag merkezleri, iri kompaniýalary bilen halkara hyzmatdaşlygynyň gerimini yzygiderli giňeldýärler. Bu ugurda durmuşa geçirilýän halkara bilim maksatnamalary, özara alyşmalar professor-mugallymlar, talyplar üçin bilim, ylmy-gözleg hem-de hünär taýdan ösüş babatda täze mümkinçilikleri açýar. Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň talyplarynyň Birleşen Arap Emirlikleriniň Abu-Dabi şäherindäki Khalifa uniwersiteti tarapyndan guralan «Daşary ýurtly talyplar üçin tomusky energetika lageri» atly okuw maksatnamasynyň çäginde okuw-önümçilik tejribeligini geçmekleri hem munuň bir mysalydyr. Tejribeligiň esasy maksady meşhur «ADNOC» kompaniýasynyň alyp barýan önümçilik işleri bilen tanyşmakdan, Khalifa uniwersitetiniň okuw we ylmy işler boýunça tejribesini öwrenmekden ybarat boldy. Abu-Dabide bolmagynyň dowamynda talyplar agzalan bilim ojagynda häzirki zaman nebitgaz tehnologiýalary, emeli aňyň energetika pudagyna ornaşdyrylyşy babatda görülýän çäreler, onuň tejribehanalarynda geçirilýän ylmy-barlag işleri, öňdebaryjy önümçilik usullary, okuw merkezleridir muzeýleri bilen içgin tanyşdylar. «Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri», «Guýulary burawlamak», «Nebitiň we gazyň inženerligi», «Gatlak flýuidleriň häsiýetleri» atly mowzuklar boýunça guralan gysga möhletli okuwlar olaryň nazary bilimlerini has-da kämilleşdirmekde ähmiýetli boldy. Şu günler Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyplary bolsa ABŞ-nyň Kent döwlet uniwersitetiniň Italiýanyň Florensiýa şäherindäki şahamçasynda tomusky tejribe-okuw sapaklaryny geçýärler. Iki ýokary okuw mekdebiniň arasynda hereket edýän özara düşünişmek hakynda Ähtnama laýyklykda guralýan bu okuwlar talyplara diňe bir nazary bilimlerini çuňlaşdyrmaga däl, eýsem, halkara gurşawda öz ugurlary boýunça amaly ukyplaryny ösdürmäge-de mümkinçilik berýär. Olar baý taryhy, medeniýeti we sungaty bilen dünýäde giňden ykrar edilýän Florensiýa şäherinde dürli ýurtlardan gelen deň-duşlary bilen dostlaşyp, bilimlerini paýlaşýarlar, dil başarnyklaryny kämilleşdirýärler. Taýýarlan Aýgül RAHYMOWA. «Türkmenistan».
Ömür menzilleri
Durmuşda hüý-häsiýeti, zähmeti, umuman, ýaşan ömri bilen köpe görüm-görelde görkezýän ynsanlar bolýar. Olar aramyzda bolmasa-da, ýagşylykda ýatlanýar, olaryň aýdan sözleri, amallarydyr eden işleri ýada salnyp, ybrat alynýar. Şeýle ynsanlaryň biri hem manyly ömrüniň kyrk ýylyny mugallymçylyk kärine bagyşlan Gurbanmämmet Gurbandurdyýewdir. Ol 1938-nji ýylda Gökdepe etrabynyň Akgoňur obasynda dünýä inýär. Onuň çagalygy Beýik Watançylyk urşunyň kynçylykly ýyllaryna gabat gelýär. 1943-nji ýylda kakasy uruşda wepat bolandan soň, maşgalanyň keşigi-de Gurbanmämmediň çaga gerdenine düşýär. Gündiz kolhoz işinden surnugyp gelen oglanjyk gije şütük çyrasynyň ýagtysyna kitap okap, mekdepde berlen öý ýumuşlaryna taýýarlanýar. Okuwa yhlaslydygyny aňan mekdep müdiri oňa raýon merkezindäki mekdep-internatda okamagy maslahat berýär. Şeýlelikde, Gurbanmämmet şondan soň Gökdepe etrabyndaky 1-nji mekdep-internatynda okap başlaýar. Orta mekdebi sap bäşlige tamamlan ýetginjek gurluşyk ulgamynda işleýär. Bu ýerde-de ol özüniň zähmetsöýerligi, erjelligi, zehinliligi bilen tanalýar. Ylma höwesli Gurbanmämmet 1957-nji ýylda häzirki Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň biologiýa-geografiýa hünärine okuwa girýär. 1962-nji ýylda bu ýokary okuw mekdebini tapawutlanan diplom bilen tamamlaýar. Ýokary okuw mekdebini üstünlikli tamamlan ýaş hünärmeni 1962-1963-nji okuw ýylynda Gökdepe etrabynyň Ýaňgala obasyndaky 20-nji orta mekdebe işe ýollaýarlar. Onuň bilimine, sapak geçişine ýokary baha berlip, uzak wagt geçmänkä, direktoryň okuw işleri boýunça orunbasary wezipesine bellenilýär. Gurbanmämmedi 1963-1964-nji okuw ýylynda öz okan ýokary okuw mekdebine işe çagyrýarlar. Bu ýerde ol ömrüniň agramly bölegini geografiýa boýunça ýokary bilimli hünärmenleri taýýarlamaga bagyşlaýar. 1968-nji ýylda Gurbanmämmet Gurbandurdyýew uniwersitetiň ýanyndaky aspiranturanyň gaýybana bölümine okuwa kabul edilýär. Göreldeli alym, professor Kerim Weýisowyň ylmy ýolbaşçylygynda «Köpetdagyň klimaty» atly tema boýunça geografiýa ylymlarynyň kandidaty diýen alymlyk derejesini almak üçin düýpli ylmy barlaglary we gözegçilik işlerini alyp barýar. Ol 1974-nji ýylda Daşkent döwlet uniwersitetiniň alymlar geňeşiniň maslahatynda geografiýa ylymlarynyň kandidaty diýen alymlyk derejesini alýar. 1985-nji ýylda uniwersitetiň fizika-geografiýa kafedrasynyň dosenti bolýar. Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň ilkinji ýyllarynda halypa alym ýurdumyzyň umumybilim berýän orta we ýokary okuw mekdepleri üçin maksatnamalary, okuw kitaplaryny we gollanmalaryny taýýarlap, milli bilim ulgamyny ösdürmäge öz mynasyp goşandyny goşdy. Öz kärdeşleri bilen bilelikde taýýarlan 6-njy synp üçin «Fiziki geografiýa», 7-nji synp üçin «Materikler we ummanlar geografiýasy», 8-nji synp üçin «Türkmenistanyň fiziki geografiýasy», 12-nji synp üçin «Astronomiýa» okuw kitaplary ençeme gezek neşir edildi. Bulardan başga-da, onuň «Wagt we kalendar», «Ýyldyzlar barada söhbet» ýaly kitaplary köpçülik tarapyndan oňat garşylandy. Ýurdumyzda geografiýa ylmynyň ösmeginde saldamly goşant goşan alym, geografiýa ylymlarynyň kandidaty, dosent Gurbanmämmet Gurbandurdyýewiň ömür we ylym ýoly ýaş alymlar üçin görelde mekdebidir. Gurbanmyrat ATAÝEW, Garaşsyzlyk etrabynyň ýaşaýjysy.
«Hünär meselesi — adamyň ykbaly»
Ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine resminamalary kabul etmek möwsümi başlandy Hünär saýlawy ýaşlyk döwrüniň iň esasy menzilleriniň biri. Çünki biziň saýlan hünärimiz jemgyýetdäki ornumyzy, durmuşdaky maksadymyzy we geljekki ýolumyzy kesgitleýär. Şoňa görä-de, 10-njy iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde döwlet Baştutanymyzyň 2026-njy ýylda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny, ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümini, 2026-2027-nji okuw ýylynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň okuwlaryna kabul etmegiň meýilnamalaryny tassyklamak hakynda Buýruklara gol çekmegi hem-de okuwa girmäge isleg bildirýän ähli ýaşlara uly üstünlikleri arzuw etmegi täze menzillere badalga boldy. Orta mekdebi tamamlap, uly durmuşa gadam basýan ýaşlaryň her biri üçin iň süýji arzuwlaryň biri hem talyp bolmakdyr. Sebäbi talyplyk diňe bir ýokary okuw mekdebinde bilim almak döwri däl, eýsem, täze mümkinçilikleriň, täze gözýetimleriň we uly maksatlaryň başlanýan döwri. Öz geljegimizi saýlanymyzda bolsa, ilkinji nobatda, ýüregimiziň islegine daýanmalydyrys. Gahryman Arkadagymyzyň nygtaýşy ýaly, «Adamyň iň gowy başarjak işi onuň göwnünde otyr, şoňa görä, haýsydyr bir işe ymykly baş urmazdan öňürti, göwnüňi diňlemek zerur. Göwnüňi diňlemek — bu özüňi açmakdyr, öz-özüňi diňlemekdir, öz-özüň bilen maslahatlaşmakdyr». Halkymyz hünär saýlamak meselesine örän oýlanyşykly çemeleşýär. Çagalaryň hünär saýlamaklaryna garaýyşlary bilen yzygiderli gyzyklanyp durmak türkmen jemgyýetinde asylly däpdir. Çagalar bagynda ýa-da 1-nji synpa baranymyzda: «Geljekde kim bolasyň gelýär?» diýlip soralmagy hem kiçilikden hünär terbiýesine berilýän ünsüň nyşanydyr. Käbirimiz çagalyk arzuwlarymyza ymtylyp, lukman, mugallym, inžener ýa-da uçarman bolmagy maksat edinýäris. Käbirlerimiz bolsa, döwrüň talap edýän täze ugurlaryna — tehnologiýa, innowasiýa, ylmy barlaglara gyzyklanma bildirýäris. Ýöne haýsy hünär saýlansa-da, esasy zat, şol käre söýgi bilen çemeleşmek, ony kämil derejede özleşdirmekdir. Asyl-ha, käriň, hünäriň, işiň erbedi ýok. Ykbalyny göwün söýen işine baglan ynsan şondan rysgal hem tapýar. Hünär saýlawy hemişe aňsat ýol däl. Mugallymlarymyzyň, hossarlarymyzyň: «Ulalaňda kim boljak?» diýen sowalyna berilýän jogaplar, köplenç, wagtyň geçmegi bilen soňky saýlan hünärimize gabat hem gelip durmaýar. Durmuş arzuwlarymyza düzedişlerini girizip, bizi başga akaba gönükdirýär. Käbirlerimiz bolsa ata-enelerimiziň islegi bilen öz arzuwymyzyň arasynda galýarys. Şunda haýsy hünäri saýlaýandygymyza garamazdan, her bir arzuwyň aňyrsynda irginsiz zähmetiň, erjelligiň we ynamyň bardygyny hem ýatdan çykarmaly däldiris. Arzuwlaryna ýetmek üçin gijesini gündiz edip okaýan, bilim goruny yzygiderli baýlaşdyrýan, pikir-garaýyşlaryny beýik maksatlara gönükdirýän ynsanyň öňünde mümkinçilikleriň gapysy elmydama açykdyr. Milli Liderimiz «Ömrümiň manysynyň dowamaty» kitabynda her bir ynsanyň sagdyn bolmagy, ýaşaýyş hakdaky garaýyşlarynyň giňelmegi, zehinleriniň açylmagy we döwre, döwlete hem-de bagtyýar geljege mynasyp adamlar bolup ýetişmegi üçin örän ähmiýetli bolan terbiýäniň on iki görnüşini giňişleýin beýan edýär. Şolaryň arasynda kär-hünär terbiýesi hem aýratyn orun eýeleýär. Terbiýäniň bu görnüşi ýaşlara diňe bir hünär öwretmän, eýsem, durmuşda dogry ýol saýlamaga, öz mümkinçiliklerine ynanmaga we hemişe ösüşe ymtylmaga kömek edýär. Kitapda beýan edilýän öwüt-ündewler, durmuş sapaklary bolsa biz — ýaşlar üçin mizemez mekdepdir. Şeýle gymmatly ýörelgeler esasynda kemala gelýän ýaş nesilleriň ykbalynda iň jogapkärli döwür başlandy: ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine resminamalary kabul etmek möwsümine girişildi. Ilkinji gününden başlap, bu möwsümiň ýokary işjeňlige eýe bolýandygyny bellemelidiris. Şunda okuwa kabul etmek 2026-njy ýylyň 13-nji iýuly — 24-nji awgusty aralygynda guralyp, giriş synaglary ýokary we orta hünär okuw mekdepleriniň ýerleşýän ýerinde geçiriler. 10-njy iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde Arkadagly Gahryman Serdarymyz ýokary okuw mekdeplerine zehinli, mynasyp ýaşlary kabul etmegiň, giriş synaglaryny guramaçylykly we adalatly geçirip, jemgyýetçilik gözegçiligini ýola goýmagyň möhümdigine ünsi çekdi. Bilimli, hünärli we kämil ýaşlar jemgyýetimiziň ösüşini, Watanymyzyň kuwwatyny hem-de halkymyzyň bagtyýar geljegini kesgitleýän esasy güýçdür. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiziň milli ykdysadyýetiň ähli ugurlary boýunça zerur bolan hünärmenleri taýýarlamak maksady bilen, ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde täze, döwrebap hünär ugurlaryny kesgitlemek baradaky tabşyryklaryna laýyklykda, 2026-2027-nji okuw ýylynda täze hünärleriň ençemesiniň açylýandygyny buýsançly bellemelidiris. Ýaşlaryň dürli ugurlardan hünärmen, bakalawr we magistr maksatnamalary boýunça ýokary bilim alyp, öz işine ussat hünärmenler bolup ýetişmegi üçin giň mümkinçilikler bar. Şu okuw ýylyndan täze hünärleriň ençemesiniň açylmagy bilen okuwa kabul edilýän ýaşlaryň sany hem artar. Biz hem dalaşgärleriň ählisine giriş synaglarynda şowlulyklaryň ýar bolmagyny tüýs ýürekden arzuw edýäris. Olaryň her biriniň öňünde bolsa uly ýol — hünär saýlawy dur. Bu saýlaw hünär öwrenjek bilim ojagyňy saýlamak däl. Bu saýlaw — ykbalyňy, geljegiňi saýlamak. Çünki Gahryman Arkadagymyzyň nygtaýşy ýaly, «Hünär meselesi — adamyň ykbaly. Ykballar birleşip, halkyň ykbalyny emele getirýär. Halkyň ykbaly bolsa ýurduň, döwletiň ykbalydyr». Atamyrat ÝAZWELIÝEW, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň talyby, «Nesil».
Молодые строители осваивают сейсмологию
В эру Возрождения новой эпохи могущественного государства благодаря неустанным усилиям Национального Лидера туркменского народа, Председателя Халк Маслахаты Туркменистана Героя-Аркадага и Президента Туркменистана Сердара Бердымухамедова в стране создаются все условия для укрепления взаимосвязи науки, образования и производства. Институт сейсмологии и физики атмосферы Академии наук Туркменистана стал учреждением, где после окончания экзаменов проходят производственную практику студенты Туркменского государственного архитектурно-строительного института. Молодые люди были воодушевлены новыми впечатлениями, готовы к погружению в реальную науку. Этот визит – не просто формальное выполнение учебного плана, а долгожданная встреча будущих коллег. Дело в том, что не так давно по инициативе академических учёных в данном институте была открыта принципиально новая, стратегически важная для региона специальность – «сейсмология и сейсмостойкое строительство». Таким образом, ведущие научно-исследовательские кадры страны уже со студенческой скамьи готовят надёжную смену кадров для отрасли. Объединение исследовательского и учебного процессов также позволяет формировать специалистов нового поколения, способных внедрять инновации в градостроительство и обеспечивать безопасность инфраструктуры. Программа практики была насыщенной до предела. Знакомство с Институтом началось с изучения его структуры, посещения действующих лабораторий и базовой лекции на тему: «Сейсмология и геофизика: их значение и актуальные исследования». Вместе с ведущими специалистами Института студенты детально разбирали фундаментальные понятия – от природы сейсмических волн, эпицентров и гипоцентров до тонкостей определения магнитуды и интенсивности подземных толчков. Главный акцент научные сотрудники Института, выступившие в роли лекторов, преподавателей и научных руководителей, сделали упор на практическом применении геофизических методов для прогнозирования землетрясений и снижения рисков. Внимание уделено геохимическому анализу, изучению связи между вариациями радона и молекулярного водорода в контексте «подготовки» воплощения сейсмических событий. Для будущих архитекторов стала интересной информация о влиянии конкретных грунтовых условий на интенсивность колебаний городских строений и сложных транспортных узлов, в частности, мостов-развязок. В итоге теоретические слушания быстро переросли в научную дискуссию, где студенты смогли задать вопросы специалистам и представить собственный взгляд на проблемы безопасного градостроительства. Вопросы касались проблемы прогнозирования землетрясений, которая включает предсказание возможного места толчка, его силы и промежутка, времени. О последнем пока точно сказать сейсмическая наука не может, хотя и в этом направлении учёными-геофизиками всего мира ведутся многолетние исследования. Точно можно утверждать, что в определённых регионах планеты без уточнения расчётной сейсмичности, рекомендаций сейсмологов сегодня возводить что-либо нежелательно. Практика последних лет в разных регионах планеты показала, к каким печальным последствиям приводит пренебрежение к разработкам учёных. Изучая свойства грунтов, можно определить, как они поведут себя при максимальном землетрясении. Такие знания нужны проектным и строительным организациям для упорядочения работы. Также для студентов была организована лекционная площадка, знакомство с научной литературой, изданной сотрудниками Института за последние годы: это профильный учебник «Определение сейсмической интенсивности землетрясений», подробно описывающий физическую природу сейсмических волн и методы их локализации; справочник «Усиление национального потенциала по оценке сейсмических рисков, предупреждению и реагированию на потенциальные землетрясения»; методическое пособие «Сейсмические риски» для вузов, а также впервые в истории отечественной сейсмологической науки – трёхъязычный (туркменский, русский и английский) толковый словарь, включающий более двух тысяч терминов по геологии, геофизике и сейсмологии. Академические наставники делились с молодёжью последними результатами уникальных исследований. Например, студенты узнали, как с помощью высокоточного нивелирования и светодальномерных наблюдений фиксируются вертикальные и горизонтальные движения земной коры на геодинамических полигонах. Не меньший интерес вызвали доклады о предвестниках подземных бурь, гидрогеологическом мониторинге, отслеживании уровня минерализации и температуры подземных вод как важнейшего индикатора изменения напряжённо-деформированного состояния недр. Особое впечатление на ребят произвело посещение Службы срочных донесений научного Института, куда поступают данные с 35 сейсмических станций со всей страны. Здесь они воочию увидели, как академическая база и современные технологии работают на стыке науки и практики. Живой интерес у будущих строителей вызвала демонстрация работы современных цифровых сейсмостанций и автоматизированных систем мониторинга, обрабатывающих данные в режиме реального времени. Практика – новый, ещё более глубокий этап соединения академической науки и образования, мост от теоретических знаний к практической работе. Научное сотрудничество Института и вуза продолжится: планируется создание исследовательской лаборатории непосредственно на базе Туркменского государственного архитектурно-строительного института, объединение ресурсов для решения прикладных задач и привлечение студентов к реальным проектам под руководством практикующих учёных. Это позволит оперативно обновлять учебные программы, даст учащимся прямой доступ к передовому оборудованию и научным данным, обеспечивать ускоренный переход от студенческой скамьи к производству, закладывать прочный фундамент в сейсмическую безопасность будущего нашей страны. Мяхриджемал ХЫДЫРКУЛИЕВА, заведующая лабораторией геофизического мониторинга Института сейсмологии и физики атмосферы Академии наук Туркменистана.
Ykjam taýýarlyk görülýär
Häzirki ajaýyp döwrümizde ýaş nesliň döwrebap bilim almagyny gazanmak döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Bu ugurda Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde uly özgertmeler durmuşa geçirilýär. Häzirki günlerde ýurdumyzyň ähli ýerlerinde bilim ojaklaryny täze 2026 — 2027-nji okuw ýylyna taýýarlamak işleriniň çäklerinde abatlaýyş, abadanlaşdyryş işleri gyzgalaňly alnyp barylýar. Hemmetaraplaýyn abatlaýyş işleri geçirilen, täze okuw ýylyna doly taýýar mekdeplerde, çagalar baglarynda ýaş nesliň döwrebap hem ýokary hilli bilim-terbiýe almaklary üçin ähli tagallalar edilýär. Ösüp gelýän ýaş nesliň oňat okamagy, bilim işgärleriniň döredijilikli zähmet çekmekleri, bilim edaralarynda alnyp barylýan okuw-terbiýeçilik işleriniň ýokary derejede ýerine ýetirilmegi täze okuw ýylyna taýýarlyk işleriniň netijeliligine bagly bolup durýar. Täze okuw ýylyna taýýarlyk işlerini göwnejaý alyp barmakda arassaçylyk we abatlaýyş işleri hem-de bilim ojaklarynyň döwrebap enjamlar, görkezme esbaplar bilen üpjün edilmegi möhüm ähmiýete eýedir. Umumybilim berýän orta mekdepleriň ähli synp otaglary, sport meýdançalary we zallary giň mümkinçiliklere eýedir. Mekdep kitaphanalarynda hem işler göwnejaý guralyp, bar bolan okuw kitaplary gözden geçirilýär we rejelenip goýulýar. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda täze okuw ýylyna ykjam taýýarlyk görmek we ony mynasyp garşylamak bu ulgamda gazanyljak täze üstünlikleriň, belent sepgitleriň berk binýadydyr. Ösüp gelýän ýaş nesliň çuňňur bilimli, Watanymyza, halkymyza wepaly ýaşlar bolup ýetişmegi ugrunda uly tagallalar edýän Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli beýik işleri hemişe rowaçlyklara beslensin! Ümürjan GURBANGYLYJOWA, Balkanabat şäherindäki 20-nji orta mekdebiň mugallymy.
Eziz Watanymyza buýsanç
Bagtyýar halkymyz toý-baýramly günlere buýsanyp, döredijilikli zähmet çekýär. Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde eziz Watanymyz beýik ösüşlere beslenýär. Häzirki taryhy döwür beýik ösüşleri, bagtyýarlygy peşgeş berýär. Halkymyz bagtyýarlyga, beýik ösüşlere buýsanyp, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyllyk toýuna uly ruhubelentlik bilen barýar. Berkarar ýurdumyz mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 35 ýyly içinde uly hem-de şöhratly ýoly geçdi. Ýurdumyzyň içeri syýasatynda jemgyýetiň durmuşynyň ähli ugurlarynda düýpli özgertmeler amala aşyrylyp, halkymyzyň, her bir raýatyň bagtyýarlygy üpjün edildi. Munuň özi ýurdumyzy dünýäniň iň ösen we öňdebaryjy döwletleriniň biridigini aýdyň beýan edýän subutnamadyr. Şeýle hem durmuşa geçirilýän beýik işleriň netijesinde milli ykdysadyýetimiz ösdürilýär, halk bähbitli işler üstünlikli amala aşyrylýar. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Türkmenistan hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösýän ýurt hökmünde dünýäde giňden ykrar edilýär. Halkymyzyň agzybirligi, gujur-gaýraty, zähmetsöýerligi, döredijilik mümkinçilikleri täze taryhy döwürde ýurdumyzy ösdürmegiň baş şerti bolup durýar. Ajaýyp zamanamyzda gazanylan üstünlikleri has-da berkitmek, Watanymyzyň kuwwatyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak asylly maksatlaryň biridir. Munuň özi diňe bir şu günki ösüşi däl, eýsem, röwşen geljegi hem üpjün edýär. Hut şonuň netijesinde ýurdumyz ösüşiň has ýokary sepgitlerine eýe bolýar, ýaşaýyş-durmuşymyza döwrebap mümkinçilikler ornaşdyrylýar. Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek, halkyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak babatynda oýlanyşykly işlenip düzülen we häzirki wagtda üstünlikli durmuşa geçirilýän işler aýratyn bellenmäge mynasypdyr. Munuň özi ýurdumyzda her bir raýatyň döredijilikli işlemegine, bagtyýar durmuşda ýaşamagyna gönükdirilen aýdyň işlerdir. Hut şonuň üçin hem halkymyzyň döredijilik mümkinçiligi, ösüşlere goşant goşmaga bolan ylhamy has-da ýokarydyr. Bu bolsa eziz halkymyzyň döwlet bilen jebisligini pugtalandyrýar. Bularyň ählisi mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şöhratly ýoluny has-da rowaçlandyrýar. Çünki halkymyz Watanyň ösüşlerine goşant goşmak bilen Garaşsyzlygymyzy, asylly ýörelgelerimizi has-da şöhratlandyrýar. Bellenilişi ýaly, Garaşsyzlyk milletiň ruhuna ruh, mertebesine mertebe, dowamatyna dowamat goşýar. Bagtyýar halkymyzyň döwletli bosagasynda şanly sene — döwletimiziň mukaddes Garaşsyzlygynyň 35 ýyllyk toýy dur. Mukaddes Garaşsyzlyk geçmişimize bolan sarpa, geljegimize bolan uly ynamdyr. Garaşsyzlyk şuglasyndan nur alýan ajaýyp ýolumyz parlak geljegimiziň aýdyň ýoludyr. Bu mukaddes ýol beýik-beýik işler bilen, giň gerimli maksatnamalar bilen yzygiderli ösdürilýär. Jahan HYDYROWA, Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň mugallymy.
Sapaly dynç alyş dowam edýär
Häzirki wagtda çagalaryň şadyýan tomusky dynç alyş günleri dowam edýär. Gür bagly, salkyn saýaly, dury çeşmeli hem-de beýik dagly ýurdumyzyň gözel künjegi — Gökderede çagalaryň şadyýan sesleri al-asmana göterilýär. Her tapgyrda bu ýere dynç almaga gelýän çagalar dabaraly ýagdaýda guramaçylykly kabul edilýär. Ýörite düzülen meýilnama esasynda hem-de çagalaryň ýaş aýratynlyklaryna, isleglerine we ukyplaryna laýyklykda, olar merkezlerde hereket edýän gurnaklara ýazylýarlar. Dynç alýan çagalar bilen gurnaklarda döredijilik häsiýetli dürli görnüşli çäreler guralýar. Çagalar bilen gezelençler, zehin bäsleşikleri, sport ýaryşlary, aýdym-sazly şüweleňler geçirilýär. Dynç alyş möwsüminiň ikinji tapgyrynyň dowam edýän häzirki günlerinde bu ýerdäki dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň çagalarynyň arasynda birnäçe merkezara bäsleşikler guralýar. Ýakynda Türkmenistanyň Bilim ministrligi, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi bilen bilelikde Gökderedäki «Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezinde «El hünäri – il gezer» diýen at bilen milli el işleriniň görnüşlerini ýerine ýetirmek, dürli materiallardan döredijilik işlerini ýasamak boýunça merkezara bäsleşik geçirildi. «Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri» dynç alyş we sagaldyş merkeziniň salkyn saýaly ýerlerinde çagalar tebigy serişdelerden dürli görnüşli gözellikleri ýasadylar. Ýelimdir dürli reňkleriň sazlaşygyndan, guran ot-çöplerden, agaç şahalarydyr ýapraklaryndan täze bir ajaýyp eser döretdiler. Saýaly çynaryň goýry kölegesinde, Altyýap çeşmesiniň kenarynda sazandalar toparynyň ýerine ýetirmeginde dutarda milli türkmen sazlary ýaňlandy. Ol ýerde eli hünärli ýaşajyk zergär oglanlaryň ýasaýan gülýakalarydyr ýüzükleri dynç alýan çagalary haýran galdyryp, bu hünäre gyzyklanma we söýgi döretdi. Bäsleşigiň geçip duran pursadynda çagalary hünäre gönükdirmek, hünäre söýgi döretmek, olaryň dünýägaraýşyny giňeltmek, täze maglumatlary öwretmek maksady bilen, Arkadag şäher Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýiniň göçme sergisi hem guraldy. Muzeý işgärleri gadymy taryhy gymmatlyklarymyzy görkezmek bilen, ata-babalarymyzyň zehin başarnygy bilen ýerine ýetiren işleriniň biziň günlerimize çenli kämilleşdirilip gelip ýetendigi hem-de agaç ussaçylygy, halyçylyk, keşdeçilik, zergärçilik, küýzegärlik, awçylyk, balykçylyk ýaly hünärler bilen çagalary giňişleýin tanyş etdiler. Şeýle hem bäsleşikde gyzlar el işleriniň dürli görnüşlerini ýerine ýetirmek, haly dokamak, keşde çekmek, alaja örmek, reňkleri we nagyşlary saýlamak boýunça özara bäsleşdiler. Ata-babalarymyz «El hünäri — il gezer» diýipdirler. Bäsleşigiň dowamynda ak gyňaçly enelerimiz hem ýetginjek gyzlara ene-mamalarymyzyň görüm-göreldesi bilen gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdan milli mirasymyz, däp-dessurlarymyz, gelin-gyzlarymyz tarapyndan ýerine ýetirilen el işleri barada täsirli gürrüň berdiler. Gadymy el işlerimiziň şu günlerimize çenli gelip ýetendigi, ýaşlaryň hem şol gymmatlyklarymyzy kämilleşdirip, geljek nesillere ýetirmelidigi barada peýdaly maslahatlary berdiler, el işleri, dürli nagyşlar bilen bagly gyzykly rowaýatlary aýtdylar. Bäsleşik terbiýeçilik hem öwredijilik häsiýete eýe bolup, türkmen halkynyň asylly däp-dessurlaryny ýetginjek gyzlaryň arasynda wagyz etmekden hem-de ýatdan çykmajak şatlykly pursatlardan ybarat boldy. Bäsleşige gatnaşan okuwçylara Türkmenistanyň Bilim ministrligi, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi tarapyndan Hormat hatlary we ýadygärlik sowgatlary gowşuryldy. Maral ALLAGURBANOWA, Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky çagalar sagaldyş-dikeldiş merkeziniň logoped mugallymy.
На стыке традиций и цифровых технологий
Динамичное развитие и качественное обновление отечественной системы образования в новую историческую эпоху наглядно отражают масштабность и дальновидность государственных программ, инициированных Национальным Лидером туркменского народа Героем-Аркадагом и успешно реализуемых Президентом Сердаром Бердымухамедовым. Проводимые в данной сфере преобразования служат надёжным фундаментом для расширения гуманитарного партнёрства, способствуя успешной реализации интеллектуального потенциала туркменской молодёжи и укреплению традиционных уз дружбы и взаимопонимания на мировой арене. Очередным практическим шагом в реализации созидательного внешнеполитического курса страны стало участие молодых преподавателей китайского языка из Туркменистана в международном семинаре «Обучение китайскому языку для стран Центральной Азии». Программа повышения квалификации была организована на базе Пекинского колледжа китайского языка и культуры при поддержке Министерства иностранных дел Туркменистана. В работе семинара приняли участие молодые учёные и преподаватели из Туркменистана, Казахстана, Узбекистана и Таджикистана, а также ведущие международные специалисты в области лингвистики, методики преподавания китайского языка и современных образовательных технологий. Значимую часть семинара заняли научно-методические занятия, посвящённые современным подходам к преподаванию китайского языка. Большой интерес вызвали лекции доцента Шэн Цзяня и профессора Чжан Цзяньли, затронувшие вопросы мотивации обучающихся, передовых методик обучения, международной системы HSK и применения цифровых образовательных технологий. Программу органично дополнило знакомство с историко-культурным наследием Китайской Народной Республики, что позволило участникам глубже понять национальные особенности страны и укрепить гуманитарные связи. Культурное наследие и искусство выступают мощной духовной силой, сближающей народы, поскольку научная дипломатия не ограничивается исключительно академическими данными – её важнейшая миссия заключается в созидании и обогащении культурно-духовных мостов. Наглядным подтверждением этому послужили организованные в рамках семинара лекции, посвящённые древнему керамическому искусству Китая, его традиционной музыкальной культуре и самобытной философии боевого искусства ушу. Детальное ознакомление с памятниками мирового значения, таким как внесённый в Список Всемирного наследия ЮНЕСКО Летний императорский дворец Ихэюань, явилось для молодых педагогов эффективной школой межкультурной коммуникации. Это, в свою очередь, знаменует новый важный этап в укреплении дружественных отношений между двумя братскими народами, исторически связанными Великим Шёлковым путём. Главным итогом международного семинара для туркменской лингвистической школы стало не просто ознакомление с зарубежным опытом, а приобретение высокотехнологичного методического инструментария, способного качественно модернизировать процесс подготовки специалистов международного уровня в Туркменистане. Мы выражаем искреннюю признательность уважаемому Президенту Сердару Бердымухамедову и Национальному Лидеру туркменского народа Герою-Аркадагу за постоянную заботу о молодом поколении, создание широких возможностей для получения современного образования и изучения передового мирового опыта. Приобретённые знания будут направлены на повышение качественного уровня преподавания иностранных языков, подготовку специалистов нового поколения и успешную реализацию государственных программ в сфере образования. Мяхрибан ГЕЛЕНОВА, старший преподаватель Института международных отношений Министерства иностранных дел Туркменистана.
Çagalaryň «Arzuwy»
Il içinde ýoň bolan pähim bar: «Çagany — ýaşdan, edebi — başdan». Dogrudan-da, türkmen halky ýaş nesle terbiýe bermegi olary apalamak bilen des-deň ähmiýetli hasaplaýar. Maşgala ojagyndan başlanýan terbiýe okuw ýylynyň dowamynda umumybilim berýän mekdeplerde, tomusky dynç alyş möwsüminde bolsa çagalaryň wagtynyň hoş geçmegi üçin niýetlenen ýörite merkezlerde dowam edýär. Ýaşyň ulumy ýa kiçi — parhy ýok, dynç almak üçin «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndan ajap ýer bolup bilermi?! «Türkmennebit» döwlet konserniniň Hazar deňziniň türkmen kenarynda ýerleşýän «Gämi» myhmanhanalar toplumynyň we sagaldyş merkeziniň «Arzuw» çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezi ýaş nesliň dynç almagy üçin, megerem, ýurdumyzda iň gowy ýerleriň biri bolsa gerek. «Döwletliniň çagasy säher turar — heň eder» diýleni. Bu ýerde çagalar daň saz berenden deňizden ösýän sergin şemally howada ertirki maşklary ýerine ýetirýär. Olaryň gündelik meýilnamasynda hereketli oýunlar, bäsleşiklerdir ýaryşlar, seýilgählere gezelençler bilen bir hatarda, kitap okamak hökmany göz öňünde tutulan. Her gün Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň kitaplaryny, şeýle-de halk döredijiliginiň, nusgawy şahyrlaryň eserlerini ürç edip okamaklary ýaş nesliň Watana, il-güne wepaly, lebzi halal, sözüň doly manysynda, hakyky türkmen ogullary we gyzlary bolup kemala gelmeklerine ýardam berýär. — Her tomus çagalaryň birnäçe tapgyryny kabul edýäris. Ýaşajyk myhmanlarymyzy sekiz topara bölüp, tejribeli mugallymlara berkidýäris. Merkezimizde kitaphana, naharhana, çeperçilik gurnaklary, içki we daşky suw howuzlary, amfiteatr, kompýuter otagy, futbol, woleýbol, basketbol, tennis meýdançalary, mejlisler hem-de kino zaly bar. Tüweleme, «Arzuwda» dynç alýan çagalar zehinli. Hersi bir ugurdan başarnykly, ukyply. Çeper döredijilige höwesjeň körpeler çekýän suratlary, ýasaýan şekilleri bilen, ýaşajyk aýdymçylar aýdym aýdyp, sazandalar saz çalyp, tansçylar tans edip, bizi begendirýär. Olaryň içinde sport bilen meşgullanýanlary-da az däl. Diňe bir oglanjyklaryň däl, eýsem, gyzjagazlaryň arasynda hem türgenler bar. Ýaglyga towusmaly, ylgamaly, tanap çekmeli, tennis, woleýbol, şaşka, düzzüm oýnamaly bolsalaram balalar biri-birinden kem galanok. Biz wagtal-wagtal çagalar üçin ýaşulular bilen duşuşyklary guraýarys. Ýaşuly nesil mekdep okuwçylary bilen söhbetdeş bolup, olara türkmen halkynyň gadymdan gelýän milli däp-dessurlary, edim-gylymlary, urp-adatlary barada gyzyldan gymmatly öwüt-ündewlerini berýär. Häzirki wagtda merkezimizde dynç alyş möwsüminiň dördünji tapgyryna taýýarlyk görülýär. Öňki tapgyrda dynç alan çagalaryň köpüsi öýlerine sowgat-serpaýly gitdi. Olaryň ählisiniň ene-atasyndan hoş seslenmeleri eşidýäris. Bu bolsa biziň azabymyzyň ýerine gowşandygyny aňladýar — diýip, «Arzuw» çagalar sagaldyş-dynç alyş merkeziniň müdiriniň okuw işleri boýunça orunbasary Göwher Mergenowa biziň bilen söhbetdeş bolanda gürrüň berdi. Kämil şahsyýeti maksadalaýyk kemala getirmekde terbiýe bermek juda ähmiýetlidir. Bu pedagogik nukdaýnazardan, şol sanda bilim, tälim bermek, edep öwretmek dogrusynda halk köpçüliginiň asyrlarboýy döreden düzgünlerini özünde jemleýän etnopedagogikada hem şeýle. Merkezde tomusky okuw-tejribeligini geçýän Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň talyby Hoşgeldi Hojagurbanow aýdylanlar hakyndaky pikirini şu hili beýan etdi: — Biz çagalary toparda terbiýeleýäris. Şeýle çemeleşme okuwçylarda jemgyýetçilik aňyny, jogapkärçilik duýgusyny, raýdaşlygy we başga-da birnäçe oňyn sypatlary terbiýelemäge kömek edýär. Şunda olar öz aralarynda has tiz umumy dil tapyşýar, basym dostlaşýar. Ýokary okuw mekdebinde mugallymlarymyz «Polat otda taplanar» diýip ýygy-ýygy gaýtalaýar. Hakykatdan-da, uniwersitet partasynda oturyp, kitap okamak bir başga, alan bilimiňi tejribede ulanmak bir başga eken. Tejribelige başlan günümizden, çagalary halk pedagogikasy esasynda terbiýelemäge çalyşýarys. Olar bize halk döredijiligine degişli nakyllary, atalar sözlerini, sanawaçlary, tapmaçalary, ýomaklary ýatdan aýdyp, rowaýatlardan, ertekilerdan hem-de dessanlardan parçalary gürrüň berýärler. Merkeziň gurnak ýolbaşçysy Şöhle Gorjanowanyň aýtmagyna görä, dynç alyş günleriniň dowamynda çagalaryň arasynda «Salam, tomus!», «Biz dilleri öwrenýäris», «Ýaşajyk syýahatçy», «Kiçijek ýyldyzlar», «Awaza — dost-doganlyk mekany», «Ýaşajyk heýkeltaraş», «Hazar kenary», «Bitarap Diýar», «Gyzykly matematika», «Geliň, rowaýat diňläliň!» ýaly dürli mowzukly bäsleşikler geçirilýär. «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky «Älemgoşar» seýilgähine, deňiz kenaryna yzygiderli gezelençler guralýar. Bu ýerde dynç alýan mekdep okuwçylarynyň merkezden göwünleri ganýar. Şoňa görä-de, olaryň hatarynda birnäçe ýyllap yzyny üzmän gelýänleri kän. Şöhle mugallym bu barada: «Bir gezek «Arzuwda» bolan ýene «Arzuwa» dolanýar» diýýär. Parahat BATYROW. «Türkmenistan». Surata düşüren Andreý PAKULOW.
Bilim ulgamynyň rowaç menzilleri
Taryhy golýazmalardyr edebi eserlerde bilimiň ynsana bagt eçilýändigi, halkyň geljegine nur saçýan şamçyragdygy hakynda kän tekrarlanýar. Bu garaýyş ähli döwürde-de ünsden düşmän gelýär. Şanly ýylyň birinji ýarymynyň jemleri boýunça 10-njy iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde beýan edilen maglumatlar milli bilim ulgamynyň taryhy döwürde ösüşiň täze tapgyryna gadam basýandygynyň aýdyň güwäsine öwrüldi. Ýylyň başyndan bäri okuwçylaryň, talyplaryň halkara ders we internet bäsleşiklerinde jemi 992 medal gazanmaklary hem buýsandyryjy üstünlikdir. Bu görkeziji bilim ulgamynda amala aşyrylan döwrebap özgertmeleriň aýdyň netijesidir. Mejlisde Arkadagly Gahryman Serdarymyz 2026-njy ýylda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak hakyndaky Buýruga gol çekip, ýokary okuw mekdeplerine zehinli, mynasyp ýaşlary kabul etmegiň möhümdigine ünsi çekdi. Bilimli, ylym öwrenmäge höwesli ýaşlar ata Watanymyzyň nurana geljeginiň, ýagty ertirleriniň eýeleridir. Hut şonuň üçin hem berkarar döwletimizde bagtyýar ýaşlarymyz aýratyn üns-alada bilen gurşalýar. Ýurdumyzda ýaşlaryň halkara talaplara we hil ölçeglerine laýyk gelýän bilim almagy üçin ägirt uly mümkinçilikleriň döredilýändigi buýsandyryjydyr. Häzirki döwrüň kämil innowasiýalary, “akylly” we sanly tehnologiýalary bilen enjamlaşdyrylan ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýan bagtyýar ýaşlar ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ugurlarynda zähmet çekjek kärine ezber hünärmenler bolup ýetişýärler. Özleri hakynda edilýän aladalardan ruhlanýan bagtyýar türkmen ýaşlary bilim almaga, ylym bilen içgin meşgullanmaga uly höwes bildirýärler. Ýurdumyzda ýylyň-ýylyna talyplyga dalaşgärleriň sanynyň barha artmagy hem sözümiziň aýdyň güwäsidir. Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň täze binalarynyň ulanmaga beriljekdigi barada aýdylanlaryň okamaga, öwrenmäge höwesli ýaşlar bilen bir hatarda, bilim işgärleriniň, şonuň ýaly-da, bagtyýar ildeşlerimiziň hem göwün guşuny ganatlandyrandygyny aýratyn nygtamak isleýärin. Milli bilim ulgamyny ösdürmek, ýaşlaryň bilimli, kämil şahsyýetler bolup ýetişmegi ugrunda ägirt uly işleri amala aşyrýan Arkadagly Gahryman Serdarymyza, Gahryman Arkadagymyza tüýs ýürekden alkyş aýdýarys. Öwezmyrat ABAÝEW, Garaşsyzlyk etrabyndaky 9-njy orta mekdebiň müdiriniň okuw işleri boýunça orunbasary, Hormatly il ýaşulusy.
Geljekki hünärmenleriň kämillik ýoly
Hormatly Prezidentimiz 10-njy iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde 2026-njy ýylda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamalaryny, ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümini, 2026-2027-nji okuw ýylynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň okuwlaryna kabul etmegiň meýilnamalaryny tassyklamak hakynda Buýruklara gol çekdi. Bu hoş habar hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň okuwa girmäge isleg bildirýän ähli ýaşlara uly üstünlikleri arzuw etmegi ýurdumyzyň bilim ojaklarynda hünär öwrenmegi maksat edinýän dalaşgärleriň, olaryň ata-eneleriniň, mugallymlarynyň kalbyny joşdurdy. Täze okuw ýylynda açylýan täze hünärlerdir taýýarlygyň ugurlary talyp bolmak arzuwyny kalbynda besleýän ýaşlaryň yhlasynyň ýerine düşmegine, täzeçil ösüş ýolundan öňe gitmeklerine giň mümkinçilikleri döredýär. Şular dogrusynda Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň ýokary we orta hünär bilimi bölüminiň başlygynyň orunbasary Baýram SARYÝEW bilen söhbetdeşligi okyjylara ýetirýäris. — Baýram Annaýewiç, söhbedimize şu ýylyň birinji ýarymynyň jemlerine bagyşlanan giňişleýin Hökümet mejlisinde hünärmenleriň taýýarlygy babatda öňde goýlan wezipelerden başlaýsak! — Hormatly Prezidentimiz Hökümet mejlisinde ýokary okuw mekdeplerine zehinli, mynasyp ýaşlary kabul etmegiň, giriş synaglaryny guramaçylykly we adalatly geçirip, jemgyýetçilik gözegçiligini ýola goýmagyň möhümdigine ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyzyň Buýrugyna laýyklykda, 2026-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümi tassyklanyldy. Bu topara 2026-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmäge guramaçylyk-usulyýet taýdan ýolbaşçylyk etmek we onuň bellenen tertipde geçirilmegini guramak tabşyryldy. Welaýatlaryň, Aşgabat, Arkadag şäherleriniň häkimlikleri Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça iş toparlarynyň talabalaýyk işlemegi üçin zerur şertleri döretmäge borçly edildi. Şeýle-de giňişleýin Hökümet mejlisinde 2026-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerine welaýatlar, Aşgabat we Arkadag şäherleri boýunça okuwa kabul etmegiň meýilnamasy, 2026-njy ýylda Türkmenistanyň orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasy tassyklanyldy. Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegi 2026-njy ýylyň 13-nji iýuly — 24-nji awgusty aralygynda guramak, okuwa kabul etmek boýunça giriş synaglaryny ýokary we orta hünär okuw mekdepleriniň ýerleşýän ýerinde geçirmek bellenildi. — Täze okuw ýylynyň täzeçillikleri, aýratynlyklary hakynda gürrüň beräýseňiz! — «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 — 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasynda» ýokary hünär bilimi edaralarynyň halkara reýtingine goşulmagy üçin guramaçylyk işlerini alyp barmak barada bellenen çäreleri ýerine ýetirmek maksady bilen, şeýle hem «Türkmenistanda ýokary hünär bilimini ösdürmegiň 2026 — 2052-nji ýyllar üçin Strategiýasyny» durmuşa geçirmegiň çäklerinde, ýurdumyzyň barha ösýän ykdysady kuwwatyny, dürli ugurlar boýunça hünärmenleriň zerurlygyny nazara alyp, 2026-2027-nji okuw ýylynda ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň we taýýarlygyň ugurlarynyň jemi 20-si açylýar. Geçen ýyl ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine kabul edilenler 17 müňe golaýlan bolsa, şu ýylda bu görkeziji 18 müňden geçer, ýagny 1239 dalaşgär köp kabul ediler. S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde, Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetinde okuw dersleri boýunça giriş synaglary döwlet dilinde test görnüşinde geçiriler. — Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde täze açyljak hünärlerdir taýýarlygyň ugurlary bilen tanyşdyraýyň! — Hünärmen maksatnamasy boýunça jemi 10 hünär: Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetinde nebit, gaz känleriniň maşynlary we enjamlary; metrologiýa, standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak (nebitgaz pudagynda), S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde oba hojalyk ekinleriniň genetikasy, seleksiýasy we tohumçylygy; IT-tehnologiýalary peýdalanmak bilen suw gorlarynyň dolandyrylyşy, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda pedagogika bilimi (arap dili we edebiýaty, türkmen dili we edebiýaty); maglumat ulgamlary we tehnologiýalary; ekologiýa; psihologiýa; ýöriteleşdirilen bilim (defektologiýa, psihologiýa), Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika institutynda awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň maglumat howpsuzlygy hünärleri täze açylýar. Bakalawr maksatnamasy boýunça 4 taýýarlygyň ugry: Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda pedagogika bilimi (bedenterbiýe), Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetinde emeli aň we ekspert ulgamlary; mehatronika we robot tehnikasy, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda pedagogika bilimi (urdu dili, türkmen dili we edebiýaty) taýýarlygyň ugurlaryna ilkinji dalaşgärler okuwa kabul ediler. Magistr maksatnamasy boýunça 6 taýýarlygyň ugry: Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetinde kompýuter ulgamynyň programma üpjünçiligi; maglumat howpsuzlygy (nebitgaz pudagynda); nebitgaz pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde ösümlikleri goramak we biotehnologiýa, Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda ýangyç-energetika toplumynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda parahatçylyk we bitaraplyk taýýarlygyň ugurlary açylýar. Täze hünärlerdir taýýarlygyň ugurlary açylanda hormatly Prezidentimiziň, Gahryman Arkadagymyzyň sanly ösüş, emeli aňy düýpli we netijeli öwrenmek barada beren tabşyryklaryndan, IT, blokçeýn-tehnologiýalar, emeli aň ulgamynda okuw maksatnamalaryny işläp taýýarlamak, ýaşlary, hünärmenleri bu ugurda başarnyklaryny ösdürmäge höweslendirmek barada beren maslahatlaryndan ugur alyndy. Täze okuw ýylyndan «Geljegiň hünärleriniň atlasyna» girizilen hünärler boýunça hünärmenleri taýýarlamaga-da girişilýär. Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasy düzülende oba hojalyk pudagyny zerur bolan hünärmenler bilen üpjün etmek, şeýle hem halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň çäklerinde, sebit ýurtlarynyň dillerini bilýän hünärmenleri taýýarlamak, umumybilim edaralarynyň mugallymçylyk hünärmenlerine bolan zerurlyklaryny kanagatlandyrmak, milli ykdysadyýetimiziň pudaklaryny döwrebap başarnykly ykdysatçy hünärmenler bilen üpjün etmek boýunça möhüm wezipeler göz öňünde tutulyp, täzeçillikler girizildi. Olaryň hatarynda parahatçylyk we bitaraplyk taýýarlygyň ugrunyň açylmagy syýasy-diplomatik taýdan uly ähmiýetli parahatçylyk hem-de bitaraplyk ugurlary boýunça ylym-bilimi ösdürmek, halkara gatnaşyklarda ýurdumyzyň bähbitlerine mynasyp wekilçilik edip biljek ýokary bilimli diplomatik işgärleri taýýarlamak maksadyndan gözbaş alýar. Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetinde täze hünärleriň açylmagy hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň nebitgaz pudagyny döwrebaplaşdyrmak, şeýle hem milli standartlaşdyrmak ulgamyny kämilleşdirmek boýunça durmuşa geçirýän syýasatyna laýyklykda, bu pudaklaryň ösüşleri bilen bagly täze hünärmenlere döreýän islegler bilen baglanyşyklydyr. — Türkmenistanyň orta hünär okuw mekdeplerinde haýsy hünärler açylýar? — S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň Baýramaly agrosenagat orta hünär okuw mekdebinde kärhana enjamlaryny abatlamak we tehniki hyzmat etmek (senagat pudagynda); Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň Politehniki orta hünär okuw mekdebinde emeli aň we maglumatlary seljermek hünärleri täze açylar. Döwrebap hünär bilimi geljekki hünärmenleriň kämillik ýoludyr. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda talyp bolmagy ýüregine düwen ähli ýaşlara uly üstünlikler ýar bolsun! Söhbet edişimiz ýaly, ýurdumyzyň ýokary we orta hünär bilimi ulgamyna demografik görkezijilere, zähmet bazarynyň ösüşine, iş berijileriň isleglerine, ykdysadyýetiň meýilnamalaşdyrylyşyna görä meýilleşdirmegiň we dolandyrmagyň kämil gurallary ornaşdyrylýar. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzyň bilim edaralarynyň abraýy has-da ýokarlanyp, ýokary hünär bilimi ulgamynyň halkara derejede bäsdeşlige ukyplylygy üpjün edilýär. Ýokary we orta hünär okuw mekdepleriniň ulgamlaýyn ösüşini we dolandyrylyşyny kämilleşdirmek boýunça giň gerimli özgertmeleriň başynda duran Gahryman Arkadagymyza, Arkadagly Gahryman Serdarymyza berk jan saglyk, uzak ömür, döwletli işlerinde geljekde hem uly rowaçlyklar arzuw edýäris. — Söhbetdeşlik üçin sag boluň, milli hünär bilimindäki täze başlangyçlar, öňde duran möhüm wezipeler boýunça alyp barjak işleriňiz rowaç bolsun! — Sag boluň! Söhbetdeş bolan Rahmanberdi GÖKLEŇOW. «Türkmenistan».
«Ýaşlykda» şatlyk joşýar
Şu günler ýurdumyzyň ähli künjeklerindäki çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezlerinde dynç alyş möwsüminiň ikinji tapgyry şatlyk-şowhun bilen dowam edýär. Jana şypaly howasy, gözel tebigaty bilen tapawutlanýan Gökdere jülgesinde ýerleşýän «Ýaşlyk» çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezinde-de körpe nesliň şadyýan sesleri belentden ýaňlanýar. Bu merkez Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň düzümine degişli bolup, onda bir wagtda 450 çaganyň dynç almagy we saglygyny berkitmegi üçin giň şertler döredilipdir. Röwşen Gurbanowyň ýolbaşçylyk edýän «Ýaşlyk» sagaldyş-dynç alyş merkezinde çagalaryň bilimlerini we başarnyklaryny kämilleşdirmek maksady bilen, kompýuter, surat çekmäge we şekil ýasamaga niýetlenen okuw otaglary, kitaphana, gyzjagazlar üçin ýörite el iş gurnaklary hereket edýär. Mundan başga-da, merkeziň ertekilerdäki gahrymanlaryň keşbi bilen bezelen howlusynda, saýaly baglygyň içinde sportuň futbol, woleýbol, basketbol, tanap çekmek, uzak aralyga bökmek, küşt, şaşka, düzzüm ýaly görnüşleri bilen meşgullanmaga döredilen şertler çagalaryň sagdyn durmuş ýörelgesine eýermeklerini üpjün edýär. Ýörite taýýarlanan meýilnama esasynda bu ýerde merkezara sport ýaryşlary yzygiderli geçirilýär. Has üstünlikli çykyş edip, tapawutlanan çagalara ýaryşy guraýjylar tarapyndan Hormat haty we ýadygärlik sowgatlar gowşurylýar. Çagalar bilen paýtagtymyzyň gözel ýerlerine, «Älem» medeni-dynç alyş merkezine, Janly tebigatyň milli muzeýine hem-de seýilgählere guralýan gezelençler dynç alyş döwrüni has-da gyzykly pursatlara besleýär. Türkmen döwlet gurjak teatryndaky, Arkadag şäheriniň Görogly adyndaky döwlet atçylyk sirkindäki tomaşalar hem çagalarda ýakymly täsir galdyrýar. Tomusky dynç alşyň ajaýyp mekanynda Gülälek Nurberdiýewa, Mekan Hojamow, Gülnur Baýramowa, Ogulbibi Nyýazmyradowa, Orazberdi Aşyrberdiýew, Gülgunça Durdyýewa ýaly tejribeli mugallymlaryň ýolbaşçylygynda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň hem-de Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň talyplary bilim-terbiýeçilik işlerini alyp barýarlar. Bu barada Magtymguly adyndaky TDU-nyň talyby Tylla Arabowa şeýle gürrüň berdi: — Çagalar günüň dowamynda sportuň birnäçe görnüşi boýunça özara ýaryşýarlar. Ýeňiji bolan toparlara bolsa ýörite taýýarlanan ýyldyzjyklar gowşurylýar. Şeýle-de agşamky aýdym-sazly nyzamda ýerine ýetirilýän çykyşlardyr sahna oýunlarynda günüň dowamynda jemlenen ýyldyzjyklar netijesinde, iň ýokary netije görkezen topar merkeziň göçme kubogyna eýe bolýar. Tapgyryň ýapylyş dabarasynda iň köp ýyldyza we göçme kuboga eýe bolan topar «Tapgyryň iň işjeň topary» diýlip yglan edilýär hem-de topar agzalaryna dabaraly ýagdaýda Hormat haty gowşurylýar. Bu bolsa körpe nesliň dynç alyş pursatlarynyň gyzykly we ýatda galyjy bolmagyna öz täsirini ýetirýär. Ýaş nesilleriň şular ýaly ajaýyp mekanda dynç almaklary, wagtlaryny täsirli hem-de gyzykly geçirmekleri babatda ähli mümkinçilikleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyza, Arkadagly Gahryman Serdarymyza egsilmez alkyş aýdýarys. Laçyn BEGZADAÝEWA, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň žurnalistika hünäriniň talyby.
Mugallymçylyk mekdebi kämilligiň ýolunda
Hytaýda dilçi mugallymlar üçin halkara hünär kämillik okuwlary guralýar. Munuň özi hytaý dili boýunça Merkezi Aziýanyň bilim wekillerini bir ýere jemledi. Bu özara tejribe alyşmasy diňe bir hünär derejesini ýokarlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, täze asyryň bilim standartlaryny kesgitlemekde uly ädimdir. Hytaýyň döwrebap tejribesiniň görkezişi ýaly, mugallymçylyk bilimini kämilleşdirmek diňe bir köne usullary gaýtalamak bolman, eýsem, sanly ulgam tehnologiýalary we usulyýet (interaktiw tagtalar, ýörite dil platformalary) arkaly okatmagy ornaşdyrmakdyr. Mugallym hemişe öwrenmeli hünärmendir. Ol ömürboýy okaýan hem öwrenýän ynsandyr. Dil kämilligi we halkara hyzmatdaşlyk Ata-babalarymyzyň ylym-bilim baradaky gymmatly nesihatlary ynsanyň jahanyň haýsy künjeginde we haýsy döwürde bolanda-da kämilleşmäge bolan ymtylyşy ündeýär. Häzirki wagtda bolsa çalt ösýän dünýä her bir hünärmenden döwür bilen aýakdaş gitmegi talap edýär. Mugallymçylyk bilimini kämilleşdirmek, hünär derejesini ýokarlandyrmak, esasan hem, dilçilik ugrundaky hünärmenleriň işjeňligine örän uly we oňyn täsir edýär. Halkara hyzmatdaşlygyny işjeň saklamakda öz kärini kämil bilýän, döwrebap tehnologiýalardan baş çykarýan hünärmenleri ýetişdirmek uly ähmiýete eýedir. Häzirki ýaş mugallymlaryň öňünde duran baş maksat — bu üznüksiz kämillige ymtylmakdyr. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň guramaçylykly goldamagynda ýaş hünärmenleriň Hytaýa guralan bu sapary ýurdumyzyň bilim ulgamynda gazanýan täze sepgitleriniň aýdyň şöhlelenmesi boldy. Gahryman Arkadagymyzyň beýik başlangyjy bilen ýola goýlan bilim özgertmeleri, häzirki wagtda hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli ösdürilýär. döwlet Baştutanymyzyň ýaşlar, ylym we bilim baradaky beýik işleri munuň aýdyň beýanydyr. Ýurdumyzda alnyp barylýan bu öňdebaryjy syýasatyň janly şaýatlary bolmak bagty nesip edýän ýaş hünärmenleriň sany gün-günden artýar. Hünär kämilligini hemişe ýokarda saklamak maksady bilen, ýaşlarymyz daşary ýurtlaryň iň abraýly bilim ojaklaryna yzygiderli ugradylýar. Bu ugurda dostlukly Hytaý döwletine ýylyň-ýylyna guralýan saparlar aýratyn orna eýedir. Şu gezekki türkmen wekiliýetiniň Merkezi Aziýa ýurtlaryny bir ýerde jemlän Pekiniň okuw maslahatyna gatnaşmagy bu aýdylanlara anyk şaýatlyk edýär. Şeýle işjeň halkara gatnaşyklaryň nobatdaky aýdyň mysaly hökmünde şu ýylyň 16-njy iýunyndan 6-njy iýuly aralygynda Hytaý Halk Respublikasynyň abraýly Pekin hytaý dili we medeniýeti okuw mekdebinde «Merkezi Aziýa ýurtlary üçin hytaý dilini öwretmek» boýunça ýokary derejeli okuw maslahatyň guralandygyny bellemek bolar. Bu sebitara çäre Merkezi Aziýanyň doganlyk döwletlerinden — Türkmenistandan, Gazagystandan, Özbegistandan we Täjigistandan gelen dilçi kärdeşleri we abraýly alymlary bir ýere jemledi. Tejribeli mugallymlaryň sapak okatmak usullary Her bir bilim ojagynyň berekedi we gadyr-gymmaty onuň mugallymlaryndadyr. Kollej daşary ýurtly talyplar bilen işlemegiň uly tejribesini toplan tejribeli mugallymlar düzümine tüýs ýürekden buýsanýar. Işinde tutanýerli zähmet çekýän mugallymlaryň ylmy we halkara görkezijileri dünýäniň iň öňdebaryjy uniwersitetleri bilen bäsleşip biljek derejededir, ýagny ylmy dereje boýunça mugallymlaryň 90 göterimi magistr derejesini ýa-da has ýokary (ylymlaryň kandidaty, professor) ylmy derejäni eýeleýärler. Halkara tejribe: professor-mugallymlaryň takmynan 20 göterimi daşary ýurtlaryň bilim ojaklarynda azyndan bir ýyl işlemek boýunça uly tejribä eýedir. Şol sanda mugallymlaryň agramly bölegi dünýä belli abraýly uniwersitetleriň uçurymlary ýa-da halkara ylymlar dünýäsiniň iň görnükli alymlarynyň şägirtleri bolup durýarlar. Şonuň üçin hem olar hytaý dilini halkara derejesinde dünýä halklaryna öwretmekde hemişe iň ýokary ylmy üstünlikleri gazanýarlar. Okuw maslahatynyň çäklerinde sapak berýän hytaýly 30-a golaý professor-mugallymlaryň her bir akademiki sagady maglumat bermek däl, eýsem, janly pedagogikanyň nusgalyk mekdebidir. Olaryň sapak geçiş aýratynlyklary we tejribeleri ýaş hünärmenlerimizde uly täsir galdyrdy. Mugallymlar, esasan, nazaryýeti, amalyýeti we grammatikany, iýeroglifleri ýat tutmagyň aýratynlygyny interaktiw we sanly tehnologiýalary ulanmak arkaly sapak geçýärler. Sapaklarda biz diňe diňleýji bolman, taslamalaryň we dialoglaryň işjeň gatnaşyjysyna öwrüldik. Aýratyn talaplara çuňňur düşünmekde tejribeli mugallymlar daşary ýurtly diňleýjileriň dil öwrenmekde duş gelip biljek psihologik bökdençlikleri we milli aýratynlyklaryny öňünden bilip, her birimize özboluşly çemeleşdiler. Sapaklar ýokary ruhubelentlikde geçildi. Mugallymlar her sapagy hytaý medeniýetiniň, däp-dessurlarynyň we taryhynyň täsirli pursatlary bilen baýlaşdyrdylar. Bu bolsa diňleýjileriň dili has çuň we ruhy taýdan kabul etmegine ýardam etdi. Okuw maslahatynyň çäklerinde sapak berýän hytaýly professor-mugallymlaryň her bir akademiki sagady diňe maglumat bermek däl, eýsem, uly durmuş we halkara tejribesini paýlaşýan janly mekdep boldy. Mähriban GELENOWA, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň dünýä dilleri kafedrasynyň uly mugallymy.
Taplama çäreleri guramaçylykly geçirilýär
Mekdebe çenli çagalar edaralarynda möwsüme görä iş geçirmek örän jogapkärli ýagdaýdyr. Çaga terbiýeleýän terbiýeçi geljekdäki şahsyýeti kemala getirip başlaýar. Her bir ata-ene perzendini edepli, tertipli, watansöýüji edip ýetişdirmek üçin çagalar bagyna berýär. Maksadalaýyk terbiýe, sowat öwretmek terbiýeçiniň hünär-bilim taýýarlygyna, häzirki döwürde ýaş hünärmenlerimiziň öňünde duran jogapkärli wezipä düşünişine baglydyr. Her bir çaga terbiýeçä görelde alarlyk nusga hökmünde garaýar. Häzirki wagtda bolsa mekdebe çenli çagalar edaralarynda tomus sagaldyş möwsümi bilen bagly çärelere aýratyn üns berilýär. Bu möwsüm çagalaryň iň halaýan, garaşýan möwsümleriniň biridir. Tomus paslynyň dowam edýän günlerinde mekdebe çenli çagalar edaralaryna gatnaýan körpeler bilen taplama, gyzyklanma, göwnaçma çäreleri geçirilýär. Çagalar edaralarynda taplama çäreleri üçin toparlara niýetlenen meýdançalar göz öňünde tutulýar. Ol ýerde çagalaryň özbaşdak hereketli oýunlary oýnamagy, taplanmagy üçin mümkinçilikler döredilýär. Tomus sagaldyş möwsüminde meýilnamalaşdyrylýan gyzyklanma, göwnaçma çäreleri — bäsleşikler, gezelençler, sport ýaryşlary, türkmen milli oýunlary, aýdym-sazly çykyşlar guralýar, ertekilerden bölekler sahnalaşdyrylýar. Geçirilýän çäreler irki ýaşdan başlap, çaganyň bedeniniň berkemegine, hereket işjeňliginiň artmagyna, olaryň ruhubelent, şadyýan bolmagyna, ruhy taýdan sagdyn ösmeklerine, dünýägaraýşynyň giňemegine gönükdirilýär. Tomus möwsüminde ertirki maşklar ýörite meýilnamalaşdyrylýar. Täze maşklar iki hepdelik üçin düzülýär. Ertirki maşklar üçin täze hereketler çaganyň hereketiniň ösüşi üçin hökmany sapaklarda geçirilen maşklar bilen utgaşdyrylýar. Soňra çagalar bilen taplama çäreleri gyzykly ýagdaýda geçirilýär. Hereketli oýunlara, sport ýaryşlaryna çagalar örän işjeň gatnaşýarlar. Olary toparlara bölüp, ýaryşdyrýarys. Şonda her bir çaga öz toparynyň üstünlik gazanmagy üçin ähli başarnyklaryny görkezýär, yhlas edýär. Bu ýagdaý çagalarda agzybirlige, dostluga bolan hormatynyň artmagyny, köpçülige goşulmak we özlerini alyp barmagy öwrenmek ýaly häsiýetleri terbiýeleýär. Ertekiler boýunça şadyýan sahna çykyşlary çagalaryň iň halaýan göwnaçmalarynyň biridir. Ýartygulak, Mämmetjan, Japbaklar we birnäçe erteki gahrymanlarynyň keşplerini ýerine ýetirmek olar üçin örän gyzykly bolup durýar. Çagalar keşpler boýunça ýat tutmaly sözlerini, goşgularyny uly höwes bilen öwrenýärler. Şeýle hem daşary ýurtlaryň çagalar edebiýatyny, iňlis we rus dilleri bilen bagly bolan sahnalary hem uly höwes bilen ýerine ýetirýärler. Çagalar öýde ata-eneleri bilen käbir gürrüňdeşliklerde hem şol ertekilerdäki çykyşlaryndan bölekleri gaýtalaýandyklaryny aýdýarlar. Bu ýagdaý körpäniň şol pursatlardan täsirlenýändigini, onuň çeper pikirleniş ukybynyň kämilleşýändigini görkezýär. Göwnaçma çärelerinde aýdym aýdyp, tans etmegi çagalar örän gowy görýärler. Türkmen, iňlis, rus dillerindäki aýdymlar we şol aýdymlara laýyk bolan tanslary ýerine ýetirýärler. Mekdebe çenli döwür çaganyň geljekde hemmetaraplaýyn sagdyn ösüşiniň esasy bolup durýar. Şoňa görä-de, bu döwür çaganyň akyl ýetiriş, beden, duýgy, durmuş, sözleýiş, ruhy taýdan ösmeginiň we bilesigelijiliginiň, göz öňüne getirmesiniň hem-de döredijilik ukyplarynyň ösmegi üçin wajyp döwürdir. Şonuň üçin çagalar bilen guralýan sapaklaryň, söhbetdeşlikleriň, möwsümleýin çäreleriň, gezelençleriň örän oýlanyşykly we gyzykly bolmagy zerurdyr. Dilber ATAMYRADOWA, Aşgabat şäherindäki 184-nji çagalar bagynyň terbiýeçisi.
Новый этап партнёрства вузов
Подписание в июне прошлого года Меморандума о взаимопонимании между Туркменским национальным институтом мировых языков имени Довлетмаммета Азади (ТНИМЯ) и Канвонским национальным университетом (Республика Корея) стало историческим моментом в развитии туркмено-корейского сотрудничества в сфере науки и образования. Этот документ открыл новую главу в партнёрстве двух ведущих вузов в деле обмена знаниями, опытом и культурными ценностями. Практическая реализация этих договорённостей не заставила себя ждать: в эти дни в стенах ТНИМЯ состоялась летняя стажировка студентов Канвонского национального университета. Данный визит, организованный в рамках подписанного ранее соглашения, стал ярким свидетельством искреннего стремления обеих сторон к укреплению академических связей и предоставлению молодёжи уникальных возможностей для погружения в новую языковую и культурную среду. Канвонский национальный университет, являясь одним из десяти ведущих национальных университетов Республики Корея, зарекомендовал себя как центр передового образования и научных исследований. Открывая свои двери для иностранных студентов, он продемонстрировал приверженность глобализации образования и стремление к созданию международного академического сообщества. Летняя стажировка корейских студентов в ТНИМЯ предоставила им бесценную возможность не только углубить свои знания в области туркменского языка и культуры, но и познакомиться с уникальными методиками преподавания, применяемыми в одном из ведущих языковых вузов Центральной Азии. В свою очередь туркменские студенты и преподаватели получили возможность обменяться опытом с представителями корейской академической среды, что, несомненно, обогатило образовательный процесс и способствовало развитию новых исследовательских проектов. В ходе стажировки корейские студенты изучали туркменский и английский языки под руководством опытных преподавателей Туркменского национального института мировых языков имени Довлетмаммета Азади и получили возможность расширить свой кругозор. Посещение исторических памятников и культурных центров Туркменистана позволило им не только увидеть, но и прочувствовать уникальное наследие туркменского народа, что, безусловно, способствовало формированию более глубокого понимания и уважения к туркменской культуре. – Подписание Меморандума о взаимопонимании и последующая стажировка корейских студентов стали важным шагом на пути к укреплению сотрудничества между Туркменистаном и Республикой Корея, – поделилась преподаватель ТНИМЯ Огулсабыр Бердиева. – Это соглашение открыло новые возможности для академического обмена, совместных исследований и подготовки высококвалифицированных специалистов, способных внести значительный вклад в развитие двух стран. Наши студенты и преподаватели с большим энтузиазмом приняли корейских коллег. Мы уверены, что данный обмен опытом заложил фундамент для долгосрочного и плодотворного взаимодействия, которое принесёт пользу обоим государствам и послужит укреплению дружбы между нашими народами. Ким ТЭВАН,преподаватель Канвонского национального университета (Республика Корея): – От имени Центра глобальных талантов Канвонского национального университета (KNU) хочу выразить нашу искреннюю признательность руководству страны и коллегам из Туркменского национального института мировых языков имени Довлетмаммета Азади за тёплый приём и плодотворное сотрудничество. Наши партнёрские отношения уже обрели прочную основу и продолжают успешно крепнуть. Мы безмерно счастливы, что получили прекрасную возможность побывать на гостеприимной туркменской земле и заложить фундамент для новых совместных академических проектов. Особое впечатление на нас произвёл Национальный музей туркменского ковра – настоящая сокровищница шедевров, демонстрирующих невероятное мастерство и богатое культурное наследие народа. Этот визит стал для нас настоящим открытием и источником вдохновения, как и посещение многих других замечательных мест. Уверены, что наше взаимодействие продолжит расширяться, охватывая новые перспективные направления и привлекая ещё больше студентов и исследователей. Данное сотрудничество служит примером того, как международные связи в сфере науки и образования становятся эффективным инструментом для построения открытого и процветающего мира. Туркменистан и Республика Корея через свои ведущие образовательные учреждения показывают, что открытость, конструктивный диалог и плодотворное сотрудничество являются залогом построения более гармоничного и процветающего будущего для всех. Ли СУЁН,студентка Канвонского национального университета (Республика Корея): – Летняя стажировка в Ашхабаде стала для нас бесценным опытом. Мы не только значительно повысили уровень владения туркменским и английским языками, но и открыли для себя удивительную культуру, искреннее гостеприимство и красоту Туркменистана. Преподаватели ТНИМЯ проявили высочайший профессионализм и чуткость к каждому из нас. Организованные экскурсии по историческим местам и знакомство с самобытными традициями сделали эту поездку по-настоящему незабываемой. Мы искренне восхищены богатством туркменской истории, культуры и искусства. Данный визит расширил наш кругозор и укрепил стремление продолжать изучение туркменской истории и культуры. Лейла АШИРОВА, стажёр «НТ», студентка Туркменского государственного университета имени Махтумкули.
«Ýaşyl ýaýladaky» ruhubelentlik
Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň Hywaabat jülgesinde ýerleşýän «Ýaşyl ýaýla» çagalar dynç alyş-sagaldyş merkezinde ýaş nesliň şadyýan gülki sesleri has joşgunly ýaňlanýar. Merkezde dynç alyş möwsüminiň häzirki dowam edýän ikinji tapgyrynda welaýatyň dürli etraplaryndan gelen mekdep okuwçylarynyň 300-si saglygyny berkidip, wagtyny ruhubelentlikde geçirýär. Ýurdumyzyň bagtly çagalygyň we ýaş nesliň ähli arzuwlarynyň hasyl bolýan mekanyna öwrülendigine gürrüňi edilýän merkezde mekdep okuwçylary üçin döredilen amatly şertlerdir giň mümkinçilikleriň mysalynda-da aýdyň göz ýetirip bolýar. Ýokary derejede enjamlaşdyrylan döredijilik we gurnak otaglary, kompýuter otagy, kitaphana, aýdym-saz merkezi hem-de beýleki degişli otaglardyr sport we oýun meýdançalary çagalar üçin niýetlenendir. Olar özleri üçin döredilen şol ajaýyplyklardan netijeli peýdalanýarlar, ýörite meýilnama esasynda geçirilýän çärelere işjeň gatnaşýarlar. Merkeziň terbiýeçi-guramaçysy Derýa Berdiýewiň gürrüň berşi ýaly, merkezde hepdäniň bir güni çeper döredijilik güni hökmünde geçirilýär. Şol gün «Biz zehinleri gözleýäris» ady bilen aýdym-saz, drama, çeper okaýyş, folklor, tans çykyşlary, bäsleşikler geçirilýär, şekillendiriş sungaty we surat çekmek boýunça şahsy we toparlaýyn sergiler, tanymal döredijilik işgärleri bilen halypalyk duşuşyklary we pikir alyşmalar guralýar. Taryhy we ülkäni öwreniş gününde etrabyň çägindäki taryhy ýadygärliklere syýahat edilýär we syýahat edilen ýerler barada surat çekmek, döredijilik çykyşlaryny taýýarlamak, diwar gazetlerini çykarmak, şeýle-de türkmen halkynyň milli medeni mirasy boýunça bäsleşikler geçirilýär. Hepdäniň dowamynda bellenilýän ekologiýa gününiň çäginde «Watanymyzyň tebigaty» ady bilen ekologik häsiýetli gezelençler, bäsleşikler, söhbetdeşlikler, köpçülikleýin çekişmeler guralýar, diwar gazetleri çykarylýar. Kitapsöýüjiler güni hem çagalarda uly gyzyklanma döredýär. Şol gün merkezde dynç alýan çagalar üçin kitaphanalaryň göçme sergileri, şeýle-de türkmen we dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyna giren eserler, tanymal ýazyjylar we şahyrlar barada okyjylaryň arasynda edebi çekişmeler guralýar. Şonuň çäginde «Iň köp eser okan çaga», «Kitaplaryň dosty» ady bilen guralýan bäsleşikler uly ruhubelentlige beslenýär. Sport we saglyk güni hökmünde bellenilýän günde çagalaryň arasynda sportuň dürli görnüşleri boýunça ýaryşlar, hereketli oýunlar, tanymal türgenler bilen duşuşyklar, sport-görkezme çykyşlary, sagdyn durmuş ýörelgesini wagyz edýän çäreler guralýar. Bu bolsa ýaş nesliň arasynda sagdyn durmuş ýörelgelerini dabaralandyrmakda, olaryň sporta bolan höwesini artdyrmakda we sport ussatlygyny ýokarlandyrmakda uly ähmiýete eýedir. Hepdäniň ahyrynda merkezde dynç alýan çagalaryň gyzyklanmalary boýunça gurnaklarda taýýarlanan işleriň sergileri, dürli çykyşlar guralýar, şeýle-de «Hepdäniň iň işjeň topary» kesgitlenýär. Bulardan başga-da, jemgyýetçilik guramalarynyň, degişli gulluklaryň meýilnamasy esasynda çagalaryň arasynda ýol hereketiniň düzgünleri, ýangyn howpsuzlygynyň kadalary, şeýle-de adatdan daşary ýagdaýlarda özüňi alyp barmagyň düzgünleri boýunça wagyz-nesihat häsiýetli çäreler, tejribe okuwlary we toparlaýyn bäsleşikler geçirilýär. Munuň özi ýaş nesliň ählitaraplaýyn sazlaşykly ösmegine oňyn täsirini ýetirýär. Aýdo ŞEKEROW. (Öz habarçymyz). Surata düşüren Begençmyrat ATAÝEW.
Созидательный адрес будущего
В году, проходящем под девизом «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов», в жизни Туркменского государственного архитектурно-строительного института ожидается поистине знаменательное событие – ввод в эксплуатацию нового современного комплекса зданий нашего вуза в беломраморном Ашхабаде. Для профессорско-преподавательского состава, студентов и всех, кто связывает свою судьбу с благородным делом архитектуры и строительства, это не просто новоселье. Это новый этап в развитии высшей школы, призванной готовить специалистов для отраслей, от которых во многом зависит облик современного Туркменистана, качество городской среды, надёжность инженерной инфраструктуры, устойчивое развитие промышленности, энергетики, дорожного строительства и жилищно-коммунального хозяйства. Закладка нового комплекса зданий института состоялась 1 сентября 2023 года, в День знаний и студенческой молодёжи, при участии уважаемого Президента Туркменистана Сердара Бердымухамедова. Уже сам этот факт придал проекту особое значение. Ведь именно образование, наука, воспитание интеллектуально развитой, патриотичной и созидательной молодёжи являются важнейшими направлениями государственной политики в эру Возрождения новой эпохи могущественного государства. Согласно принятому решению, новый комплекс Туркменского государственного архитектурно-строительного института возводится вдоль улицы Гёроглы города Ашхабад и рассчитан на 5000 мест. В рамках строительства объект будет оснащён современным оборудованием, а прилегающая территория – благоустроена. Работы также включают реконструкцию прежних и создание новых внешних инженерных систем электро-, газо-, водоснабжения, связи и канализации с подключением к общегородской сети. Завершение строительства и сдача объекта с полной готовностью к эксплуатации предусмотрены в сентябре 2026 года. Особенно важно, что новый комплекс задуман не только как совокупность учебных корпусов. Это целостная образовательная среда, где каждая аудитория, лаборатория, конференц-зал, библиотека, столовая и студенческие общежития должны соответствовать требованиям времени. В ходе ознакомления с темпами строительных работ подчёркивалась необходимость высокого качества используемых материалов, современного оснащения аудиторий, продуманного интерьера и гармоничного сочетания национальных архитектурных принципов с передовой мировой практикой. Для нашего института это имеет особый смысл. Будущие архитекторы и инженеры будут получать знания в пространстве, которое само станет наглядным примером современного строительного мышления. Сегодня ТГАСИ последовательно реализует подготовку специалистов по востребованным направлениям и специальностям. В учебный процесс внедряются цифровые технологии, действует и обновляется цифровой образовательный портал, развивается электронный документооборот. В структуре института функционируют учебно-строительный и туркмено-индийский учебно-производственный центры, факультет повышения квалификации, базовые кафедры, созданные для совместной научно-исследовательской, проектной и опытно-конструкторской работы с профильными организациями страны. Важным направлением становится интеграция науки, образования и производства. В институте создан Научно-технический центр ИТ, а научно-исследовательская работа ведётся по ключевым для страны направлениям: экология и рациональное использование природных ресурсов, энергетика, химические технологии, производство новой конкурентоспособной продукции, строительство, архитектура, сейсмология, информационно-коммуникационные технологии. Показательно, что интерес к нашему вузу проявляют и зарубежные партнёры. В феврале нынешнего года представители известной итальянской компании «IDOGI» посетили Туркменский государственный архитектурно-строительный институт, прочитали лекцию для студентов, ознакомились с научно-исследовательскими и проектными работами преподавателей и учащейся молодёжи. Среди представленных разработок был и проект нового комплекса зданий института. Отмечалось также, что ряд современных архитектурных проектов, разработанных профессорами и студентами вуза, уже успешно реализован в Ашхабаде. Сотрудничество с зарубежными образовательными центрами расширяет горизонты подготовки будущих специалистов. Наш институт развивает партнёрство с ведущими вузами Российской Федерации, Румынии, Республики Беларусь, Германии, Италии, Индии и других стран. Особое значение имеет взаимодействие с такими престижными итальянскими высшими учебными заведениями, как Венецианский университет Ка-Фоскари и Миланский политехнический университет. Новый комплекс зданий станет мощным импульсом для дальнейшего развития международного сотрудничества, проведения научных конференций, выставок, олимпиад, хакатонов и проектных конкурсов. Уже сегодня наш вуз выступает площадкой для интеллектуального состязания молодых талантов. В 2026 году Туркменский государственный архитектурно-строительный институт организовал хакатон «ИT-Интеллект: Цифровой Тест – 2026», объединивший студентов из 19 высших и средних профессиональных учебных заведений страны. Вуз также проводит предметные олимпиады для школьников по математике, физике, химии и современным компьютерным технологиям, тем самым помогая будущим абитуриентам сделать уверенный шаг к инженерным профессиям. Не менее значимым является международное олимпиадное движение. Проведённая институтом Открытая международная интернет-олимпиада по дисциплине «Сопротивление материалов» собрала участников из Туркменистана и зарубежных стран, способствуя развитию научного мышления, самостоятельности и профессионального интереса молодёжи. Всё это показывает, что наш вуз не ограничивается рамками учебного процесса, а становится пространством формирования инженерной культуры нового поколения. Особую гордость вызывает и то, что Туркменский государственный архитектурно-строительный институт вошёл в число трёх вузов Туркменистана, представленных в глобальном рейтинге THE Sustainability Impact Ratings 2026. Этот международный рейтинг оценивает вклад университетов в достижение Целей устойчивого развития ООН, включая качество образования, чистую энергию, промышленность, инновации и инфраструктуру, здоровье и благополучие, партнёрство для достижения целей. Для нас это не просто высокая оценка. Это подтверждение того, что выбранный путь – соединение науки, образования, инноваций, устойчивого развития и международного сотрудничества – отвечает современным мировым требованиям. Профессия строителя в Туркменистане всегда пользовалась особым уважением. Строить – значит созидать, думать о будущем, оставлять после себя полезный след. Архитектор и инженер работают не только с чертежами, материалами и технологиями. Они формируют среду, в которой живут, учатся, трудятся и отдыхают люди. Поэтому подготовка таких специалистов требует не только глубоких знаний, но и высокой ответственности перед обществом и государством. От имени коллектива Туркменского государственного архитектурно-строительного института выражаем глубокую признательность Президенту Туркменистана Сердару Бердымухамедову и Национальному Лидеру туркменского народа, Председателю Халк Маслахаты Туркменистана Герою-Аркадагу Гурбангулы Бердымухамедову за постоянную заботу о развитии образования, науки, строительной отрасли и молодёжи. Уверен, что новый комплекс зданий нашего института станет не только украшением столицы, но и важным центром подготовки высококвалифицированных кадров, научных инициатив и созидательных проектов. Здесь будут рождаться идеи будущего, здесь будет крепнуть профессиональный потенциал отечественной архитектурно-строительной школы, здесь будут воспитываться специалисты, которым предстоит продолжить грандиозные преобразования любимой Отчизны! Бегли АТАЕВ, ректор Туркменского государственного архитектурно-строительного института.
Перспективы аграрного образования
Студенты факультета механизации сельского хозяйства Туркменского сельскохозяйственного университета имени С.А. Ниязова успешно прошли двухнедельную учебно-производственную практику на базе Ташкентского института инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства (ТИИИМСХ). Подобное взаимодействие вузов-партнёров способствует укреплению научно-образовательных связей и открывает новые возможности для повышения качества подготовки будущих специалистов аграрного сектора. Главная цель этой поездки заключалась в обмене передовым опытом и закреплении теоретических знаний на практике с учётом современных вызовов, стоящих перед аграрным сектором. Специально разработанная программа включала лекции ведущих профессоров ТИИИМСХ по наиболее актуальным направлениям. В частности, студенты подробно изучили влияние климатических изменений на мелиоративное состояние сельхозугодий, что критически важно для устойчивого развития отрасли в нынешних реалиях. Особое внимание будущие специалисты уделили освоению международных методик ФАО по расчёту режимов полива, позволяющих оптимизировать использование водных ресурсов. Кроме того, молодые аграрии освоили инновационные водосберегающие решения и научились применять геоинформационные системы (ГИС) вместе с технологиями дистанционного зондирования Земли, которые открывают принципиально новые возможности для мониторинга и эффективного управления угодьями. В современных лабораториях вуза туркменские студенты получили возможность провести самостоятельные исследования. Они тестировали эффективность работы GPS-систем на сельскохозяйственной технике, измеряли теплопроводность различных конструкционных материалов и изучали физико-механические свойства разных типов почв. Эти лабораторные занятия позволили будущим агроинженерам глубже понять принципы работы современного оборудования, используемого в сельском хозяйстве. Программа стажировки также включала в себя экскурсии на ключевые профильные предприятия Узбекистана. Студенты посетили проектный институт «UzGIP», компанию «AGROMAX TECHNIC», «Школу водников» и Республиканский центр испытаний и сертификации сельхозтехники. Эти визиты предоставили возможность ознакомиться с реальными производственными процессами, внедрёнными технологиями и работой специалистов на местах. Помимо насыщенных занятий для туркменских студентов подготовили увлекательную культурную программу. Гости смогли ознакомиться с историей и культурой Узбекистана, посетив главные достопримечательности, музеи и культурные центры Ташкента. Это способствовало укреплению гуманитарных связей между студентами двух стран и расширению их кругозора. Важно отметить, что данное партнёрство носит ярко выраженный двусторонний характер. Ранее, в мае–июне студенты Ташкентского института инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства совершили аналогичный визит в Ашхабад, где прошли стажировку на базе Туркменского сельскохозяйственного университета им. С.А.Ниязова. Взаимные академические обмены между университетами проводятся ежегодно в рамках Соглашения о сотрудничестве, подписанного в апреле 2018 года. Такая практика является мощным стимулом для развития туркмено-узбекского партнёрства, укрепления дружественных отношений и, что самое главное, повышения качества подготовки высококвалифицированных специалистов для аграрного сектора обеих стран. Гозел ДЖАПБАРОВА, «НТ».
В гости к детям
На период летних школьных каникул коллектив Государственного музея Государственного культурного центра Туркменистана традиционно планирует тематические выездные выставки, лекции, викторины, способствуя организации яркого, запоминающегося досуга для детей, развитию творческих способностей подрастающего поколения. Кроме того, проведение образовательных и культурных мероприятий призвано помочь школьникам расширить кругозор по истории, культуре и природе нашей страны. Специалисты и научные сотрудники музея на днях совершили очередную поездку в Детский оздоровительный центр «Ýaşlyk», расположенный в экологически чистом живописном ущелье Гёкдере, который находится в ведении Министерства торговли и внешнеэкономических связей Туркменистана. Была представлена передвижная выставка «Животный мир Туркменистана», которую посетили порядка 400 отдыхающих в ДОЦ школьников со всех уголков Туркменистана. Экспозиция включала наглядные фото- и видеоматериалы, показ которых сопровождался пояснением опытных учёных-биологов – работников отдела природы музея. Дети ознакомились с разнообразием энтомо- и орнитофауны территории нашей страны, обитающими у нас копытными, дикими кошачьими млекопитающими. Были прочитаны лекции об особенностях образа жизни, повадках, питании и размножении различных видов животных. Например, многие дети впервые узнали, что в горах и пустынях можно встретить свыше 400 видов птиц, 30 видов змей и всего три вида черепах, одна из которых – степная – спит девять месяцев в году и только весной активна, усиленно накапливает запас пищи. Удивительным было для юных туркменистанцев, как ухаживает за своими птенцами пустынная птица саджа, представитель семейства рябковые: доставку воды птенцам берут на себя самцы, которые приносят её… в оперении. Единственный в своём роде экспонат – лысуха альбинос раскрыла сущность явления альбинизма. Существует ли птичье молоко (им кормит птенцов мигрирующее через озеро Сарыкамыш и туркменское побережье Каспийского моря фламинго) и почему птицы из голубиных откладывают кладку только из двух яиц? Об этом и многом другом дети узнали «из первых уст», могли задавать вопросы, рассмотреть экспонаты поближе. Особый интерес вызвали окаменелости – минерализованные отпечатки формы растений и животных, найденные в горных слоях Копетдага и Койтендага. Среди них – застывший в камне ствол дерева с характерными прожилками возрастом 270 миллионов лет, створки раковин морских животных-аммонитов, белемниты возрастом 150 млн лет, морские ежи нескольких разновидностей, обитавшие 140 миллионов лет назад, двустворчатые моллюски. Дети узнали, что эти находки доказывают, что в далёком доисторическом геологическом прошлом (в мезозойскую эру) территорию Туркменистана занимало огромное древнее море Тетис, в водах которого водились даже древние акулы, зубы которых также можно было видеть в экспозиции. Чтобы закрепить полученные знания, был организован опрос в игровой форме, который очень понравился детям. Победителям были вручены памятные открытки с изображением экспонатов музея. Энеджан АЛТЫЕВА, заведующая отделом Государственного музея Государственного культурного центра Туркменистана.
Halkara giňişlikde
Aşgabatly okuwçylaryň üstünligi Paýtagtymyzdaky A.S.Puşkin adyndaky umumybilim berýän bilelikdäki türkmen-rus mekdebiniň okuwçylary Russiýada geçirilen «Öz Watanyň barada dünýä gürrüň ber» atly halkara bäsleşikde ýeňiji boldular. Bu bäsleşik halklaryň arasynda dostlukly gatnaşyklary ösdürmek, ýaşlary dürli ýurtlaryň medeniýeti bilen ýakyndan tanyşdyrmak üçin ýylyň-ýylyna guralýar. Daşary ýurtlardaky rus mekdepleriniň assosiasiýasynyň düzümine girýän Aşgabatdaky bilim ojagyndan bäsleşige jemi 18 sany döredijilik işi hödürlenip, şolaryň ikisi eminleriň iň ýokary bahasyna mynasyp boldy. Hususan-da, mekdebiň okuwçysy G.Wlasenkonyň taslamasy indi ençeme ýyldan bäri Türkmenistan bilen Russiýanyň arasyndaky medeni dialogyň, hakyky dostlugyň köprüsi bolup hyzmat edip gelýän A.S.Puşkin adyndaky umumybilim berýän bilelikdäki türkmen-rus mekdebine bagyşlanypdyr. M.Farsiýansyň işinde bolsa Aşgabadyň merkezinde ýerleşýän, meşhur rus şahyry Aleksandr Sergeýewiç Puşkiniň adyny göterýän meýdançanyň taryhyndan we onuň häzirki ýagdaýyndan söz açylýar. Mekdebiň ýolbaşçylary zehinli okuwçylary gazanan üstünligi bilen gutlap, şeýle bäsleşikleriň milli medeni gymmatlyklary wagyz etmekde, Arkalaşygyň çäginde özara düşünişmek gatnaşyklaryny ilerletmekde uly ähmiýete eýedigini nygtadylar. Bilim alyşmalaryny ilerledip Hormatly Prezidentimiziň milli bilim ulgamyny halkara derejede ösdürmek ugrunda edýän tagallalary netijesinde ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleri dünýäniň abraýly bilim ojaklary bilen göni gatnaşyklary ýola goýup, halkara hyzmatdaşlygyň gerimini barha giňeldýärler. Häzir dowam edýän tomus paslynda türkmen talyplarynyň onlarçasynyň daşary ýurtlarda okuw-önümçilik tejribeliklerini geçmäge mümkinçilik almagynyň mysalynda-da muňa göz ýetirmek bolýar. Şu günler Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň talyplarynyň Hytaýyň nebit uniwersitetinde geçýän okuw-önümçilik tejribeligi netijeli häsiýete eýe bolup, ol Türkmen-hytaý energetika okuw merkezini döretmek hakynda şu ýylyň aprelinde gol çekilen Ylalaşyga laýyklykda guralýar. Saparyň maksatnamasynyň çäginde talyplar Hytaýyň Milli nebit korporasiýasyna (CNPC) we onuň önümçilik desgalaryna baryp görerler. Şeýle-de olar üçin «Hytaý diliniň esaslary», «Hytaý medeniýeti», «Ýaşyl» energetika, uglerod zyňyndylaryny azaltmak», «Nebitiň we gazyň geljegi», «Ýüpek ýolunyň ugrunda energetika hyzmatdaşlygynyň geljekki mümkinçilikleri» atly mowzuklar boýunça gysga möhletli okuwlar guralýar. Sapaklary bolsa Hytaýyň nebit uniwersitetiniň öňdebaryjy professorlary geçýärler. Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň rus dili we edebiýaty fakultetiniň ikinji ýyl talyplarynyň 18-si şu ýyl rus dili boýunça sözleýiş başarnyklaryny kämilleşdirmek üçin Moskwada ýörite okuwlary geçmäge mümkinçilik aldy. Olaryň bu sapary Naberežnyýe Çelny döwlet mugallymçylyk uniwersiteti bilen gol çekilen Ähtnama laýyklykda guralýar. Oňa gatnaşmak üçin fonetika, dogry ýazmak, grammatika, söz ýasalyşy, leksika, sintaksis, rus edebiýatynyň esaslary boýunça ýazuwly test tabşyrmak, şeýle-de ýatdan gepleýiş we kommunikatiw başarnyklaryna baha berýän höweslendiriji audioýazgy bilen çykyş etmek ýaly iki şertden ybarat bolan bäsleşikden üstünlikli geçen talyplar saýlanyp alyndy. Sözleýiş tejribeliginiň maksatnamasy «Beýik dili öwrenýärin» atly bilim maksatnamasynyň çäklerinde RF-niň Magaryf ministrliginiň we «Meniň taryhym» atly ynsanperwer taslamalar gaznasynyň goldaw bermeginde Naberežnyýe Çelny döwlet mugallymçylyk uniwersiteti tarapyndan taýýarlanyldy. Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň Gündogar dilleri we edebiýaty fakultetiniň koreý dili hünärinde bilim alýan, okuwda we jemgyýetçilik işlerinde uly üstünlikleri gazanan 6 sany talyp bolsa Koreýa Respublikasynyň Kangwon milli uniwersitetinde okuw tejribeligini geçmäge hukuk gazandy. Olar koreý dilini, medeniýetini öwrenmek, ýaşlarda amaly endikleri kemala getirmek maksady bilen guralan tejribeligiň çäklerinde çuňlaşdyrylan sözleýiş derslerini yzygiderli özleşdirdiler. Munuň özi geljekde iki ýokary okuw mekdebiniň arasynda sanly bilim mümkinçiliklerini birleşdirmäge, bilelikdäki halkara maslahatlary guramaga, professor-mugallymlaryň hünär tejribesini kämilleşdirmäge ýardam eder. Okuw tejribeligi talyplara diňe bir saýlap alan hünärini kämilleşdirmäge däl, eýsem, Gündogaryň baý medeniýeti, milli gymmatlyklary, koreý halkynyň däp-dessurlary bilen içgin tanyşmaga hem amatly mümkinçilik boldy. Taýýarlan Aýgül RAHYMOWA. «Türkmenistan».
Tejribe. Hünär. Kämillik
Berkarar döwletimizde Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiziň tagallalary bilen ýaş nesilleriň ylymly-bilimli, giň dünýägaraýyşly, kämil şahsyýetler bolup ýetişmegi üçin giň mümkinçilikler döredilýär. Şunda milli bilim ulgamy hemmetaraplaýyn ösdürilip, talyp ýaşlaryň diňe nazary taýdan däl, eýsem, amaly taýdan hem bilimleriniň kämilleşdirilmegine aýratyn üns berilýär. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzda ýaşlaryň söýgüli neşiri bolan «Nesil» gazetiniň redaksiýasynda önümçilik tejribeligini geçmegimiz talyplyk ýyllarymyzyň ýatda galyjy wakalarynyň birine öwrüldi. Biz her okuw ýylynda öz hünärimize görä degişli ýerlerde, aýratyn hem, ýurdumyzyň gazet-žurnallarynyň redaksiýalarynda, milli teleradioýaýlymlarymyzda önümçilik tejribeligini geçýäris. Şeýdibem, öwrenen bilimlerimizi tejribe üsti bilen has-da berkidýäris. «Nesil» gazetiniň redaksiýasynyň tejribeli işgärleriniň gatnaşmagynda geçirilen döredijilik maslahatlary, makala taýýarlamagyň usullary baradaky düşündirişler nazary bilimlerimizi amaly taýdan berkitmäge uly mümkinçilik döretdi. Tejribelik döwründe biz korrektorlaryň, habarçylaryň, bölüm redaktorlarynyň hem-de jogapkär kätibiň iş aýratynlyklary bilen ýakyndan tanyşdyk, makalalaryň redaktirleme işlerine gatnaşdyk. Şeýle hem dürli temalarda özbaşdak makalalar ýazyp, redaksiýa tabşyrdyk. Gazet sahypalarynda ýaşlar syýasatynyň giňden beýan edilýändigi, ýaşlaryň döredijiligine aýratyn üns berilýändigi bizi döredijilik bilen meşgullanmaga has-da höweslendirdi. Gazetiň redaksiýasynda ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdepleriň ugurdaş hünärlerinde bilim alýan talyplaryň ençemesi önümçilik tejribeligini geçýärler. Olar bilen söhbetdeş bolanyňda, žurnalistik işiň uly tejribäni, ýörite endikleri, ýokary hünär taýýarlygyny talap edýändigini nygtaýarlar. Bu barada Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň talyby Uzuk Gurbandurdyýewa şeýle gürrüň berdi: — Her gezek önümçilik tejribeligini geçmegimiz talyplyk durmuşymyzda ýatdan çykmajak wakalaryň birine öwrülýär. Sebäbi biz tejribelik döwründe nazary bilimlerimizi amalyýetde özleşdirýäris, döredijilik adamlary bilen tanyşýarys, olar bilen pikir alyşýarys, täze iş endiklerini öwrenýäris. Munuň özi biziň üçin özboluşly kämillik mekdebidir. Biz geljekde hem özümize bildirilýän beýik ynama diňe ýeňişlerimiz bilen jogap bereris. Ýaşlara ähli mümkinçilikleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun! Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň talyby Peristan Töräýewa bolsa geljekki halkaraçy hünärmen hökmünde «Nesil» gazetiniň redaksiýasynda önümçilik tejribeligini geçmegiň özi üçin örän uly mümkinçilik bolandygyny belleýär. — Tejribelik döwründe institutymyzyň «Ýaş diplomatyň sesi» elektron gazetinde, şeýle hem internet saýtlarynda dürli temalardaky, şol sanda önümçilik tejribeligimiziň ähmiýetini şöhlelendirýän makalalar bilen çykyş edýäris. Bu tejribe geljekki hünär ýolumyzda möhüm ädimleriň biri bolar. Biziň kämil hünärmenler bolup ýetişmegimiz üçin yzygiderli tagallalary edýän Milli Liderimize hem-de hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden sagbolsunlarymyzy aýdýarys — diýip, ol ýürek buýsanjyny beýan edýär. Umuman, ýaşlaryň hünär taýdan kämilleşmegi üçin döredilýän şeýle mümkinçilikler Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiziň ýaşlara bildirýän beýik ynamynyň aýdyň netijesidir. Biz — ýaşlara döwrebap bilim almagymyz, saýlan hünärimiz boýunça kämilleşip, tejribe toplamagymyz üçin ähli tagallalary edýän Milli Liderimiziň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň beýik işleri elmydama rowaçlyklara beslensin! Mahym NARMYRADOWA, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň talyby.
Aýdyň maksatlar, ynamly ädimler
Häzirki wagtda ýurdumyzda ýaş nesilleriň döwrebap bilim almagy, zehin-başarnyklaryny doly açyp görkezmekleri üçin döwletimiz tarapyndan giň mümkinçilikler döredilýär. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ylym-bilimde uly sepgitleri nazarlaýan, özüniň yhlasy, döredijilik ukyplary bilen deň-duşlarynyň arasynda görelde bolýan ýaşlar günsaýyn artýar. Farap etrabyndaky 10-njy orta mekdebi şu ýyl üstünlikli tamamlan Farida Jumaýewa hem şeýle ýaşlaryň biri. Geografiýa bizi dünýä ýurtlarynyň medeniýeti, syýasy ýagdaýlary we özara gatnaşyklary bilen ýakyndan tanyşdyrýar. Tebigatyň kanunalaýyklyklaryna düşünmek, ekologik meselelere akyl ýetirmek we geografik gurşawyň syrlaryny çözmek köpler üçin örän gyzykly bolsa gerek. Geografiýa ylmyna bolan gyzyklanmasy Faridany halkara gatnaşyklary ugrundan bilim almaga höweslendirýär. Iňlis dili we taryh sapaklaryny ürç edip okaýan Farida bilimini dürli ugurlar boýunça kämilleşdirýär. Ol mekdep okuwçylarynyň arasynda geçirilýän «Altyn asyryň altyn zehinleri» atly ders bäsleşigine geografiýa ugry boýunça gatnaşyp, 2023-2024-nji okuw ýylynda welaýat tapgyrynda II orny, 2025-2026-njy okuw ýylynda umumydöwlet tapgyrynda III orny eýelemegi başardy. Şeýle hem 2024-nji ýylda Hindistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan guralan halkara «5th Bharat Ko Janiye Quiz» atly bäsleşikde iň gowy netije görkezen 50 sany gatnaşyjynyň biri hökmünde ýörite şahadatnama bilen sylaglandy. Farida 2024-2025-nji okuw ýylynda «Oguz hanyň zehinli nesilleri» atly III integrirlenen olimpiadasynyň I tapgyrynyň ýeňijisi bolup, «Oguz hanyň zehinli nesilleri» atly altyn gaznasynyň III derejeli agzalygyna kabul edildi. Ýene şol okuw ýylynda S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti tarapyndan mekdep okuwçylarynyň arasynda ekologiýa dersi boýunça geçirilen bäsleşigiň jemleýji tapgyrynda II derejeli, 2025-2026-njy okuw ýylynda Seýitnazar Seýdi adyndaky mugallymçylyk instituty tarapyndan geografiýa dersi boýunça geçirilen bäsleşikde III derejeli diplomlara mynasyp boldy. Halkara gatnaşyklary ulgamynda ökde hünärmen bolup ýetişmegi maksat edinýän Farida bulardan başga-da, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda döredilen Ýaş diplomatlar mekdebiniň guramagynda mekdep okuwçylarynyň arasynda geçirilýän «Parahatçylygyň ýaş çaparlary» atly akyl-paýhas bäsleşiginiň V möwsüminiň VI oýnuna gatnaşmaga mümkinçilik gazandy. Maksada okgunly ýaş zehin öz saýlap alan ugry boýunça ýokary okuw mekdebiniň talyby bolmaga yhlasly taýýarlyk görýär. Biz hem Farida Jumaýewa mundan beýläk-de uly üstünlikleriň ýar bolmagyny tüýs ýürekden arzuw edýäris. «Nesil».
Kitap bilen dostlaşyň!
Tomus pasly mekdep okuwçylarynyň dynç almaklary, wagtlaryny peýdaly geçirmekleri, dünýägaraýşyny giňeltmekleri, şeýle hem peýdaly endikleri özleşdirmekleri üçin örän amatly döwürdir. Ony peýdaly we gyzykly geçirmegiň iň gowy ýollarynyň biri bolsa kitaplar bilen dostlaşmakdyr. Biz hem dünýä edebiýatynda çagalar üçin niýetlenen iň naýbaşy eserleriň birnäçesiniň sanawyny taýýarlap, size hödürlemegi makul bildik. Bu kitaplar ýaşajyk okyjylar üçin örän gyzykly bolar diýip ynam bildirýäris. «JAPBAKLAR» Berdi Kerbabaýewiň türkmen edebiýatynyň altyn hazynasyna giren bu eseri çagalaryň iň söýgüli kitaplarynyň biridir. Doganlar — Japbaklar we olaryň obadaşlary bilen bagly bolup geçýän şadyýan, gülküli hem-de durmuşdan alnan wakalary gürrüň berýän bu powest çagalarda agzybirligi, oýlap tapyjylygy kemala getirýär we dostluga belent sarpany terbiýeleýär. «PINOKKIONYŇ BAŞDAN GEÇIRENLERI» «Pinokkio» diýilse, ýalan sözläninde burny uzaýan, hemişe hakyky oglanjyga öwrülmek isleýän agaç gurjak göz öňümize gelýär. Awtor Karlo Kollodiniň oýlap tapan bu simwolik usuly çagalara uly sapak berýär. Ýalan sözlemegiň erbet häsiýetdigini, diňe zähmetsöýer, dogruçyl we ata-enäni diňleýän gowy çaga bolanyňda, uly arzuwlara ýetip bolýandygyny ündeýär. «KIÇIJEK ŞAZADA» Dünýä halklary tarapyndan iň köp okalýan Antuan de Sent-Ekzýuperiniň bu kitabynda dostlugyň, mähirliligiň we jogapkärçiligiň oňat häsiýetlerdigi nygtalýar. Çagalar bu eser arkaly öz dostlaryna, maşgalasyna we janly-jandarlara bolan hormat-sarpany öwrenýärler. Kiçijek şazadanyň gyzykly syýahatlary çagalar dünýäsiniň ajaýyplyklaryny açyp görkezýär. «JEŇŇEL KITABY» Jeňňel kanunlaryny, haýwanat dünýäsini we tebigaty söýmegi öwredýän bu ajaýyp eseriň üsti bilen, çagalar adamlara hormat goýmagy, parahatçylykda we agzybirlikde ýaşamagy, batyrlygy, şeýle hem maşgala agzybirligini öwrenýärler. Redýard Kipling bu eseri bilen çagalara düzgün-nyzamly bolmagyň, ulularyň we tejribeli adamlaryň sözüni diňlemegiň durmuşda neneňsi möhümdigini düşündirýär. «TOM SOÝERIŇ BAŞDAN GEÇIRENLERI» Şadyýan we oýunçyl Tom Soýeriň başdan geçirmeleri tomus paslynda okamak üçin örän gyzykly eserdir. Amerikan ýazyjysy Mark Twen wakalary örän gönümel we şorta sözler arkaly täsirli beýan edip bilipdir. Bu kitap çagalaryň hyýal dünýäsini baýlaşdyrmaga we dostlaryň arasynda ýüze çykýan kynçylyklardan döredijilikli çykalga tapmaga kömek edýär. «KAPITAN GRANTYŇ ÇAGALARY» Dünýä edebiýatynyň görnükli wekili Žýul Werniň bu eseri geografiýany, tebigaty we syýahaty söýýän çagalar üçin iň ajaýyp gollanmadyr. Eser çagalaryň ylym-bilime, täze ýerleri öwrenmäge bolan höwesini artdyrmak bilen bir hatarda, maşgala mukaddesligini, mertligi we dostlaryňa wepaly bolmagy gyzykly başdan geçirmeler arkaly beýan edýär. Taýýarlan Aýşirin DÖWLETOWA, «Nesil».
Žurnalist bolasym gelýär
Daş-töwerekde bolup geçýän wakalary ýandepderçäme belläp goýmagy gowy görýärin. Ýöne žurnalist bolmak diňe bir habar ýazmakdan ybarat däl. Sözüň uly güýçdügi barada mugallymlarymyz kän aýdardy. Metbugat sahypalarynda çap edilýän dürli görnüşli makalalar bilen tanyş bolanymyzda, olaryň her biriniň ýazylyş aýratynlyklarynyň bardygyna göz ýetirýäris. Men olary içgin öwrenip, öz ýazan makalalarym bilen «Türkmenistan sport» halkara žurnalynda hem-de «Edebiýat we sungat» gazetinde birnäçe gezek çykyş etdim. «Žurnalistika — ähli kärleriň kesişýän ýeri» diýýärler. Islendik habardyr makalany taýýarlajak bolanyňda, maglumatlary içgin öwrenmeli bolýar. Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesinde talyp ýaşlar žurnalistika hünäri boýunça bilim alýarlar. Şeýle hem Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň ýanyndaky Maglumat, maslahat beriş we meýletinçilik hereketiniň işleri boýunça merkeziniň halypa-şägirtlik ýörelgelerini kämilleşdirmek maksady bilen her hepdede geçirilýän «Ýaş şahyrlar we žurnalistler» atly gurnagynda gyzykly, täsirli çykyşlar edilýär. Onda ussat halypalar bu hünäriň inçe syrlaryny ýaş höwesjeňlere öwredýärler. Watanymyzyň nurana geljegi bolan ýaşlaryň dünýä dillerini öwrenmekleri we häzirki zaman tehnologiýalaryny kämil derejede özleşdirmekleri üçin giň şertler döredilýär. Men hem daşary ýurt dillerini ürç edip öwrenýärin. Dürli dillerde makalalary ýazmaga höwes edýärin. Hemişe gözlegde bolmagy we yzygiderli öwrenmegi, hemme zatdan habarly bolmagy talap edýän bu hünär ýolunyň ilkinji basgançaklarynda mugallymlarym maňa ýakyndan ýardam berdi. Öňümde goýan baş maksadym bolsa hut şu ugur boýunça ýokary bilim alyp, Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň halkymyzyň eşretli durmuşyna, ýurdumyzyň belent ösüşlerine gönükdirilen beýik işlerini dünýä ýaýmaga öz goşandymy goşmakdan ybarat. Biz — bagtyýar ýaşlar Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe, ajaýyp zamanada okap, bilim alýarys. Goý, bize şeýle mümkinçilikleri döredip berýän türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli, dünýä ähmiýetli beýik işleri hemişe rowaçlyklara beslensin! Aýnur ANNAMÄMMEDOWA, Aşgabat şäherindäki ýöriteleşdirilen 27-nji orta mekdebiň uçurymy.
Çagalaryň dynç alşy guramaçylykly geçirilýär
Ýakynda Gökderede ýerleşýän «Beýik Serdar nesilleri» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezinde ýangyn-amaly sporty boýunça bäsleşik geçirildi. Ony Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň Döwlet ýangyn howpsuzlygy gullugy, «Ýaş tebigatçy» jemgyýetçilik guramasy, Türkmenistanyň Bilim ministrligi, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi Geňeşi, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi, Ýangyna garşy meýletinçiler jemgyýeti, Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti hem-de Ýangyn-amaly sport federasiýasy bilelikde gurady. Gyzykly geçen bäsleşige merkezlerde dynç alýan ýetginjeklerden ybarat ýaş ýangyn söndürijiler toparynyň 14-si gatnaşdy. 10 — 14 ýaşly ýetginjek oglanlar 5 tapgyrdan ybarat bolan bäsleşikde özleriniň çalasynlygyny we ýangyna garşy göreşmek ukyplaryny görkezdiler. Olar agaç päsgelçiliklerinden ylgap geçmek, ýangyn suw pürküjisini suw geçirijä çalt birikdirip-aýyrmak, pökgüleri nyşana düşürmek hem-de ýangyn söndürijini dogry ulanyp, emeli ýangyny söndürmek boýunça bäsleşdiler. Emin agzalaryň baha bermeginde ýeňijiler yglan edildi. Netijede, 1-nji orna Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň, 2-nji orna «Çynar» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň, 3-nji orna bolsa «Nesil» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň ýaş ýangyn söndürijiler topary mynasyp boldy. Ýeňijilere we ýaryşa gatnaşan ýaş we iň çalasyn türgenlere guramaçylar tarapyndan ýadygärlik sowgatlar berildi. Şeýle hem Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky çagalar sagaldyş we dynç alyş merkeziniň toparyna ýangyn-amaly sporty bilen baglanyşykly bäsleşigiň göçme kubogy gowşuryldy. Biz hem bu ýere gelenleriň birnäçesi bilen söhbetdeş bolduk. Dünýä ŞYHMÄDOWA,«Ýaş tebigatçy» jemgyýetçilik guramasynyň hünärmeni: ― Bu günki geçirilen ýaryş ýaş nesliň beden we aň taýdan sazlaşykly kemala gelmegine, dynç alýan döwründe ukyp-başarnyklaryny ösdürmäge şert döredýär. Gözel tebigatymyza aýawly çemeleşmek, ony ýüze çykyp biljek ýangyndan goramak babatda ösüp gelýän nesillere düşünje bermek ählimiziň borjumyz. Guramamyz bu ugurda yzygiderli çäreleri geçirýär. Muňa mysal hökmünde, şu ýylyň aprel aýynda BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň we Ählumumy ekologiýa gaznasynyň Aral deňziniň sebitindäki ekoulgamlary durnukly dolandyrmak boýunça taslamasynyň çäklerinde ýaşlaryň gatnaşmagynda guralan «Amyderýa» döwlet tebigy goraghanasyna iki günlük ekosyýahat çäresini görkezmek bolar. Ýakynda ÝUNESKO-nyň işleri barada Türkmenistanyň Milli toparynyň sekretariaty bilen bilelikde «Ýaşyl» geljek üçin hyzmatdaşlyk» atly ekologik çäräni geçirdik. Onuň çäklerinde Köpetdag döwlet tebigy goraghanasynyň muzeýine guralan gezelençde ýaş ekologlar ýurdumyzyň baý ösümlik we haýwanat dünýäsi, tebigy aýratynlyklary bilen ýakyndan tanyşdylar. Eziz Diýarymyzyň gözel tebigatyny aýawly saklamakda uly işleri amala aşyrýan Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, dünýä ähmiýetli tutumly işleri elmydama rowaçlyklara beslensin! Jennet SEÝITMYRADOWA,Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň talyby: ― Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde, biz talyplara okamakda, hünär öwrenmekde we ony amalyýetde kämilleşdirmekde giň mümkinçilikler döredilýär. Şeýle mümkinçilikleriň biri hem okuw-terbiýeçilik tejribeligimizi gözel Köpetdagyň goýnunda ýerleşýän ajaýyp Gökdere jülgesindäki çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezlerinde geçmegimizdir. Häzirki wagtda okuw-terbiýeçilik tejribeligimi bu ýerdäki «Çeşme» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezinde terbiýeçiniň kömekçisi hökmünde geçýärin. Men bu ýerdäki çagalar bilen örän ysnyşdym. Olar bilen dürli oýunlary oýnamak we bilýän zatlarymy öwretmek meniň üçin ýakymly. Merkezde çagalaryň wagtlaryny gyzykly we peýdaly geçirmekleri üçin surat çekmek we saz gurnaklary, gyzlar üçin el iş gurnagy hereket edýär. Ýaş nesilleriň tebigata bolan söýgüsini artdyrmak maksady bilen, biz bilelikde gerbariý hem ýygnaýarys. Oglanlar bolsa agaçdan dürli esbaplary ýasaýarlar hem-de sport bilen meşgullanýarlar. Ýeňiş ORAZDURDYÝEW,Aşgabat şäherindäki 47-nji orta mekdebiň 9-njy synp okuwçysy: ― Biz bu ýaryşa toparymyz bilen ykjam taýýarlandyk. Men agaç päsgelçiliklerinden ylgap geçmekde bäsdeşimden üstün çykdym. Ýaryşda ýeňiji bolmagymyz toparymyzyň agzybirligi we çalasynlygy bilen baglanyşyklydyr. Sport meniň halaýan güýmenjäm. Geljekde tanymal futbolçy bolmak isleýärin. Bagtyýar nesliň sowatly, döwrebap ylym-bilimli, edep-terbiýeli ýaşlar bolup ýetişmegi üçin tagallalary edýän mähriban Prezidentimize sagbolsun aýdýaryn. Zyba SÄHETMYRADOWA,Aşgabat şäherindäki 129-njy orta mekdebiň 8-nji synp okuwçysy: ― Men «Çeşme» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezinde dynç alýaryn. Bu ýerde sport we beýleki dürli bäsleşikler yzygiderli geçirilýär. Men hem ýakynda geçirilen merkezara sport bäsleşiginiň uzak aralyga bökmek görnüşi boýunça birinji orna mynasyp boldum. Sportuň karate görnüşi bilen meşgullanyp, Aşgabat şäheriniň birinjiliginde hem baýrakly orun aldym. Bu günki ýaryşa gatnaşýan ähli deň-duşlaryma üstünlik arzuw edýärin. Gurbansoltan PIRIÝEWA, Aşgabat şäherindäki 19-njy orta mekdebiň mugallymy.
Перспективы межвузовского диалога
Масштабная модернизация научно-образовательного комплекса, укрепление международного сотрудничества и внедрение передовых цифровых технологий, осуществляемые в Туркменистане под руководством Президента Сердара Бердымухамедова и благодаря мудрым инициативам Национального Лидера туркменского народа, Председателя Халк Маслахаты Гурбангулы Бердымухамедова, выводят национальные стандарты образования на качественно новый уровень, обеспечивая уверенную интеграцию отечественной сферы просвещения в глобальное интеллектуальное пространство. В данном направлении ключевой акцент делается на выстраивании прямых контактов отечественных высших учебных заведений с ведущими зарубежными университетами и научно-исследовательскими центрами. Подобное межвузовское партнёрство открывает новые возможности для профессионального роста профессорско-преподавательского состава и студенческой молодёжи, позволяя осваивать передовой опыт через совместные академические программы и проекты. Очередным шагом в данном направлении стало проведение в Русенском университете имени Ангела Кынчева (Республика Болгария) при участии делегации Туркменистана цикла международных мероприятий в рамках программы Erasmus+. Данная встреча была посвящена развитию эффективных методов преподавания, внедрению инновационных педагогических практик, а также обмену опытом и укреплению научного сотрудничества. Расположенный на берегу Дуная на севере Болгарии Русенский университет имени Ангела Кынчева является одним из ведущих многопрофильных высших учебных заведений страны. Основанная в 1945 году, эта кузница кадров известна как первое высшее техническое учебное заведение, открытое за пределами столицы Софии. В настоящее время вуз выступает одним из крупнейших центров образования и науки в регионах Русе, Разград, Силистра и Видин. В его структуру входят восемь факультетов, ряд научно-исследовательских центров и филиалов. В международных мероприятиях приняли участие преподаватели Государственного энергетического института Туркменистана. Основной целью визита являлось изучение современных педагогических подходов в системе высшей школы, обмен опытом в области инновационных методов обучения, ознакомление с передовыми практиками внедрения цифровых технологий, а также расширение двустороннего научного сотрудничества. Визит начался с торжественной церемонии открытия, объединившей представителей тринадцати высших учебных заведений из десяти стран мира. В ходе встречи участники представили развёрнутые презентации, посвящённые достижениям своих вузов в области образования, науки и инноваций, опыту международного партнёрства, а также реализуемым совместным проектам. В рамках рабочей поездки также состоялась международная научная конференция по компьютерным системам и технологиям «CompSysTech’26», объединившая учёных, исследователей и преподавателей из различных стран. Были подробно рассмотрены результаты актуальных исследований в области искусственного интеллекта, программного обеспечения, цифровой трансформации, кибербезопасности, облачных решений, информационно-коммуникационных структур и путей совершенствования ИТ-инфраструктуры. Представители Государственного энергетического института приняли активное участие в дискуссиях, поделившись опытом использования ИТ-технологий в системе высшей школы, применения инновационных педагогических подходов, повышения эффективности исследовательской деятельности и создания современной образовательной среды. Кроме того, с зарубежными коллегами были обсуждены перспективы реализации совместных проектов, расширения программ академической мобильности и дальнейшего углубления межвузовского взаимодействия. Организованные в рамках программы Erasmus+ мероприятия способствовали повышению квалификации профессорско-преподавательского состава и изучению передовых мировых практик. Данная рабочая поездка внесла весомый вклад в развитие взаимовыгодных связей Государственного энергетического института с зарубежными вузами, что полезно для реализации совместных исследовательских проектов, расширения академической мобильности, а также подготовки высококлассных специалистов, отвечающих международным требованиям. Подобные широкие возможности для развития международного взаимодействия в сфере науки и образования открылись благодаря дальновидной государственной политике уважаемого Президента Сердара Бердымухамедова и мудрым инициативам Национального Лидера туркменского народа, Председателя Халк Маслахаты Гурбангулы Бердымухамедова. Преподаватели и студенты выражают Герою-Аркадагу и Аркадаглы Герою Сердару искреннюю признательность за постоянную заботу о процветании отечественной высшей школы и поддержку в расширении международного партнёрства.
Звонкие голоса счастливой эпохи
При совместной организации Министерства образования, Министерства культуры и Центрального совета Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули по случаю 2026 года, девиз которого «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов», в Детском оздоровительном центре «Nebitçi» в Гёкдере состоялся межцентровой творческий конкурс «Bedew batly öňe barýar nesiller». В ходе творческого состязания ребята продемонстрировали свои таланты в самых разных жанрах. Они соревновались в выразительном чтении, вокальном и танцевальном мастерстве, а также представили яркие литературно-музыкальные композиции, посвящённые гордости народа –ахалтекинским скакунам. Украшением конкурса стали увлекательные видеоролики, которые дети сами подготовили во время летнего отдыха. Этот конкурс имел огромное значение для формирования неиссякаемого чувства патриотизма в сердцах подрастающего поколения, широкой пропаганды здорового образа жизни среди молодёжи. Он внёс особый вклад в то, чтобы каждый день летних каникул ребят проходил весело, интересно и содержательно. Большой интерес вызвала развернувшаяся на полях конкурса выставка поделок, сделанных руками юных умельцев, отдыхающих в здравницах Гёкдере. Эта замечательная экспозиция, ярко продемонстрировавшая интеллектуальный потенциал и богатый творческий мир детей, произвела огромное впечатление на участников торжества. Как известно, всесторонняя забота о гармоничном развитии подрастающего поколения и обеспечении его счастливой жизни является одним из ключевых направлений государственной политики уважаемого Президента Аркадаглы Героя Сердара. При этом особое внимание уделяется успешному решению вопросов, связанных с предоставлением молодёжи современного образования и воспитания в соответствии с требованиями времени, формированием у неё патриотизма и трудолюбия. За проявленные уникальные таланты, способности и особо выдающиеся вдохновенные выступления в ходе конкурса творческим коллективам Детских оздоровительных центров «Çynar», «Nebitçi», «Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri», «Altyn damja» и «Demirýolçy» от имени Центрального совета Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули были вручены Почётные грамоты и памятные подарки. Завершился праздник ярким гала-концертом. Подготовленные ребятами вдохновенные песенно-танцевальные композиции и декламация стихов, прославляющие нашу светлую эпоху, придали торжеству особый колорит. Звонкие детские голоса и счастливые улыбки наполнили этот день атмосферой творчества, новых познаний. Гурбанмырат МУХАММЕДОВ, заведующий отделом Центрального совета Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули. Фото Дорткули МУРАДКУЛИЕВА.
Культурное наследие и дипломатия будущего
В честь Дня работников культуры и искусства, а также поэзии Махтумкули Фраги в Институте международных отношений Министерства иностранных дел Туркменистана состоялась научно-практическая конференция «Литературное наследие Махтумкули Фраги и развитие культурной дипломатии Туркменистана». В мероприятии приняли участие профессорско-преподавательский состав института, студенческая молодёжь национальной школы туркменской дипломатии, а также представители ведущих научных учреждений страны. Открывая конференцию, ректор Института международных отношений Министерства иностранных дел Туркменистана Гульшат Юсупова подчеркнула важность сохранения и популяризации культурного наследия Махтумкули Фраги как неотъемлемой части национальной идентичности и эффективного инструмента культурной дипломатии. В рамках пленарного заседания с докладом на тему «Этикет и правовая культура» выступил Ягмыр Нурыев, директор Института государства, права и демократии Туркменистана, доктор юридических наук, акцентировав внимание на значении этических норм и правовой культуры в формировании международных отношений и дипломатической практики. Далее старший преподаватель кафедры международных отношений и дипломатии Института международных отношений МИД Туркменистана Какаджан Моммадов представил доклад, в котором подробно рассмотрел способы передачи философских и культурных идей через поэтическое творчество великого поэта. Конференция стала площадкой для глубокого обсуждения принципов нейтралитета, мира, доверия и национальной культуры, которые занимают центральное место в государственной политике Туркменистана. В своих выступлениях участники подчеркнули важность культурной дипломатии в контексте девиза года «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов», а также рассмотрели вопросы дипломатии, отражённые в стихах Махтумкули Фраги. После пленарного заседания работа конференции продолжилась в рамках специализированных секций, каждая из которых была посвящена ключевым аспектам наследия поэта и его влияния на современное общество. Выступающие также отметили важность проводимой под руководством уважаемого Президента Туркменистана политики широкого международного научного сотрудничества. Особое внимание было уделено фундаментальным преобразованиям, инициированным Героем-Аркадагом, которые способствуют расширению культурных и гуманитарных международных связей, популяризации богатого культурного наследия туркменского народа на мировой арене. Участники конференции подчеркнули, что творчество Махтумкули Фраги, посвящённое вечным общечеловеческим ценностям, занимает особое место не только в национальной культуре Туркменистана, но и в духовно-интеллектуальном развитии мирового сообщества. Его поэтическое наследие, оказавшее глубокое влияние на формирование художественного мировоззрения различных народов, требует дальнейшего всестороннего изучения и популяризации на международном уровне. В ходе обсуждений было отмечено, что философия и поэзия Махтумкули служат важным инструментом укрепления межкультурного диалога и взаимопонимания между народами, что особенно актуально в условиях современного глобального мира. Участники выразили уверенность, что интеграция культурных ценностей в практику культурной дипломатии Туркменистана будет способствовать формированию позитивного имиджа страны и расширению её международного влияния. В завершение конференции её участники выразили искреннюю благодарность уважаемому Президенту Туркменистана и Герою-Аркадагу за создание благоприятных условий для развития науки, образования и культуры в стране. Было подчёркнуто, что благодаря государственной поддержке молодое поколение туркменских дипломатов и учёных получает уникальные возможности для профессионального роста и реализации творческого потенциала в атмосфере мира, стабильности и независимости. Научно-практическая конференция стала важным шагом на пути укрепления культурной дипломатии Туркменистана. Огулбике ЫМAМБЕРДИЕВA, преподаватель Института международных отношений Министерства иностранных дел Туркменистана.
Boýnaw
Ahalteke bedewleri dünýäde iň gadymy hem-de owadan atlar hökmünde ykrar edilýär. Taryhçylaryň tassyklamagyna görä, behişdi bedewlerimiz gözbaşyny biziň eýýamymyzdan öňki IV-III asyrlardan alyp gaýdýar. Häzir Ýer ýüzünde atlaryň 250-den gowrak tohumy bar. Şolaryň iň naýbaşylarynyň biri bolsa ahalteke bedewleridir. Şu ýylyň «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýyly diýlip yglan edilmeginde çuňňur many bar. Munuň özi ösüşleriň belentliklerine tarap bedew bady bilen ynamly gadam urýan ýurdumyzyň eýeleýän sepgitlerinde bedew badynyň äşgär duýulýandygyny aňladýar. Çünki ahalteke bedewlerine okgunlylyk, batly depgin mahsus. Bu türkmen bedewleriniň şejeresiniň häzirki bar bolan on ýedi nesil ugrunyň wekillerine kybap gelýän häsiýetdir. Gahryman Arkadagymyz «Atda wepa-da bar, sapa-da» diýen kitabynda: «Arassa ganly ahalteke bedewleriniň şejeresi on ýedi ugurdan gaýdýar» diýip belleýär. Şol on ýedi ugruň on dördüsiniň Boýnaw atly şöhratly bedewden gaýdýandygyny aýratyn bellemek gerek. Bu bolsa ady rowaýata öwrülen bu bedewiň nesilleriniň örän önümli atlar bolandygyny äşgär edýär. Şu ýerde ýene bir ýagdaýy aýratyn nygtamaly, ol hem häzir dünýäde bar bolan ahalteke bedewleriniň gözbaşynda Gutlysakar atly bedewiň bolandygy bilen bagly. Gutlysakardan iki ugur gaýdýar: Garamça, onuň nesli Läläniň çepi, onsoň Boýnaw. Beýleki ugur: Jully towy, Gökpişik, Kömek Çerkezli. Şu iki ugurdanam ahalteke bedewleri ýaýrapdyr. Ahalteke bedewleriniň döwlet tohumçylyk kitabynda Boýnawdan hem-de Sluçaýdan gözbaş alýan bedewler bellige alnyp başlanýar. Boýnaw atly şöhratly bedew Taňryguly diýen baý adama degişli bolupdyr. Ol hojalygy ýöretmegiň pugta düzgünini ugur edinipdir. Bir çözgüt kabul etdimi, hiç bir ýagdaýda-da ony üýtgetmändir, sözünden dagy dänjek gümany bolmandyr. Şonuň üçinem oba adamlary onuň adynyň yzyna «gaty» lakamyny goýupdyrlar. Şeýlelik bilen, ol Taňryguly gaty ady bilen belli bolupdyr. Şeýle hem ol ussat seýis eken. Taňryguly seýsiň atbakary täze taýyň dünýä inendigini habar berip, baý bilen taýa at dakmak meselesini maslahatlaşypdyr. Şonda Taňryguly baý täze dogan taýçanagy uzak wagtlap synlap, onuň boýnunyň ýognaslygyny nazara alyp, atbakara taýçanagy Boýnaw diýip atlandyrmagy maslahat beripdir. 1885-nji ýylda doglan Boýnaw tä 1900-nji ýyla çenli Taňryguly seýsiň elinde bolýar. Şol döwürde Boýnaw Zakaspi oblastynyň guramagynda geçirilýän çapyşyklara gatnaşyp, ýeňiş yzyna ýeňiş gazanypdyr, toý-baýramlaryň baş bezegine öwrülipdir. Boýnaw çapyşykdan galansoň, baý ony höwre goýýar. Il içinde abraý eýesi bolan bedewiň köp sanly nesilleri kemala gelýär. 1900-nji ýylda bolsa Boýnaw Zakaspi oblast atçylyk edarasynda höwür at hökmünde saklanylýar. Soň bolsa ol şöhratly bedewi Muhammetguly han atly köşüli bir baý adam satyn alýar. XIX asyryň aýaklarynda, XX asyryň başlarynda ahalteke bedewlerine bolan gyzyklanmalar artyp başlaýar. Şol döwrüň gazet-žurnallarynyň sahypalarynda buýsançly başyny dik tutup duran ahalteke bedewleriniň suratlaryna uly orun berilýär. Bu bolsa türkmen halkynyň yhlasyndan dörän ahalteke tohum atlarynyň dünýä ýüzündäki şöhratyny belende göterýär. Şol döwürde Firsow, Brauner, Kowalewskiý, Afanasýew, Witt, Lipping, Salihow, Belonogow ýaly atşynaslyk bilen meşgullanýan alym-ippologlar ýurdumyza gelip, ahalteke bedewleriniň gelip çykyşyny, olaryň häsiýetli aýratynlyklaryny, reňk öwüşginlerini ylmy esasda öwrenipdirler. M.I.Belonogow bolsa ýurdumyzda köp wagtlap işläpdir. Ol Boýnawyň nesil ugurlaryna degişli atlaryň özboluşlylygyna aýratyn üns beripdir. Atçylyk ulgamynda zootehnika ylmyny esaslandyryjylaryň biri hasaplanylýan W.O.Witt hem ahalteke bedewleriniň genetikasyny ylmy esasda öwrenipdir. Ol: «Dünýäniň islendik tohumyndaky atyň tohumy ýitäýse, ony ahalteke bedewiniň gatnaşmagynda dikeldip bolar, ýöne ahalteke bedewiniň tohumy ýitäýse welin, ony dünýäniň ähli tohumdaky atlarynyň gatnaşmagynda dikeldip bolmaz» diýip, ahalteke bedewlerine örän ýokary baha beripdir. Munuň şeýledigini hormatly Prezidentimiziň: «Biziň şöhratly bedewlerimiziň dünýäniň atçylyk medeniýetiniň döremeginde uly goşandy bardyr» diýen sözleri hem doly tassyklaýar. Umuman, türkmen atçylygynda Boýnawyň nesillerine aýratyn orun degişlidir diýip, gypynçsyz aýtsa bolar. Behişdi bedewlerimize belent sarpa goýulýan häzirki döwürde ahalteke atlarymyzy öwrenmäge, olary dünýäde giňden wagyz etmäge giň mümkinçilikler döredilýär. Bu bolsa bedewlerimiziň dünýä gymmatlygy hökmündäki ähmiýetini has-da artdyrýar. Gylyçmyrat GURBANOW, Türkmenistanyň at gazanan žurnalisti.
В интересах содружества народов
В Санкт-Петербурге успешно завершила работу Международная конференция по укреплению культурных связей и развитию креативных и творческих индустрий. Участники мероприятия сосредоточили внимание на выработке эффективных механизмов взаимодействия в гуманитарной сфере, уделив особое место вопросам сохранения общего историко-культурного фонда и раскрытию инновационного потенциала творческого сектора, как важнейшего фактора современного международного сотрудничества. В представительном международном форуме приняли участие Председатель Правительства Российской Федерации Михаил Мишустин, Премьер-министр Республики Беларусь Александр Турчин, Премьер-министр Республики Казахстан Олжас Бектенов, Председатель Кабинета министров Кыргызской Республики – Руководитель Администрации Президента Кыргызской Республики Адылбек Касымалиев, Премьер-министр Республики Таджикистан Кохир Расулзода и Премьер-министр Республики Узбекистан Абдулла Арипов. Туркменистан представила делегация во главе с министром образования Джумамыратом Гурбангельдиевым. В ходе пленарного заседания «Взаимодействие культур: сохранение наследия и глобальный диалог в современном мире» были всесторонне рассмотрены текущее состояние и перспективы развития многостороннего гуманитарного сотрудничества. Особый акцент участники дискуссии сделали на сбережении общего историко-культурного достояния, укреплении межгосударственных связей и формировании качественно новых, эффективных механизмов партнёрства в условиях глобальной трансформации. В рамках обмена мнениями делегаты подчеркнули важность сопряжения национальных стратегий развития творческого сектора для выстраивания конструктивного и взаимоуважительного культурного диалога. В своём выступлении министр образования Туркменистана отметил, что в условиях председательства Туркменистана в СНГ в 2026 году особое значение придаётся укреплению культурно-гуманитарного сотрудничества, сохранению историко-культурного наследия, развитию межгосударственного диалога и продвижению современных форм партнёрства, развитию образования, науки, культуры и творческих индустрий как важных направлений долгосрочного взаимодействия. Было подчёркнуто, что Туркменистан, руководствуясь политикой «открытых дверей» и статусом постоянного нейтралитета, рассматривает культуру как «золотой мост», объединяющий народы, укрепляющий доверие, взаимопонимание и уважение. Туркменская сторона подтвердила заинтересованность в дальнейшем развитии взаимовыгодного сотрудничества, расширении культурных обменов, поддержке совместных проектов и укреплении профессиональных связей между учреждениями культуры, образования и творческими сообществами стран-участниц. Туркменская сторона выразила поддержку инициативе создания Ассоциации креативных индустрий СНГ. Это шаг открывает новые каналы для продвижения национального культурного наследия через современные цифровые и бизнес-форматы, новые возможности для творческого потенциала молодёжи. Основным этапом программы конференции стало проведение двух тематических панельных дискуссий. В центре внимания участников оказались вопросы развития международного гуманитарного сотрудничества, укрепления межкультурного диалога и расширения практического взаимодействия в сфере креативных индустрий. Одним из центральных мероприятий конференции стала панельная дискуссия «Межкультурный диалог: традиции, современные смыслы и новые форматы сотрудничества». Её участники обсудили роль культуры как одного из ключевых направлений международного гуманитарного взаимодействия, а также её значение для формирования общего пространства, основанного на уважении к культурному многообразию, национальным традициям и историческим связям. Были проанализированы актуальные тенденции и перспективы взаимодействия в сферах кинематографии, театрального искусства, библиотечного и музейного дела, музыкальной культуры, а также творческого образования. Особое значение было придано вопросам сохранения общего культурного наследия, укрепления профессиональных и институциональных связей, поддержки совместных проектов, расширения культурных обменов и выработки новых форматов сотрудничества, отвечающих современным запросам общества. Мероприятие было построено в формате живого диалога. Модератором выступил Специальный представитель Президента Российской Федерации по международному культурному сотрудничеству Михаил Швыдкой. В обсуждении приняли участие представители учреждений культуры, театрального и кинематографического сообщества, образовательных организаций и творческих объединений Туркменистана, Азербайджана, Армении, Беларуси, Казахстана, Кыргызстана, России, Таджикистана и Узбекистана. В ходе панельной дискуссии «Креативные индустрии в повестке международного сотрудничества» специалисты рассмотрели вопросы объединения усилий для создания единого культурного и экономического пространства, развития совместных проектов с высоким экспортным потенциалом, поддержки креативных стартапов и масштабирования успешных практик на межгосударственном уровне. Открыла дискуссию заместитель министра экономического развития Российской Федерации Татьяна Илюшникова. Модератором выступил первый заместитель председателя Комитета Государственной Думы по экономической политике Денис Кравченко. Особое внимание было уделено влиянию креативных индустрий на сохранение культурного кода народов в современном цифровом мире, а также необходимости объединения талантов, традиций и технологий для формирования новых конкурентоспособных культурных продуктов. Дискуссия прошла с участием представителей органов государственной власти, институтов развития, творческих организаций и экспертного сообщества. По итогам дискуссий была подчёркнута востребованность дальнейшего развития гуманитарного взаимодействия, расширения профессиональных контактов и поддержки совместных проектов в сфере культуры и креативных индустрий. Участники отметили, что сочетание традиционных культурных связей и современных творческих форматов открывает дополнительные возможности для укрепления доверия и между государствами. Были намечены ключевые моменты практического сотрудничества на пространстве содружества. Участие делегации Туркменистана в данном мероприятии отражает последовательную приверженность нашей страны развитию культурно-гуманитарного сотрудничества, укреплению дружбы и взаимопонимания между народами, а также поддержке совместных инициатив на пространстве СНГ. Баймырат ГУТЛЫМЫРАДОВ, проректор Туркменской национальной консерватории имени Маи Кулиевой.
Ýaş ýangyn söndürijileriň bäsleşigi
Ýakynda Gökdere jülgesindäki «Beýik Serdar nesilleri» atly çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezinde Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Döwlet ýangyn howpsuzlygy gullugynyň, Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň, Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň, Ýangyna garşy meýletinçiler jemgyýetiniň, Gyzyl Ýarymaý milli jemgyýetiniň hem-de «Ýaş tebigatçy» jemgyýetçilik guramasynyň bilelikde guramagynda ýangyn söndürmek boýunça bäsleşik geçirildi. Oňa bu ýerdäki sagaldyş-dynç alyş merkezlerinde wagtyny hoş geçirýän çagalaryň ençemesi gatnaşdy. Bäsleşik 10 — 14 ýaş aralygyndaky çagalary bir ýere jemlemek bilen, olaryň ukyp-başarnyklaryny ýüze çykarmaga ýardam berdi. 5 tapgyrdan ybarat bäsleşikde çagalar özleriniň çalasynlygyny we ýangyna garşy göreşmekdäki ukyplaryny görkezdiler. Olar ýangyn howpunyň öňüni almak, şeýle ýagdaý ýüze çykan halatynda ilkinji etmeli hereketler baradaky bilim-düşünjelerini hem artdyrdylar. Munuň özi ýaş nesilleriň heniz mekdep okuwçysy döwründen tebigatyň goragyny üpjün etmek bilen bagly işleri öwrenmeginde ähmiýetlidir. Bäsdeşler agaç päsgelçiliklerden ylgap geçmek, ýangyn suw pürküjisini suw geçirijä çalt birikdirip aýyrmak, ylgawy dowam etdirmek, pökgüleri nyşana düşürmek hem-de degişli guraly dogry ulanyp, emeli ýangyny çalt söndürmek boýunça özara ýaryşdylar. Eminleriň gelen netijelerine görä, bäsleşikde 1-nji orna Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky, 2-nji orna «Çynar», 3-nji orna «Nesil» çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleriniň ýaş ýangyn söndürijileri mynasyp boldular. Ýeňijiler, şeýle hem ýaryşa işjeň gatnaşan çalasyn türgenler çäräni guraýjylar tarapyndan ýadygärlik sowgatlar bilen sylaglandylar. 1-nji orny eýelän Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky çagalar sagaldyş-dynç alyş merkeziniň toparyna bäsleşigiň göçme kubogy dabaraly ýagdaýda gowşuryldy. Şeýle bäsleşikleriň geçirilmegi ýaş nesilleriň tebigata bolan söýgüsini artdyrmakda, ony goramak bilen bagly ukyplarydyr jogapkärçiligini berkitmekde örän ähmiýetlidir. (Ýörite habarçymyz).
Dynç alşy nähili geçirmeli?
Okuw ýyly tamamlanandan soňra, tomusky dynç alyş möwsümini dogry guramak çagalar üçin uly ähmiýete eýedir. Bu möwsüm çagalara akyl we beden taýdan dynç almaga, täze tejribe toplamaga we geljekki maksatlarynda ünsüni jemlemäge mümkinçilik berýär. Şoňa görä-de, bu döwürde ata-enelere çagalara adatdakydan has köp üns bermek, olar bilen dürli oýunlary oýnamak, bilelikde gezelençlere gitmek maslahat berilýär. Dynç alşyň guralyşy çaganyň geljekki okuw ýylyna taýýarlanmagyna uly täsir edýär. Şonuň üçin çaganyň gezelenje gitjek ýerleri, meşgullanjak işleri bilen bagly sanaw döredilmeli. Biz hem şu ýazgymyzda tomusky dynç alşyň çagalara peýdaly bolmagy hem-de ýatdan çykmajak täsirlere beslenmegi üçin berilýän maslahatlary paýlaşýarys. Adaty uky wagtlary. Dynç alyş möwsümidigine garamazdan, çagalaryň ýatýan we ukudan oýanýan wagtlaryna üns berilmelidir. Munuň üçin ýörite gün tertibi düzülip, belli bir wagtda ýatmagyň we oýanmagyň kesgitlenmegi çaganyň uky endigini saklamagyna kömek edýär. Elektron enjamlary ulanmagyň wagtyny çäklendirmek. Edil okuw döwründe bolşy ýaly, dynç alyş günlerinde hem çaganyň elektron enjamlary bilen geçirýän wagtyny belli bir derejede çäklendirmelidir. Telewizor, kompýuter, telefon bilen aşa köp wagt geçirmek çagada gaharjaňlyk, ünssüzlik ýaly endikleriň ýüze çykmagyna sebäp bolýar. Kitap okamak. Dynç alyş möwsümidigine garamazdan, tomus aýlarynda çagalaryň kitap bilen arasynyň üzülmezligini gazanmak örän möhümdir. Çaganyň okamaga bolan höwesini artdyrmak üçin onuň ýaşyna we gyzyklanýan ugruna baglylykda başdan geçirmeler, hekaýalar ýa-da ertekili kitaplar saýlanyp alynmaly. Günüň dowamynda kesgitli wagtda çagalara kitap okap bermek ýa-da olar bilen bilelikde okamak — olaryň kitaba bolan söýgüsini has-da artdyrýar, täze zatlary öwrenmäge höwes döredýär. Sowal-jogap alyşmak. Okuw döwründe geçilen dersler, okalan kitaplar boýunça sowal-jogap alyşmak çagalaryň ýatkeşligini, bilesigelijiligini, pikirleniş ukyplaryny güýçlendirýär. Gezelençleri guramak. Maşgala agzalary bilen bilelikde dynç alşa gitmek üçin, tomus paslyndan gowy möwsüm ýok bolsa gerek. Çagalara şeýle gezelençler, dynç alyşlar has-da täsirli bolýar. Çagalar maşgala agzalarynyň ýanynda özlerini has arkaýyn we howpsuz duýýarlar. Muzeýlere we taryhy ýerlere gitmek. Gadymy ýerlere, muzeýlere baryp görmek çagalara taryh we medeniýet barada köp zatlary öwrenmäge mümkinçilik berýär. Toparlaýyn gezelençler. Dynç alyş merkezlerine topar bolup gitmek çagalaryň wagtlaryny peýdaly we gyzykly geçirmegine kömek edýär. Çünki olar bu ýerde täze deň-duşlary bilen dostlaşýarlar we dürli işleri özbaşdak ýerine ýetirmegi öwrenýärler. Obada dynç almak. Tomus pasly miwedir gök-bakja önümlerine baý bolýar. Ter azyk önümlerini özüň ýygyp iýmegiň hem olaryň bol hasylyny synlamagyň aýratyn lezzeti bar. Bu bolsa çagalarda ýaşlykdan zähmet terbiýesiniň kemala gelmegine itergi berýär. Täze güýmenjeleri edinmek. Welosiped sürmek, suwda ýüzmek, futbol, tennis, basketbol ýaly sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmak çagalaryň wagtlaryny gyzykly geçirmekleri bilen bir hatarda, olaryň beden taýdan sagdyn bolmaklary üçin zerurdyr. Aýdym-saz we tans sungaty. Çagany haýsydyr bir saz guralyny çalmaga ýa-da tansyň bir görnüşi bilen meşgullanmaga ugrukdyrmak döredijilik ukyplaryny ýüze çykarmakda peýdalydyr. Saza we tansa güýmenmek beýniň dynç almagyna kömek edýär. Surat çekmek. Çagalar üçin öz pikirlerini, dünýägaraýşyny beýan etmegiň iň gowy usuly surat çekmekdir. Dürli reňkleri ulanmak arkaly surat çekmek gözüň dynç almagy üçin hem peýdalydyr. Özbaşdak işler. Bu döwürde çagalaryň käbir işleri ýekelikde ýerine ýetirmegine rugsat bermelidir. Mysal üçin, öz otagyny arassalamak ýa-da ýönekeý tagamlary özbaşdak taýýarlamak ýaly işler çaganyň jogapkärçilik duýgusyny güýçlendirýär. Dynç alyş möwsüminde çagalaryň isleglerini kanagatlandyrmak, olaryň pikirlerini diňlemek hem-de wagtlaryny şadyýan geçirmeklerini gazanmak möhümdir. Çünki çaganyň geljegi onuň şu gününe baglydyr. Mährijemal ÇARYÝEWA, «Watan».
Bagtyýar çagalygyň sapaly günleri
Ýurdumyzyň ähli künjegindäki çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleri bagtyýar çagalar üçin gujagyny giňden açdy. Daşoguz welaýatynyň merkezinden gaty bir uzakda bolmadyk, tebigatyň gözel künjeginde ýerleşýän «Bagtyýar nesil» çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezinde hem körpejeleriň tomusky dynç alyş möwsümi şadyýanlyga, ruhubelentlige beslenýär. Merkeziň salkyn saýaly goýnunda bagtyýar nesilleriň dynç alyş möwsüminiň her bir pursady aýratyn many-mazmunlylygy, täsirliligi bilen ýatda galýar. Çagalaryň sport meýdançalaryndaky şadyýan oýunlaryny, dabaralar zalynda guraýan şowhunly çykyşlaryny, döredijilik, hünär gurnaklarynda olaryň işe, zähmete bolan höweslerini synlanyňda, gezelenç ýodalarynda, saýaly baglaryň arasynda eşidilýän bagtyýar gülkülerini eşideniňde Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň peşgeş beren ajaýyp döwrüne buýsanç duýgusy kalbyňy gaplaýar. Tomusky dynç alyş möwsüminiň her tapgyrynda bu ýerde welaýatyň obadyr şäherlerinden gelen çagalaryň 300-si oňat dynç alýar. Merkeziň çäginde suw howuzlary, sport meýdançalary, kitaphana, okalga zaly, amfiteatr, kompýuter oýun attraksionlary ýaş nesilleriň tomusky dynç alyş möwsüminiň şowhunly geçmegini üpjün edýär. Dynç alyş merkeziniň döwrebap naharhanasy çaga dünýäsine mahsus bolan reňkler bilen bezelip, olaryň rahat iýmitlenmegi üçin şertler döredilipdir. Çagalaryň iýmitlenmegi üçin gündelik tagamnamalar düzülende, olaryň kadaly beden ösüşleri göz öňünde tutulýar. Dynç alyş möwsüminiň dowamynda Daşoguz welaýat Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýine, welaýat kitaphanasyna, seýilgählere, çagalar üçin niýetlenen oýun-dynç alyş merkezlerine täsirli gezelençler guralýar. Taryhy ýadygärliklere guralýan gezelençler hem çagalarda uly gyzyklanma döredýär. Şonuň ýaly-da, çagalaryň bilim-düşünjelerini artdyrýan zehin bäsleşikleri, çeper okaýyş, surat çekmek ýaly döredijilik bäsleşikleri hem yzygiderli guralýar. Merkezde guralýan çäreler çagalaryň kitap okamaga, hünär öwrenmäge, surat çekmäge, sport bilen meşgullanmaga bolan gyzyklanmalaryny, döredijilik ukyp-başarnyklaryny ýüze çykarmaga ýardam edýär. Sapaly dynç alşyň gyzykly sport çäreleri bilen utgaşdyrylmagy çagalaryň arasynda sagdyn durmuş ýörelgesini wagyz etmekde örän ähmiýetlidir. Muňa Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň Daşoguz şäher komitetiniň guramagynda tanap çekmek, kiçi futbol, şaşka boýunça geçirilen ýaryşlara merkezde dynç alýan çagalaryň uly höwes bilen gatnaşmaklary hem aýdyň şaýatlyk edýär. Daş-töweregi bagy-bossanlyga, gül-gülzarlyga beslenen merkeziň salkyn saýaly, sapaly goýnunda dynç alýan bagtyýar çagalar ajaýyp döwrümize guwanyp, Gahryman Arkadagymyza hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyza alkyş aýdýarlar. Gurban GURBANOW. (Öz habarçymyz). Surata düşüren Allanur SAPAROW.
Отдыхать весело и интересно
В детском оздоровительном центре «Bagtyýarlyk» хякимлика города Туркменабат, расположенном недалеко от левобережья Амударьи и окружённом с трёх сторон тополиным лесом, продолжается активный отдых детей, приехавших сюда из разных уголков велаята. Как рассказала директор центра Джерен Ачилова, позаботились, чтобы каждый день пребывания здесь запомнился детям. Распорядок дня составлен таким образом, чтобы дети могли проводить время с пользой и интересно. Каждое мероприятие проводится в строго отведённое время, что имеет и воспитательное значение: мальчики и девочки учатся дисциплине и умению ценить время. Многие дети хорошо поняли пользу планирования. Например, ученик средней школы № 39 Чарджевского этрапа Атаджан Сердаров поделился с корреспондентом, что после приезда домой собирается составить расписание, как в школе, и будет стараться следовать ему, так как здесь убедился, что таким образом можно успеть сделать больше. Признался, что раньше много времени отдавал играм, домашние задания выполнял в разное время, когда ему вздумается. Он уверен, что новый подход к планированию поможет лучше готовиться к урокам и правильно распределять время на другие интересные занятия и развлечения. Воспитатель центра отдыха Мерджен Хусейнова рассказала, что мальчики и девочки в свободное время по желанию могут заниматься рисованием, вязанием, развивающими играми и другими интересными делами. Во всём этом им помогут руководители кружков. А в игровой комнате можно чувствовать себя мастерами гонок на мотоцикле, машине, стрелками, играть в настольные игры. Словом, есть чем развлекаться. – Мне понравились экскурсии по городу Туркменабат, посещение музея и театра. Нам везде было интересно. В историко-краеведческом музее велаята узнал много интересного, особенно понравился зал природы, где мы ознакомились с животным миром нашего края. Затаив дыхание, слушали рассказ экскурсовода о динозаврах, обитавших миллионы лет назад в Койтендаге. О них я раньше тоже слышал, но огромная репродукция их мест обитания впечатляет. Теперь у меня Появилось желание побывать на Плато динозавров, – поделился своими впечатлениями ученик средней школы № 13 Халачского этрапа Мерген Астанов. А ученика средней школы № 1 Койтендагского этрапа Базара Мухамметдурдыева рассказами о динозаврах не удивишь. Он живёт недалеко от того места, где сохранились следы этих доисторических крупных рептилий. Зато ему понравился велаятский центр, куда для них устроили экскурсии с остановками в красивых местах. Запомнился поход в крепость Амуль, через которую проходил Великий Шёлковый путь и где много веков назад кипела жизнь: шла бойкая торговля, ремесленники создавали свои изделия. Так что у отдыхающих в ДОЦ «Bagtyýarlyk» уже накопилось море впечатлений. Здесь каждый может проводить время исходя из своихо интересов. Например, в летний период в центре работает филиал детской велаятской библиотеки, где детям предлагают художественную и познавательную литературу на любой вкус: сборники сказок, стихов, повестей и рассказов, книги о родном крае. В библиотеке действует кукольный театр, участниками которого являются её специалисты. Они приезжают сюда со спектаклями, поставленными по мотивам туркменских народных сказок. Кроме того, работники центра среди отдыхающих проводят различные творческие конкурсы, спортивные соревнования. А общественные организации поощряют отличившихся памятными подарками. На территории ДОЦа есть свой бассейн, где школьники после купания под наблюдением инструктора принимают солнечные ванны, а те, кто ещё не умеет плавать, получают первые уроки. После купания и подвижных игр на спортивных площадках дети могут отдохнуть в кинотеатре, где показывают мультипликационные и художественные фильмы. Так что ребята после завершения сезона уедут домой с впечатлениями, обретя новых друзей и подруг.
На пути к устойчивому будущему
Одним из приоритетных направлений внешней политики Туркменистана, реализуемой под руководством уважаемого Президента Сердара Бердымухамедова, является развитие широкого международного сотрудничества в молодёжной сфере. Наша страна поддерживает инициативы, направленные на укрепление дружественных связей, культурный диалог и раскрытие созидательного потенциала нового поколения. В рамках Стратегии международного сотрудничества молодёжи Туркменистана на 2023–2030 годы, утверждённой Президентом Сердаром Бердымухамедовым, юноши и девушки нашей страны активно взаимодействуют со сверстниками из других стран по различным направлениям. Важным вектором стратегии является вовлечение туркменской молодёжи в глобальные процессы устойчивого развития. Ярким подтверждением успешной интеграции молодёжи Туркменистана в глобальные гуманитарные процессы стало участие делегации Центрального совета Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули в крупном региональном форуме, который проходил в Самарканде (Республика Узбекистан). Здесь, на базе Международного университета туризма «Шёлковый путь», развернулся масштабный Международный молодёжный лагерь «Voice UP – 2026». Его организаторами стали Национальное агентство социальной защиты при Президенте Республики Узбекистан, Агентство по делам молодёжи и администрация Самаркандской области. Проект собрал делегатов, экспертов и волонтёров из стран Центральной Азии для поддержки социально уязвимых слоёв населения и поиска совместных решений в сфере равных возможностей. Особенностью «Voice UP – 2026» стало активное и равноправное участие в мероприятиях юношей и девушек с ограниченными возможностями здоровья. Программа форума была направлена на раскрытие потенциала каждого участника, разрушение барьеров и внедрение эффективных инструментов социальной адаптации. В первый день делегатам была предоставлена возможность посетить городской центр социальных услуг «Инсон» и ознакомиться с современными механизмами адресной поддержки населения. В рамках серии мероприятий прошли также интерактивные семинары и практикумы, посвящённые актуальным темам. Представители Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули активно участвовали во всех тренингах и сессиях. Наши делегаты продемонстрировали глубокие знания и нацеленность на результат, обменявшись с коллегами по региону уникальным опытом реализации инициатив по созданию инклюзивного общества на государственном уровне. В ходе дискуссий и работы в проектных лабораториях члены туркменской делегации представили своё видение развития инклюзивной среды, подчеркнув, что в Туркменистане под мудрым руководством главы государства создаются все условия для всестороннего развития, качественного образования и спортивной самореализации молодых граждан с особыми потребностями. Большой интерес у участников вызвала деятельность Благотворительного фонда по оказанию помощи нуждающимся в опеке детям имени Гурбангулы Бердымухамедова. Помимо образовательной программы состоялись яркие культурные и спортивные состязания. Во время творческих вечеров делегаты из Туркменистана достойно представили культурное наследие и традиции туркменского народа, укрепив узы дружбы с участниками. Культурно-просветительская часть визита включила посещение достопримечательностей: мемориального комплекса Имам аль-Бухари и площади Регистан, что позволило лучше понять общую историю и цивилизационную роль региона. Участие представителей Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули в лагере «Voice UP – 2026» в очередной раз подтвердило готовность туркменского молодого поколения к активному международному сотрудничеству и совместному созиданию инклюзивного будущего. Участие в подобных международных форумах является неотъемлемой частью стратегии Туркменистана по воспитанию нового поколения, готового к активному участию в решении глобальных проблем. Это способствует расширению кругозора молодых граждан, развитию их лидерских качеств и формированию ответственного отношения к будущему своей страны и всего мира. Опыт, полученный в Самарканде, станет ценным вкладом в дальнейшую реализацию Стратегии международного сотрудничества молодёжи Туркменистана, открывая новые перспективы для ещё более тесного взаимодействия с международным сообществом и укрепления позиций Туркменистана как активного участника глобальных процессов. Ата ХОДЖАМБЕРДЫЕВ, ведущий специалист отдела международного сотрудничества Центрального совета Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули.
Форум как площадка для культурной дипломатии
Представители сферы образования и науки Туркменистана приняли активное участие в XIX Форуме творческой и научной интеллигенции государств-участников Содружества Независимых Государств. В СНГ форум по праву обрёл статус главного гуманитарного мероприятия года. Участие туркменской делегации подчеркнуло стремление Туркменистана к развитию диалога и совместных проектов в сфере науки, образования и культуры на пространстве СНГ. Мероприятие, собравшее около 200 ведущих деятелей науки, культуры и образования из стран СНГ, а также руководителей профильных министерств, международных организаций и представителей СМИ, прошло в столице Кыргызстана городе Бишкек. Организованный Межгосударственным фондом гуманитарного сотрудничества СНГ совместно с Министерством культуры, информации и молодёжной политики Кыргызстана, этот масштабный форум стал важной площадкой, на которой обсуждались различные аспекты профессионального взаимодействия, новые форматы сотрудничества в образовательной сфере, а также состоялся обмен идеями и опытом. Центральные темы XIX Форума определили три юбилейные даты – 35-летие Содружества Независимых Государств, столетие со дня рождения Чингиза Айтматова и 40-летие созданного по его инициативе Иссык-Кульского форума, который оказал большое влияние на интеллектуалов постсоветского пространства. В выступлениях отмечалось, что 35-летие образования СНГ стало хорошим поводом для осмысления пройденного пути, накопленного опыта и определения дальнейших направлений гуманитарного сотрудничества. Участники подчеркнули, что культурный диалог и взаимодействие между странами Содружества – это залог мира и основа для стабильного развития. Говоря о влиянии Чингиза Айтматова на интеллектуальные круги Содружества, специальный представитель Президента России по международному культурному сотрудничеству Михаил Швыдкой отметил, что писатель верил в силу диалога с самыми глубокими и авторитетными мыслителями современности для понимания мира. Интеллектуальное наследие Айтматова, подчеркнул Госсекретарь Кыргызстана Арслан Койчиев, напоминает нам о том, что культура, наука и образование служат прочным мостом между народами, способным выдержать любые испытания. На дискуссионных площадках обсуждались такие актуальные темы, как роль цифровых технологий в культурном пространстве, 35-летний опыт научного и образовательного сотрудничества стран Содружества, а также значение творчества Чингиза Айтматова для современной литературы Содружества. Наша делегация активно участвовала в дискуссии, посвящённой наследию великого писателя. Модераторы сессии О.Егорова, доктор филологических наук, профессор, директор Проектного офиса международного сотрудничества Московского государственного лингвистического университета и сомодератор К.Иманалиев, доктор политических наук, председатель Союза писателей Кыргызстана создали атмосферу искреннего и живого обсуждения. Благодаря их профессионализму и глубокому пониманию темы диалог получился насыщенным и вдохновляющим. В представленных нами докладах были проанализированы уникальные черты прозы писателя, связь творчества Айтматова с литературным процессом в Туркменистане, влияние литературного наследия Чингиза Айтматова на туркменских писателей, а также как писатель предвидел современные вызовы, связанные с цифровизацией, и как его гуманистические идеи остаются актуальными. Особое внимание было уделено концепции «манкуртизма», которую Айтматов трактовал не только как утрату памяти, но и как отрыв от корней, от своей идентичности, что в эпоху повсеместного распространения цифровых технологий приобретает новое, ещё более острое звучание. Мы подчеркнули, что философия гуманизма, пронизывающая всё творчество писателя, предлагает противоядие от этого духовного обеднения, призывая к сохранению человечности и нравственных ценностей. В рамках форума состоялась торжественная церемония награждения лауреатов Межгосударственной премии «Звёзды Содружества», вручение Международной премии «Содружество дебютов». В ходе мероприятия была организована выставка, посвящённая 35-летию СНГ и 20-летию Межгосударственного фонда гуманитарного сотрудничества государств-участников СНГ. Особое внимание гостей привлекло выступление Молодёжного симфонического оркестра СНГ, который порадовал участников форума прекрасным концертом, создав атмосферу вдохновения и единства. По итогам форума была принята Резолюция, в которой нашли отражение предложения и рекомендации для углубления гуманитарного взаимодействия, более полного раскрытия его потенциала в интересах всех стран Содружества. Участие представителей Туркменистана в форуме творческой и научной интеллигенции СНГ – это не просто формальное присутствие, а важный шаг в реализации стратегии культурной дипломатии Туркменистана. Этот шаг подчёркивает готовность страны к открытому диалогу, обмену знаниями и укреплению взаимопонимания со странами Содружества через призму образования, науки и искусства. Активное и содержательное участие нашей делегации в форуме укрепило позитивный образ Туркменистана как страны, открытой к сотрудничеству и ценящей вклад в мировую культуру и науку. Тязегуль ИМАМКУЛИЕВА, доцент Туркменского национального института мировых языков имени Довлетмаммета Азади, кандидат исторических наук.
Şypaly Hazaryň kenarynda şadyýan pursatlar
Mekdep okuwçylarynyň tomusky dynç alyş möwsüminiň gelmegi bilen, ýurdumyzyň çar künjeginden gelen körpeleriň söýgüli we şatlykly mekanlarynyň biri hem «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynyň iň gözel ýerinde ýerleşýän «Daýanç» sagaldyş merkezidir. Bu döwrebap merkez çagalaryň diňe bir fiziki taýdan saglygyny berkitmek bilen çäklenmän, eýsem, olaryň dünýägaraýşyny giňeltmek, zehinlerini açmak we ýatdan çykmajak dostlukly gatnaşyklary ýola goýmak üçin hakyky bagtyýarlyk mekanyna öwrüldi. Häzir bu ýerde dynç alşyň ikinji tapgyry dowam edýär. «Daýanç» sagaldyş merkezine gadam basan pursadyňdan başlap, çagalaryň bagtyýar durmuşy, rahatlygy we howpsuzlygy üçin döredilen iň ýokary halkara standartlaryna gabat gelýän şertleri görmek bolýar. Merkeziň binalar toplumy, ýagty hem-de giň ýatylýan otaglar, çagalaryň ýaş aýratynlyklaryna we saglyk talaplaryna laýyklykda taýýarlanylýan witaminlere baý, tagamly iýmitler bilen üpjün edilen naharhana ýokary derejede hyzmatlary ýola goýmaga mümkinçilik berýär. Deňiz kenarynyň şypaly we arassa howasy, Hazaryň dermanlyk häsiýetli suwy çagalaryň bedenini taplamak, immun ulgamyny berkitmek üçin iň uly tebigy emdir. Şonuň bilen birlikde, merkezde işleýän ýokary hünärli lukmanlar çagalaryň saglyk ýagdaýyna yzygiderli gözegçilik edip, dürli sport we sagaldyş işleriniň meýilnama laýyk geçirilmegini gazanýarlar. Bu merkezde tomus paslynyň şatlykly we mazmunly geçmeginde zähmet çekýän tejribeli mugallymlaryň hem-de terbiýeçileriň orny örän uludyr. Öz işlerine söýgi we sabyrlylyk bilen çemeleşýän mugallymlardyr terbiýeçiler her bir çaganyň häsiýetini, ukybyny we gyzyklanmasyny öwrenýärler. Olaryň esasy maksady merkeze gelen ilkinji günlerinden başlap, çagalaryň arasynda agzybirligi, özara kömekleşmegi, birek-birege hormat goýmagy kemala getirmekdir. Terbiýeçiler çagalaryň dynç alşyny diňe bir güýmenjä öwürmän, eýsem, ony terbiýeçilik ähmiýetli çäreler bilen baýlaşdyrýarlar. Guralýan her bir ahlak, watansöýüjilik we özüňi medeniýetli alyp barmak baradaky çäreler çagalaryň dünýägaraýşynyň ösmegine uly ýardam edýär. Terbiýeçiler medeni çärelere çagalary doly çekmek bilen, olaryň sahnalarda çekinmän çykyş etmeklerini we özlerine bolan ynamynyň artmagyny gazanýarlar. «Daýanç» sagaldyş merkezinde dynç alýan çagalaryň her bir güni gyzykly wakalara hem-de täze açyşlara baýdyr. Çagalaryň boş wagtlaryny mazmunly guramak maksady bilen, merkezde köp sanly gurnaklar, sport ýaryşlary we intellektual oýunlar yzygiderli geçirilýär. Merkeziň häzirki zaman sport meýdançalarynda futbol, woleýbol, basketbol we stoluň üstünde oýnalýan tennis boýunça toparlaýyn ýaryşlar guralýar. Şeýle hem ýörite dizaýn edilen suw meýdançalaryndaky ýüzüş bäsleşiklerine çagalar höwes bilen gatnaşýarlar. Küşt, şaşka, zehin bäsleşikleri, dürli logiki tapmaçalar we taryhy-geografik oýunlar körpeleriň çalt we dogry pikirlenmek ukybyny ösdürmäge ýardam berýär. Surat çekmek, el işleri, aýdym-saz hem-de tans gurnaklary arkaly okuwçylar özleriniň sungata bolan höwesini we zehinini görkezip bilýärler. Çagalaryň tomus aýlarynda dilleri öwrenmäge bolan gyzyklanmasyny goldamak üçin aňsat, gysga we gyzykly iňlis dilinde dürli oýunlar, aýdymlar hem-de goşgular arkaly sapaklar guralýar. Hazaryň kenarynda guralýan oýunlar, gyzykly gezelençler, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky ajaýyp attraksionlara edilýän gezelençler we gämili syýahatlar çagalaryň kalbynda buýsandyryjy ýatlamalary galdyrýar. Merkezde guralýan dürli agşamky dabaralar, konsertler we «tans meýdançasy» ýurdumyzyň dürli welaýatlaryndan gelen çagalaryň täze dostlar bilen tanyşmaklaryna şert döredýär. «Daýanç» sagaldyş merkezi — bu ýöne bir tomusky dynç alyş däl-de, eýsem, biziň geljegimiz bolan ýaş nesliň kalbynda bagtly çagalygyň aýdymy bolup ýaňlanýar. Bu ýerde taplanan we gowy dynç alan çagalar täze okuw ýylyna uly ruhubelentlik, güýç-gaýrat we höwes bilen gadam basarlar. Hatyja TAGYÝEWA, «Daýanç» sagaldyş merkeziniň terbiýeçilik we guramaçylyk işleri boýunça orunbasary.
Gökderede bagtyýar nesilleriň şatlygy
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzda sagdyn bedenli, giň dünýägaraýyşly, döredijilik başarnyklary ösen we watansöýüjilik ruhunda terbiýelenen ýaş nesilleri ýüze çykarmak hem-de höweslendirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň hem-de Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň bilelikde Gökderedäki çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň arasynda yglan eden «Tapgyryň iň işjeň çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezi» atly bäsleşigi geçirildi. Bu bäsleşik ýaş nesilleriň kalbynda egsilmez watansöýüjilik duýgusyny kemala getirmekde, olaryň arasynda sagdyn durmuş ýörelgesini giňden wagyz etmekde, beden taýdan taplanmaklaryny ýokary derejede guramakda we çagalaryň tomusky dynç alyş günleriniň her bir pursadyny şadyýan, gyzykly hem-de manyly geçirmeklerini üpjün etmekde uly ähmiýete eýe boldy. Dabaranyň başynda, ilki bilen, Gökderedäki çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezlerinde dynç alýan bagtyýar çagalaryň öz elleri bilen ýasan dürli görnüşli taslamalarynyň we inçe, çeper el işleriniň döredijilik sergisi görkezildi. Ýaş nesilleriň zehin kuwwatyny, ukyplaryny we baý döredijilik dünýäsini aýdyň şöhlelendiren bu ajaýyp sergi dabara gatnaşyjylarda uly täsir galdyrdy. Soňra tomusky dynç alyş möwsüminiň birinji tapgyrynda aýratyn işjeňlik görkezen Gökderedäki çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezlerini sylaglamak dabarasyna uly orun berildi. Onda merkezleriň arasyndan özüniň ýokary guramaçylyk ukyby bilen öne saýlanan Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň «Ýaşlyk» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezi «Tapgyryň iň işjeň çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezi» diýen ada mynasyp boldy. Şeýle hem bäsleşigiň dowamynda tomusky dynç alyş günleriniň dabaralanmagyna özboluşly goşant goşan Türkmenistanyň Suw hojalygy baradaky döwlet komitetiniň «Altyn damja», Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky hem-de Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň «Çynar» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleri özleriniň ýokary taýýarlyklary bilen aýratyn işjeňlik görkezdiler. Munuň bilen bir hatarda, dabaranyň dowamynda Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiziň ýaş nesiller baradaky atalyk aladalaryny ýol-ýörelge edinip, bagtyýar çagalaryň döwrebap dynç alşyny ýokary derejede guramakda, olary watansöýüjilik ruhunda terbiýelemekde we sporta bolan gyzyklanmalaryny artdyrmakda bitiren uly hyzmatlary hem-de aýratyn işjeňligi üçin terbiýeçi mugallymlara we talyp ýaşlara Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi tarapyndan Hormat hatlar hem-de ýadygärlik sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy. Mälim bolşy ýaly, ýaş nesilleriň sazlaşykly ösüşini hem-de olaryň bagtyýar durmuşyny üpjün etmek baradaky hemmetaraplaýyn alada hormatly Prezidentimiziň döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridir. Şunda ýaş nesillere häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda, döwrebap bilim-terbiýe bermek, olary watançylyk hem-de zähmetsöýerlik ruhunda ýetişdirmek bilen baglanyşykly meseleleriň üstünlikli çözülmegine uly ähmiýet berilýär. Munuň özi ýurdumyzda kämil şahsyýetleriň kemala gelmegi ugrunda edilýän tagallalaryň aýdyň netijesidir. Hut şu ajaýyp üstünlikleriň we nurana döwrümiziň aýdyň şöhlelenmesi hökmünde çagalaryň taýýarlan aýdym-sazly joşgunly çykyşlary, şadyýan tanslary we çeper okaýyşlary baýramçylyga özboluşly öwüşgin bagyşlady. Körpeleriň şirin owazlary ýygnananlarda egsilmez täsir galdyryp, çäräni şatlyk-şowhuna besledi. Gurbanmyrat MUHAMMEDOW, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň guramaçylyk bölüminiň müdiri.
Ylym-bilim — ösüşiň berk binýady
Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň taýsyz tagallalary netijesinde «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýyly belent üstünliklere beslenýär. Şeýle üstünlikleri ylym-bilim ulgamynda hem aýdyň görmek bolýar. Ýurdumyzda ýaş nesilleriň ylym-bilimli, giň dünýägaraýyşly bolup ýetişmegi üçin ähli mümkinçilikler döredilýär. Hormatly Prezidentimiz «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitabynda şeýle belleýär: «Biz ýaşlara we olaryň sowatlylyk derejesiniň ýokarlandyrylmagyna aýratyn ähmiýet berýäris. Ýurdumyzda ilatyň, şol sanda ýaşlaryň hemmetaraplaýyn ösmegi, aýratyn hem, hünär bilimlerini almaklary babatda ähli şertleri, mümkinçilikleri döredýäris». Şu parasatly sözlerden görnüşi ýaly, bilimli ýaşlar röwşen geljegimiziň binýady, il-günümiziň buýsanjy hasaplanýar. Hut şu nukdaýnazardan, ýaş nesle bilim öwretmek, olaryň okamaklary üçin döwrebap şertleri döretmek ýurdumyzda durmuşa geçirilýän esasy işleriň biridir. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe bedew bady bilen öňe barýan ýurdumyzda her bir ýylyň şygary bilim ulgamynda okatmagyň hilini ýokarlandyrmaga, mugallymlaryň, okuwçy we talyp ýaşlaryň döredijilik ukyplaryny açmaga gönükdirilendir. Şonuň netijesinde hem eziz Diýarymyzda ýaşlaryň bilim öwrenmeklerine, kämil hünärmenler bolup ýetişmeklerine giň mümkinçilikler döredilýär. Döwrebap bilimleri özleşdirýän türkmen ýaşlary bolsa döwletimiz tarapyndan döredilýän giň mümkinçiliklerden ruhlanyp, dünýäde geçirilýän dürli olimpiadalarda, ders bäsleşiklerinde mynasyp orunlary eýeleýärler, zehinleri bilen üstünlik gazanýarlar. Bilim ulgamynda durmuşa geçirilýän döwrebap özgertmeler bolsa ähli ildeşlerimizi begendirýär. Hormatly Prezidentimiziň alyp barýan döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň esasylarynyň biri hem bilim ulgamyny kämilleşdirmekden ybarat bolup durýar. Garaşsyz döwletimizde gurlup ulanylmaga berilýän täze desgalarda, şeýle hem ähli bilim edaralarynda sanly ulgam doly ornaşdyryldy. Bu bolsa dünýäniň iň täze ylmy maglumatlarynyň elýeterliligini üpjün edýär. Gurlup ulanylmaga berilýän täze, döwrebap mekdepleriň we çagalar baglarynyň iň kämil tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylmagy hem ýaşlaryň bäsdeşlige ukyply hünärmenler bolup ýetişmegine gönükdirilendir. Ogulnur SOPYÝEWA, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.
Paýhasa ýugrulan pentler
Ol mugallymdy. Bu adyň nähili täsirli ýaňlanýandygyny işi, göreldesi bilen ile ýaýradanlaryň biridi. Şeýle dereje her kime miýesser etmeýär. Munuň üçin, ilki bilen, belent adamkärçilikli, pespäl bolmaly. Belki-de, mugallyma pentleri ýazmaga ylham beren esasy zat, onuň Döwletmämmet Azadynyň eserlerine sygnyp, Magtymgulynyň şygyrlaryna uýup ýaşandygyndandyr. Öz okuwçylaryňa, şägirtleriňe aýdara hoş sözüň, pentleriň bolmaly. Haýdar mugallymda şularyň ählisi bardy. Onuň çagalygy uruş ýyllaryna gabat gelipdi. Ol döwrüň çagalarynyň horluk görmedigi az-azdyr. Ýekeje mysal, Haýdar Muhyýew özüniň «Ogullaryma pent» ady bilen 1997-nji ýylda «Magaryf» neşirýatynda çapdan çykan kitabynda şol ýyllarda «alwanjyk» atly oty hem iýendiklerini ýazýar. Ol hakda «Alwan» diýen at bilen gazetimizde zehinli žurnalist Seýitguly Geldiýewiň ýazan makalasyny hem okapdyk. Haýdar mugallym ony «alwanjyk» diýip alypdyr. Bu, megerem, söýgülilik, ezizlemek, halasgär manysyndaky goşulma goşulyp alnandyr. Haýdar mugallymy tanamaýan ýok diýen ýalydy. Köpler ony gowy mugallym, oňat ýoldaş hökmünde tanasa, kimler ony ýazan kitaplary boýunça tanaýardylar. Şu makalanyň ýazylmagyna Haýdar mugallymyň gyzy Sona bilen telefon arkaly gürrüňdeşlik hemem ýaşap ýörende şu ýyl doglan gününe 95 ýyl dolýan alymyň «Ogullaryma pent» atly kitaby sebäp boldy. Kitaby okanymyzdan soň, Haýdar mugallyma durmuşyň alymy diýesimiz gelýär. Synçylygy, inçeden yzarlamagy başarandygy üçin alymyň sözleri durmuşyň jümmüşinden, gadymyýetden gelýän ýazgylary ýadyňa salýar. Kitapda agzybir bolmak, tygşytlylyk ýaly durmuşyň özenini düzýän zatlar hakda gürrüň edilýär. Biz Haýdar Muhyýewiň özüni görüpdik. Şeýle ylym adamlaryny birje gezek göreniňde hem ýakymly täsir galdyrýar. Sebäbi olaryň ruhy dünýäsi baý bolýar. Bellemeli zatlaryň biri-de halypanyň okumyşlygydyr. Dünýä ägirtleriniň eserlerini okap, öz ýoluňy tapmak, özüňçe pikir öwürmek, beýan etmek ylymda ilkinji zeruryýetlikdir. Dogrudan-da, zehinliniň, ezber ussanyň elinden çykan işler ýyl geçdigiçe barha reňk açýar, geljekki dörediljek işlere-de nusga, ölçeg ýaly bolup dur. Haýdar Muhyýewiň Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň halypa mugallymlarynyň biri bolandygyny köpler bilýändir. Şeýle abraýly kişiniň, mugallymçylyk ýaly asylly käriň eýesiniň öz pentlerinde «...iň ýakyn maslahatçyňyz, geňeşdaryňyz mugallymyňyz bolsun!» diýmegi hem pentleriň naýbaşysydyr. Şony bütin manyly ömrüni mugallymçylyk işine bagyşlan kişiniň aýtmagy aýratyn täsir galdyrýar. Aýdylyşy ýaly, mugallym mähribanlyk hazynasydyr. Ol, ilki bilen, okuwçysynyň hossary bolýar, ýöne şony özüňde duýmak, ýaşlara pent etmek uly mertebeden nyşan. Haýdar mugallymyň kitapda Magtymguly Pyragydan, «Görogludan» getirýän mysallarynda halkymyzyň ýörelgelik ýoly, görüm-göreldesi aýdyň görünýär. Haýdar Muhyýewiň çagalygy gazaply uruş ýyllaryna gabat gelýär. Ol 1931-nji ýylda Garrygala etrabynyň (häzirki Magtymguly) Akkel obasynda dünýä inýär. Aşgabatdaky iki ýyllyk mugallymçylyk institutynyň ikinji ýyllygynda okap ýörkä bolup geçen ýertitremede oňa bilim berýän mugallymlarynyň, talyp ýoldaşlarynyň ençemesi kesegiň aşagynda galyp, wepat bolýar. Soňra ol okuwyny häzirki Türkmenabat şäherindäki mugallymçylyk institutynda dowam etdirýär. Ilki sowat öwrenen ýeri bolan häzirki Magtymguly etrabynyň 1-nji orta mekdebinde zähmet ýoluna başlaýar. 1952-nji ýylda Aşgabatdaky pedagogik institutyň gaýybana bölümini tamamlaýar. Haýdar Muhyýew dilçi alym hökmünde sözüň manysyny inçeden yzarlamagyň, deňeşdirip açmagyň hem ussadydyr. Ol belli sözlükçileriň hem biridir. «Ogullaryma pent» atly kitabynda ol diňe «ruh» sözüniň manysyny açmaklyga birnäçe sahypany bagyşlapdyr. Munuň üçin türkmen alymlarynyň hem-de daşary ýurtly alymlaryň düzen sözlüklerine ýüzlenipdir. Özem alym «ruh», «iman» ýaly halkymyzyň aýratyn üşükli bolmagy, inçeden duýgurlygy, guýmagursaklygy talap edýän sözlerine ýüzlenýär. Alymyň kitabynda «ruh» sözüniň düşündirişini özboluşly ylmy açyş diýseňem boljak. Munuň üçin ol ençeme gözlegleriň üsti bilen seljerme işini hem geçiripdir. Alym «iman» sözüniň «ynam» diýmegi aňladýandygyny nygtaýar. Haýdar mugallymyň her meselä öz çemeleşişi bar. Mysal üçin, «Iň erbet adam kim?» diýlen soraga meniň jogabym: öz bilýän zatlaryny özgelere öwretmeýän adam» diýip belleýär. Ine, şu ýerdenem mugallymyň öz kitabyny näme üçin «Ogullaryma pent» diýip atlandyrandygynyň manysy düşnükli bolýar. Şu ýerde halypanyň ýene bir aýdan sözüne ünsüňizi çekmek isleýäris. Bu jümleler biri-biri bilen berk baglanyşykly. «Ägirt kişiler mydama-da ägirtliginde galýar. Olar biziň mahabatlandyrmalarymyza juda bir mätäçlik hem çekip duranoklar. Ýöne olary ýatlap, hoş söz aýtmak biziň borjumyz». Ene dilimize uly söýgi bilen garamak asly käri dilçi bolan alymdan öwrenmeli zatlarymyzyň esasylarynyň biri bolsa gerek. Belki, şondandyr, Haýdar mugallymyň «Genji-hazyna dost däl, dostuň — genji-hazyna», «Durmuş seni taplap hem biler, aýnadyp hem biler. Ýöne aýnadandan taplany has gowudyr» diýen sözleri ýandepderçäňe göçürip alaýmaly sözlerden. Aslynda, «pent» sözi dört harpdan ybarat bolsa-da, onuň ömre deň manysy bar. Ylaýta-da, şol pentler ömri manyly ýaşamaga hyzmat edende has-da şeýledir. Haýdar mugallymyň pentlerini okan okyjylary, şägirtleri bagtly adamlardyr. Kitap möçberi boýunça uly däl, bir ýüz on sahypa, ýöne onda ynsana gerekli, biri-birinden möhüm häsiýetlerden söz açylýar. Elbetde, biziň bu kitaba syn-seljerme bermek niýetimiz ýok. Biz diňe onuň bilen bagly kalbymyza jaý pikirleri paýlaşmak isledik. Halypa kitabynda ýürek bilen bagly pikirlere-de uly orun beripdir. Olaryň käbirini şu ýerde siziň dykgatyňyza ýetirmegi müwessa bildik. «Durmuşda buýruk köp: başlygyň buýrugy, öý bikesiniň buýrugy, ýene-ýeneki buýruklar. Ýöne iň esasy buýruk — ýüregiň buýrugy», «Demir ýol salmagam, daş ýol salmagam kyndyr-la welin, ýöne ýürege ýol salmak has kyn bolaýmasa». Şeýle ýürege ýakyn pentleriň arasynda ata-enäni, ýaşululary hormatlamak, ýagşylyk etmek hakynda aýdylanlar hem ýürege nagyş bolup çekilýär. Ynsan hökmünde durmuşy, alym hökmünde ylmy gowy bilýän Haýdar mugallym olaryň sazlaşygyndan özboluşly netije çykarypdyr. Ol durmuşda berjaý edilmeli pentleri beýan edende dürli sözleriň asyl manysyny hem düşündirip geçýär. Meselem, ýagşylyk etmek bilen bagly gürrüň edende onuň «ýagşy» sözündendigini nygtaýar. Pentleriň arasynda dostluk, dosta wepalylyk hem aýratyn orunda durýar. Çünki aýdymda hem aýdylyşy ýaly, dostluk ýüregimiziň hem baýlygydyr. Bularyň hemmesi ýaşlykdan berilýän terbiýä bagly. Terbiýede bolsa ownuk zat ýok. Çaga at dakylyşyna çenli şoňa girýär. Aýdylýan pentleriň, tymsallaryň, rowaýatlaryň Magtymguly atamyzyň şygyrlarynyň, «Kowusnamadan» parçalaryň üsti bilen berilmegi olaryň ähmiýetini has hem artdyrýar. Gözbaşlar dury bolanda, şu gün hem geljek hem owadan, dury bolýar. Iň esasy zat bolsa şol pentleri ösdürmegi, ýatlatmagy özüne borç edinen halypa mugallyma bolan sarpany öňküden hem beýgeldýär. Pentleriň birinjisinde belleýşi ýaly, alym çaga terbiýesinde ata-enelere çagalaryny hünäre ugrukdyrmagy ündeýär. Alym Haýdar Muhyýew haýwanlardan hem öwrenmeli zatlaryň kändigini nygtaýar. «Meselem, ýolbarsdan batyrlygy, horazdan jomartlygy, durnadan badyhowalygy, bürgütden duýgurlygy, inerden mertligi, itden sabyrlylygy, aýydan daýawlygy, bedewden tämizligi, goýundan mähirliligi, garynjadan zähmetsöýerligi öwrenip bolsa, oňa ýetesi zat ýok» diýip, mugallym öz kitabynda ýazýar. Haýdar mugallymyň žurnalistika bilen poeziýany deňeşdirip aýdanlary uly täsir galdyrdy: «Žurnalistika hakyky poeziýanyň derejesine ýeten pursadynda biziň duýgularymyza täsir edip biler...». Alymyň bu aýdanlary onuň söz sungatynyň şalygynda köptaraply pikir öwrüp bilýän, ylmy durmuşda adamlara peýdaly bolar derejede düşündirip bilen, bütin ömrüni söze bagyş eden kişileriň biridigini açyk-aýdyň görkezip dur. Aýjemal OMAROWA. «Türkmenistan».
Milli tokaý maksatnamasy — durnukly ösüşiň kepili
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyz syýasy, ykdysady we durmuş taýdan dünýä nusgalyk uly sepgitlere ýetmek bilen bir hatarda, ekologiýa diplomatiýasynda hem öňdebaryjylaryň birine öwrüldi. Ýurdumyzyň daşky gurşawy goramak, tebigy baýlyklary aýawly saklamak we geljekki nesillere arassa, gözel tebigaty miras galdyrmak baradaky döwlet syýasaty halkara jemgyýetçiligi, aýratyn-da, Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan giňden goldanylýar. Döwletimiziň bu ugurda alyp barýan yzygiderli işleri diňe bir milli bähbitleri däl-de, eýsem, tutuş adamzat ähmiýetli ekologik meseleleriň oňyn çözülmegine hem ägirt uly goşant goşmak bilen, BMG-niň Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekdäki durnuklylygy üpjün etmäge uly itergi berýär. Türkmenistan ekologiýa diplomatiýasynda diňe bir halkara konwensiýalara goşulmak bilen çäklenmeýär, eýsem, ählumumy derejede ýüze çykýan meseleleri çözmek üçin anyk teklipleri öňe sürýär. Munuň aýdyň subutnamasy hökmünde, Türkmenistanyň Aşgabatda Howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar baradaky Sebit merkezini açmak baradaky başlangyjyny, şeýle-de Aral deňziniň sebitdäki ekologik ýagdaýy gowulandyrmak ugrundaky yzygiderli tagallalaryny görkezmek bolar. Hormatly Prezidentimiziň ýakynda daşky gurşawy goramak boýunça döwlet syýasatynyň hukuk esaslaryny has-da pugtalandyrmak, howanyň üýtgemeginiň täsirini azaltmak boýunça işleriň esasy ugurlaryny kesgitlemek, ekoulgamlaryň we tokaý hojalygynyň bu ýagdaýlara durnuklylygyny ýokarlandyrmak, şeýle-de howanyň üýtgemegi barada Türkmenistanyň milli strategiýasyny üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen degişli Karara gol çekmegi ýurdumyzyň «ýaşyl» ösüş ýolundaky täze sepgitlere düýpli itergi berdi. Soňky ýyllarda howanyň üýtgemegi, çölleşme hadysalarynyň güýçlenmegi, howanyň hapalanmagy we tebigy baýlyklaryň azalmagy ýaly ekologik meseleler dünýä derejesinde, şol sanda ýurdumyzda hem möhüm meseleleriň birine öwrüldi. Şu sebäpli tebigaty goramak, ýaşyl zolaklary giňeltmek we geljek nesiller üçin durnukly ýaşaýyş gurşawyny döretmek maksady bilen, «Türkmenistanyň 2026 — 2030-njy ýyllar üçin Milli tokaý maksatnamasy» kabul edildi. Bu maksatnama ýurduň ähli welaýatlarynda tokaýlary köpeltmek, bar bolan tebigy baýlyklary goramak we ekologik deňagramlylygy üpjün etmek bilen baglanyşyklydyr. Täze bäşýyllyk meýilnamany öz içine alýan bu maksatnama, ozal kabul edilen «Howanyň üýtgemegi barada Türkmenistanyň milli strategiýasynyň» logiki dowamy bolup durýar. Şeýle hem maksatnama Türkmenistanyň Tokaý kodeksiniň hem-de «Daşky gurşawy goramak hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň kadalaryny iş ýüzünde durnukly amala aşyrmagyň kämil hukuk guralydyr. Bu strategik maksatnamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi doly ylmy-innowasion esaslara daýanýar. Damjalaýyn suwaryş ulgamlarynyň, gurakçylyga durnukly agaç görnüşleriniň ulanylmagy, şeýle hem dronlar arkaly ekologik gözegçiligiň, GIS we emeli hemra arkaly sanly monitoringiň ýola goýulmagy serişdeleri tygşytlamak bilen bir hatarda, tokaýlaryň ösüşiniň durnuklylygyny üpjün edýär. Şunuň bilen birlikde, Milli tokaý maksatnamasynyň kabul edilmegi karbon zyňyndylarynyň möçberiniň azaldylmagy we ekologik maýa goýumlarynyň ösdürilmegi ýaly «ýaşyl» ýörelgeleri öňe sürüp, ekologik we ykdysady ösüşiň sazlaşygyny emele getirýär. Milli tokaý maksatnamasy ýurdumyzyň dürli sebitlerinde, aýratyn-da, Garagumuň çetki zolaklarynda, Hazar deňziniň kenarýakalarynda we şäherleriň daş-töwereginde täze tokaýlyklary döretmek, öňden bar bolan ýaşyl meýdançalary gorap saklamak we olaryň biologik köpdürlüligini baýlaşdyrmak ugrunda täze innowasion usullary ulanmakda uly ähmiýete eýedir. Damjalaýyn suwaryş tehnologiýalarynyň giňden ornaşdyrylmagy suw serişdelerini ortaça 30-40 göterim tygşytlamaga we her bir oturdylan nahalyň kök urup, sagdyn ösmegine şert döredýär. Ýerli howa şertlerine we toprak aýratynlyklaryna kybap gelýän, gurakçylyga durnukly bag nahallaryny saýlap oturtmak tejribesine aýratyn üns berilmegi oňyn netijeler bilen häsiýetlenýär. Bu giň göwrümli strategiýanyň üstünlikli amala aşyrylmagy diňe bir tebigatyň gözelleşmegine däl-de, eýsem, ekologik medeniýetiň has-da ýokarlanmagyna we ýurdumyzyň durmuş-ykdysady durnuklylygyna täsir edýär. Ata-babalarymyzdan miras galan «Ýer hazyna — suw göwher», «Atasyndan bag galsa, ogly miwesini iýer» ýaly parasatly pähimlere eýerýän halkymyz üçin bag ekmek, daşky gurşawa aýawly çemeleşmek asylly ýörelgä öwrüldi. Her ýyl ýurdumyzda geçirilýän ählihalk bag ekmek dabaralary hem munuň aýdyň subutnamasydyr. Döredilýän täze tokaý zolaklary, emeli tokaýlyklar we gök guşaklar howanyň tämiz bolmagyny üpjün edýän, çäge süýşmeleriniň we tozanly şemallaryň öňüni alýan iň ygtybarly ekologik galkandyr. Görşümiz ýaly, hormatly Prezidentimiziň kabul edýän her bir taryhy Karary hem-de tassyklanýan döwlet maksatnamalary adamzadyň bähbidini, halkyň arassa gurşawda bagtyýar ýaşamagyny we bütin halkyň durnukly geljegi üçin zerur bolan ekologik abadançylygy üpjün etmäge gönükdirilendir. «Türkmenistanyň 2026 — 2030-njy ýyllar üçin Milli tokaý maksatnamasy» ýurdumyzyň «ýaşyl» ösüş taryhynda täze şanly sahypany açyp, mukaddes Watanymyzyň ösüşlerini täze sepgitlere tarap alyp gider. Ýurdumyzy bagy-bossanlyga öwürmekde, halkymyzyň sagdyn gurşawda ýaşamagy ugrunda beýik işleri amala aşyrýan Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak, dünýä nusgalyk tutumly işleri hemişe rowaç bolsun! Maksat ÇARYÝEW, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň talyby.
Ahalteke bedewi — türkmeniň bedewi
Türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde ata-babalarymyzdan miras galan milli gymmatlyklarymyza uly sarpa goýlup, olary aýawly saklamakda, öwrenmekde we şan-şöhratyny dünýä ýaýmakda tutumly işler üstünlikli durmuşa geçirilýär. Şunda milli mirasymyzyň aýrylmaz bölegi bolan ahalteke bedewleriniň umumadamzat medeni gymmatlyklarynyň sanawyndan orun almagy biziň her birimizi buýsandyrýar. 2026-njy ýylyň «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýyly diýlip yglan edilmegi bolsa halkymyzyň milli gymmatlyklarymyza goýýan belent sarpasynyň aýdyň nyşanydyr. Bilşimiz ýaly, türkmen halkynyň ruhy dünýäsinde bedew atlar aýratyn orna eýedir. Ol milli baýlygyň, ösüş tizliginiň hem-de döwletimiziň okgunly öňe gitmeginiň nyşanydyr. Häzirki döwürde bedew batly ösüşler ýurdumyzyň ähli ugurlarynda aýdyň görünýär. Şunda şanly ýylymyzyň şygarynda mukaddes Garaşsyzlygymyzyň we hemişelik Bitaraplygymyzyň goşa mukaddeslik hökmünde şöhlelenmegi çuňňur mazmuna eýedir. Şöhratly bedewlerimiziň dünýä derejesinde giňden ykrar edilip, türkmen bedewleriniň gadymy mekanynda Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň döredilmegi ýurdumyzda we dünýäde atçylyk sungatynyň ösdürilmegine möhüm goşantdyr. Bu ugurda «Ahalteke atçylyk sungaty we atlary bezemek däpleri» atly milli hödürnamanyň ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi möhüm taryhy waka boldy. Şeýle hem Aba Annaýew adyndaky Halkara atçylyk akademiýasynda «Ahalteke atlary — parahatçylygyň ilçileri» atly ÝUNESKO klubunyň, «At — myrat» okuw merkeziniň döredilmegi ýaş nesilleri milli atşynaslyk sungatyna ugrukdyrmakda möhüm ähmiýete eýedir. Gahryman Arkadagymyz: «Biz bedewlerimiz bilen ýakynlygyň täsin filosofiýasyny döredýäris. Ol bolsa ýeňişdedir. Ýeňiş bolsa taplanmakdyr we kämilligiň menzilidir. Öňe, diňe ýeňiş üçin, il-halkyň mertebesine şöhrat getir, bedewim!» diýip belleýär. Şu jähetden, atçylyk sungaty halkymyzyň ýaşaýyş filosofiýasynyň, döwletlilik däpleriniň möhüm bölegidir. «At — myrat» diýen pähim hem bedewiň türkmen durmuşyndaky aýratyn ornuny aýdyň görkezýär. Milli Liderimiziň «Ahalteke bedewi — biziň buýsanjymyz we şöhratymyz», «Gadamy batly bedew» atly gymmatly eserleri bolsa türkmen bedewlerini öwrenmekde baý mazmuna eýedir. Şeýle hem hormatly Arkadagymyzyň «Älem içre at gezer», «Döwlet guşy» romanlarynda halkymyzyň bedew atyna bolan sarpasy we çuňňur söýgüsi uly buýsanç bilen beýan edilýär. Bu gymmatly eserlerde diňe bir halkymyzyň seýisçilik sungatynyň ösüşi, kemala gelşi, milletimiziň bedew atyna bolan buýsanjy beýan edilmän, eýsem, Gahryman Arkadagymyzyň bedew atlarymyza bolan söýgüsiniň, buýsanjynyň beýikdigine, ýaş nesiller üçin nusgalykdygyna göz ýetirýäris. Milli Liderimiziň «Döwlet guşy» romanynda Berdimuhamet mugallymyň Dagarman atly atynyň bolandygy, oňa edil çaga sereden ýaly seredendigi, maşgala agzalarynyň bedewe bolan söýgüsi çeper beýan edilýär. Şeýle hem kitapda Aba Annaýewiň ussat atşynas, ökde seýis bolandygy baradaky arhiw maglumatlaryna üns çekilýär. Eserde Berdimuhamet mugallymyň Watan goragyna gideninde atyny obadaşy — eseriň gahrymany Berkeli aga berende, onuň bilen hoşlaşygy şeýle suratlandyrylýar: «Berdimuhamet aty bilen hoşlaşdy, oňa özüniň obada bolmajakdygyny, gelýänçä Berkeli aga hyzmat etmelidigini aýtdy. Dagarman eýesiniň sözüne intipis edip, gussaly bakdy». Eserde: «Dagarman eýesiniň sözüne ýa düşünmändir ýa-da düşünse-de, sargyda tabyn bolmak islemändir, ertesi Dagarman öňküje ýerinde durdy» diýen jümleleri getirmek bilen, Gahryman Arkadagymyz ahalteke bedewiniň eýesine, saklanan ojagyna wepalylyk häsiýetini hem çeper beýan edýär. Türkmen halkynyň şöhratly taryhyna nazar aýlanyňda, merdana pederlerimiziň bedewlere aýratyn hormat goýandygyny görmek bolýar. Häzirki wagtda hem ýurdumyzda köňüllerimize joşgun, döredijiligimize ylham berýän bedew atlarymyzy ösdürip ýetişdirýän ussat atşynaslarymyz hakynda döwlet derejesinde uly aladalar edilýär. Olaryň zähmetine mynasyp baha berlip, «Türkmenistanyň halk atşynasy», «Türkmenistanyň at gazanan atşynasy», «Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary» ýaly hormatly atlar dakylýar. Bu bolsa olary arassa ganly tohum atlarymyzy ýetişdirmekde ruhubelent we yhlasly zähmet çekmäge höweslendirýär. Ýeri gelende bellesek, Gahryman Arkadagymyzyň başlangyjy bilen döredilen we halkymyzyň buýsanjyna öwrülen «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar topary dünýäniň abraýly sirk sungaty festiwallaryna gatnaşyp, ençeme gezek ýeňiş gazandy. Şunda 2026-njy ýylyň 16 — 25-nji ýanwary aralygynda Monako Knýazlygynyň Monte-Karlo şäherinde geçirilen 48-nji halkara sirk sungaty festiwalynda «Galkynyş» milli at üstündäki oýunlar toparyna sirk sungatyna goşan uly goşandy üçin Bütindünýä sirk federasiýasy hem-de Ýewropa sirk assosiasiýasy tarapyndan halkara şahadatnamalaryň dabaraly ýagdaýda gowşurylmagy ählimizi buýsandyrdy. Görnüşi ýaly, bedew batly ösüşlerimiz hem-de gazanýan uly üstünliklerimiz Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwrüniň iň täze taryhyna altyn harplar bilen ýazylýar. Şol beýik ösüşler bolsa Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň dünýädäki abraýyny has-da beýgeldip, behişdi bedewlere aýratyn gadyr goýýan Gahryman Arkadagymyzyň hem-de hormatly Prezidentimiziň durmuşa geçirýän beýik işleriniň ajaýyp miwesidir. Çünki Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň nygtaýşy ýaly, «Bedew atlarymyz gadymy topragymyzyň gudratydyr, türkmen öý-ojagynyň ýaraşygydyr, bahasyna ýetip bolmajak milli baýlygymyzdyr». Gülnar ANNAÝEWA, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň uly mugallymy.
Вдохновение и достижения молодёжи
В эру Возрождения новой эпохи могущественного государства Министерство образования Туркменистана, Национальный центр профсоюзов и Центральный совет Молодёжной организации имени Махтумкули совместно провели заключительный этап государственного конкурса «Ýylyň talyby». Данный смотр, нацеленный на выявление и поощрение талантливых, высокообразованных и владеющих передовыми технологиями представителей молодого поколения, имеет огромное значение для наращивания интеллектуального потенциала страны. Конкурс, вдохновляющий участников на достижение новых научных рубежей и активизацию их роли в общественной жизни, стал ярким свидетельством эффективности мудрой государственной политики в отношении молодёжи. Руководствуясь напутствиями уважаемого Президента Аркадаглы Героя Сердара о том, что счастливая молодёжь призвана упорным трудом и отличной учёбой приумножать международный авторитет Родины, финалисты в полной мере продемонстрировали свои высокие интеллектуальные и творческие способности. В итоговом туре приняли участие 27 представителей высших учебных заведений страны, ставших победителями вузовских отборочных этапов. В течение двух дней судейская коллегия детально оценивала академическую успеваемость соискателей, их достижения на смотрах различного уровня, качество научно-исследовательских работ, а также наличие авторских свидетельств в области интеллектуальной собственности и вклад в просветительскую деятельность. Кроме того, конкурсанты успешно прошли тестирование по профильным дисциплинам на английском языке, продемонстрировав широкий кругозор и высокий уровень языковой подготовки. В заключительный день этого состязания были объявлены результаты тестирования участников по дисциплинам «Современное туркменское общество» и «Компьютерные технологии». Эти новые баллы, полученные на самом последнем этапе испытаний, были добавлены к показателям, достигнутым студентами в предыдущие дни, после чего определились окончательные победители конкурса. В результате, выполнив все условия конкурса и сумев добиться наивысшего показателя, студент 4-го курса Международного университета гуманитарных наук и развития Данияр Эмиркулиев стал обладателем высокого и престижного звания «Студент года». Первое место в конкурсе занял студент 4-го курса Института телекоммуникаций и информатики Туркменистана Байназар Мухаммедов. Вторых мест удостоились студент 4-го курса Туркменского государственного педагогического института имени Сейитназара Сейди Гуртгельди Ханов и курсант 4-го курса Пограничного института Туркменистана Гундогды Аймаммедов. Третьи места разделили между собой курсант 4-го курса Института национальной безопасности Туркменистана Рахат Атаев, студент 6-го курса Государственного медицинского университета Туркменистана имени Мырата Гаррыева Мухаммедалы Атабаев, студент 3-го курса Туркменского государственного архитектурно-строительного института Батыр Овезмурадов, студент 3-го курса Туркменского государственного института физической культуры и спорта Хаджымырат Илимов, а также студент 3-го курса Международной академии коневодства имени Аба Аннаева города Аркадаг Гуванч Ёлдашев. Данное мероприятие стало яркой демонстрацией высоких рубежей, достигнутых студентами высших учебных заведений нашей страны не только в теоретических знаниях, но и в сфере цифровых технологий и научно-творческой деятельности. Победителям и активным участникам конкурса от имени организаторов в торжественной обстановке были вручены почётные грамоты и памятные подарки. В завершение конкурса его участники от всего сердца пожелали крепкого здоровья, долгих лет жизни и неизменных успехов в великих начинаниях Национальному Лидеру туркменского народа Герою-Аркадагу и Президенту Аркадаглы Герою Сердару, создающим огромные возможности для того, чтобы молодёжь училась в современных условиях, совершенствовалась и занимала высокие рубежи. Нязик АТАЕВА, главный специалист организационного отдела Центрального совета Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули.
Образование, технологии и глобальное мышление
Мир стремительно меняется под влиянием технологий, профессии будущего требуют не только глубоких знаний, но и умения говорить на одном языке с глобальным научным сообществом. В этой связи образование перестаёт быть просто передачей знаний от старшего поколения – молодому, становится пространством, где формируется научное мышление, языковые навыки «подтягиваются» до абсолютной способности свободно читать в оригинале или писать специальную техническую литературу, строить мыслительные конструкции, уметь их аргументированно и научно доказывать свою точку зрения в среде носителей языка. В Туркменистане действуют высшие школы, где изучаются языки ООН, преподавание ведётся сразу на нескольких языках, либо сосредоточены на английском – одном из научных языков мира наравне с русским, китайским, японским, хинди. В последнее время в сфере образования дискутируют на предмет повышения планки или уровня преподавания языков от светского и разговорного – к научно-техническому. Именно такой атмосферой наполнены учебно-методические семинары, которые проходят в Инженерно-технологическом университете Туркменистана имени Огуз хана для преподавательского состава и студенчества. Это не чисто академические встречи, а живой диалог, обмен идеями, профессиональная энергия. А ещё – стремление понять, каким видится языковое образование в мире, где компьютерные инженеры создают программы, которые при должном контроле со стороны человека способны помогать быстрее делать кропотливую работу, их ещё называют «искусственный интеллект», программисты работают в международных командах, а научные открытия рождаются в международном сотрудничестве, для которого нет границ, геополитики и культурных различий. Но за этой методической формулировкой скрывается куда более глубокий смысл: как подготовить молодого специалиста к реальности XXI века, где владение в совершенстве иностранными языками становится не преимуществом и профессией, а обыденной необходимостью и, если угодно, показателем культуры и воспитания, ибо образованный человек стремится говорить на языке оппонента. Обсуждается то, о чём сегодня говорят в ведущих мировых университетах: продуманной интеграции «искусственного интеллекта» в научно-образовательный процесс, где студенчество не лишается возможности приобретать полезный навык работать самим, накапливать знания и их понимание, не полагаться на готовые ответы некой компьютерной «шпаргалки», которая обрабатывает всю информацию, выдавая средне-правдивый ответ, а стараться самим работать в цифровых платформах-библиотеках, переводить научный текст, разбираться без подсказок в интерактивных методиках, своим умом продвигаться в проектно-практическом обучении и развитии профессиональной коммуникации. Преподаватели делятся практическими идеями, молодые исследователи – результатами собственных экспериментов в области цифрового самообучения, а студенты становятся не пассивными слушателями, а полноценными участниками интеллектуально-дискуссионного процесса. Особую динамику мероприятиям придаёт работа в группах. Здесь спорят о будущем образования, предлагаются решения, которые способны сделать учебный процесс более гибким, современным и эффективным, строго отвечая национальным приоритетам государства в сфере профессионального образования. Вопросы из зала нередко перерастают в содержательные обсуждения, а сессии «вопрос–ответ» превращаются в интеллектуальный обмен между опытными преподавателями и молодыми ассистентами. Словом, царит атмосфера открытости, профессионального уважения и общего стремления двигаться вперёд в области усиления освоения студентами фундаментальных наук, глубоких знаний в осваиваемых областях. И это не случайно: стране нужны специалисты – инженеры, архитекторы, технологи, программисты, учёные, и главной задачей отрасли является подготовка квалицифированных кадров с широким кругозором, заданным багажом знаний с запасом «на будущее». Сегодня всё более очевидно – современному инженеру недостаточно владеть только техническими знаниями. Мир требует специалистов, способных мыслить глобально с сохранением своей национальной идентичности, патриотично настроенных профессионалов, способных двигать вперёд отечественную науку, взаимодействовать с международными командами, защищая проекты своей страны, представлять собственные реализованные идеи на конференциях, участвовать в научных проектах и быть частью мировой профессиональной среды для того, чтобы принести пользу Родине. Именно поэтому языковое образование становится стратегическим направлением подготовки многопрофильных кадров нового поколения. Инженерно-технологический университет Туркменистана имени Огуз хана последовательно демонстрирует готовность отвечать на вызовы времени, рассматривая обучение не как статичную систему, а как постоянно развивающуюся экосистему знаний, технологий, межвузовского сотрудничества и, конечно, профессионального и языкового роста, личностного развития. И главным здесь становятся не сертификаты и презентации, а высказанные свежие идеи, которые проявляются в ходе дискуссий. Например, что будущее сферы образования в аудиториях формируют преподаватели, готовые расширять рамки методик, утверждённых Министерством образования страны, обогащать их более совершенными подходами, а также студенты, стремящиеся осваивать дополнительные знания, где университет становится пространством интеллектуальной генерации инноваций в пользу учебного процесса, успеваемости. Вузовские семинары – отражение нового этапа развития языкового образования – более технологичного, ориентированного на подготовку специалистов, способных уверенно чувствовать себя в глобальном профессиональном пространстве, самостоятельно преодолевать сложности языков для решения специальных научно-технических задач. Мяхриджемал ЯЗКЛЫЧЕВА, преподаватель Инженерно-технологического университета Туркменистана имени Огуз хана.
Ylymly ýaşlar — beýik geljegi gurujylar
Hormatly Prezidentimiziň döwleti we jemgyýeti hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösdürmek ugrunda alyp barýan syýasaty «Döwlet adam üçindir!» diýen ynsanperwer ýörelgä esaslanýar. Bu bolsa ýurdumyzyň ähli sebitlerini gurşap alýan we halkyň abadan durmuşda ýaşamagynyň hatyrasyna üstünlikli durmuşa geçirilýän özgertmelerde, söwda-ykdysady, ulag-aragatnaşyk, ylmy-tehniki, medeni-ynsanperwer hem-de beýleki ugurlar boýunça maksatnamalarda öz beýanyny tapýar. Bu özgertmeleriň hil taýdan täze derejä çykmagy we halkyň bähbidine has netijeli hyzmat etmegi bolsa ylmyň mümkinçiliklerine daýanýar. Ine, şu nukdaýnazardan ugur alnyp, ýurtda ylym ulgamyny kämilleşdirmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugruna öwrüldi. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe türkmen ylmynyň ösdürilmegi ugrunda ägirt uly işler amala aşyrylýar. Şeýle beýik işleriň gözbaşynda duran hormatly Prezidentimiziň Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademikligine saýlanmagy, professor alymlyk adyny almagy bagtyýar halkymyzda uly hoşallyk duýgusyny döredip, ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar gününi has-da dabaralandyrdy. Ylmy-tehniki ösüşleriň asyry hasaplanýan häzirki döwürde ylmyň gazananlary, sanly tehnologiýalar, jemgyýetiň intellektual derejesi dünýäniň her bir ýurdunyň ykdysadyýetiniň ösüş depginini, geljegini kesgitleýji esasy görkeziji bolup durýar. Şu jähetden, ylym ulgamyny hil taýdan täze, ösüşiň dünýä derejesine çykarmak, ylmy barlaglaryň we tehniki işläp düzmeleriň netijeliligini ýokarlandyrmak, olary jemgyýetiň we döwletiň durmuşynyň möhüm meselelerini çözmäge gönükdirmek, bu işlere ýaşlary işjeň çekmek we olaryň döredijilikli başlangyçlaryny goldamak ýurdumyzyň ylmy jemgyýetçiliginiň öňünde durýan möhüm wezipelerdir. Bu wezipeleriň amala aşyrylmagynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy bilen Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň bilelikde guramagynda ýaşlaryň arasynda geçirilýän ylmy işler boýunça bäsleşik aýratyn ähmiýete eýedir. Türkmenistanyň Prezidentiniň 2015-nji ýylyň 6-njy fewralyndaky degişli Kararyna laýyklykda her ýyl geçirilip gelinýän bu bäsleşik ýaşlaryň täze ylmy pikirleriniň, innowasiýa işläp taýýarlamalarynyň milli ykdysadyýete ornaşdyrylmagy üçin giň mümkinçilikleri açmak bilen, ýaş hünärmenleriň ylmy-döredijilik kuwwatyny döwletimiziň durnukly ösüşine gönükdirmäge hyzmat edýär. Şeýle başlangyçlar döwletimiziň ylym strategiýasynyň ileri tutulýan ugurlary bilen doly sazlaşyp, ýurdumyzyň innowasion geljegini kepillendirýär. Çünki häzirki döwürde ylym ähli ösüşleriň hereketlendiriji güýji hasaplanylýar. Berkarar döwletimizde özleri üçin ägirt uly mümkinçilikleriň döredilýändigini duýýan bagtyýar ýaşlar ata Watanymyzyň bedew batly ösüşine mynasyp goşant goşmak ugrunda täze açyşlary ylma girizmäge, tehniki ösüşleri durmuşa geçirmäge çalyşýarlar. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda dürli ugurlarda zähmet çekýän, ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde, orta mekdeplerde bilim alýan, ylym bilen meşgullanýan ýaşlaryň 1 müň 500-den gowragy nanotehnologiýalar, himiki tehnologiýalar, täze materiallary öwrenmek we energetika; biotehnologiýa, molekulýar biologiýa, oba hojalygy, ekologiýa we genetika; maglumat we aragatnaşyk ulgamlary, kompýuter tehnologiýalary; häzirki zaman lukmançylyk we derman serişdelerini öndürmek tehnologiýalary; innowasion ykdysadyýet; ynsanperwer ylymlar ýaly ugurlar boýunça öz ylmy işlerini, açyşlaryny we ylmy barlaglarynyň netijelerini hödürlediler we olardan 170-si Türkmenistanyň ýaşlarynyň arasynda ylmy işler boýunça geçirilen abraýly bäsleşigiň ýeňijisi hökmünde kesgitlenildi. 12-nji iýunda Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetinde geçirilen dabarada Ylymlar güni mynasybetli ýurdumyzyň ýaşlarynyň arasynda yglan edilen bu bäsleşigiň ýeňijilerine hormatly Prezidentimiziň adyndan şahadatnamalar we gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy. Häzirki wagtda dünýäde ähmiýeti barha artýan ylym ulgamynyň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagy Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Bu ugurda bar bolan kuwwatyň berkidilmegi, ylmy-barlaglary alyp barmaga we innowasion bilimleri döretmäge hem-de özgertmäge ukyplylyk, adam maýasynyň ösdürilmegi, ýokary bilimli hünärmenleriň taýýarlanylmagy ýurdumyzyň durnukly ösüşiniň, täze sepgitlere ýetmeginiň möhüm şertidir. Şu nukdaýnazardan, häzirki döwrüň möhüm meseleleri boýunça köptaraplaýyn gepleşikleri ösdürmekde giň gözýetimli, uly durmuş mümkinçilikli we dünýägaraýyşly, düýpgöter täzeçe hem-de özara kabul ederlikli ýörelgeleri öňe sürmäge ukyply ýaşlara aýratyn orun berilýär. Olaryň hukuklaryny üpjün etmek babatda zerur şertleriň döredilmegi ýurdumyzyň ýörite kanunlarynda we maksatnamalarynda öz beýanyny tapýar. Türkmenistanyň kanunçylygy ýaşlaryň durmuş-ykdysady, syýasy hukuklaryny we azatlyklaryny doly kepillendirýär. Şunuň bilen baglylykda, ýaş hünärmenleri iş bilen üpjün etmek, bu ulgamdaky kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kämilleşdirmek, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak işine aýratyn ähmiýet berilýär. Bu ugurdaky işleri strategik esasda alyp barmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidentiniň degişli Karary esasynda, 2023-nji ýylyň 10-njy iýunynda «Türkmenistanyň ýaşlarynyň halkara hyzmatdaşlygynyň 2023 — 2030-njy ýyllar üçin Strategiýasy» tassyklanyldy. Türkmenistanyň ýaşlarynyň beýleki ýurtlaryň ýaşlary bilen dostlugyny, özara düşünişmegini we hyzmatdaşlygyny hemmetaraplaýyn ösdürmegi hem-de pugtalandyrmagy üpjün etmek, şeýle hem olaryň halkara hyzmatdaşlygyň durmuş-ykdysady, maglumat-aragatnaşyk, medeni, ylym-bilim, intellektual, ekologiýa, döredijilik, ynsanperwer, sport, syýahatçylyk we beýleki ugurlaryna işjeň gatnaşmagy üçin şertleri döretmek bu Strategiýanyň esasy maksatlary bolup durýar. Bilim, ylym, medeniýet, sport, ýaşlar hereketi, şeýle hem ýaşlar parlamentarizmi we ynsanperwer hyzmatdaşlyk ulgamlarynda halkara gatnaşyklar Strategiýanyň esasy düzüm bölekleri bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, halkara ylym hyzmatdaşlygy ulgamynda ýaşlaryň ylmy diplomatiýasyny ösdürmek, ýaş alymlaryň halkara birleşiklere gatnaşmagyny we ýurdumyzda şeýle birleşikleri döretmek boýunça başlangyçlary goldamak, milli we halkara derejelerde ylmy bäsleşikleri geçirmek göz öňünde tutulýar. Umuman, hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň ylym ulgamy düzümi boýunça-da, täze innowasion tehnologiýalaryň tejribä ornaşdyrylmagy babatda-da barha oňyn netijelere eýe bolýar, ýaş nesliň ylma çuň aralaşmagy üçin ähli zerur şertler döredilýär. Munuň özi döwlet Baştutanymyzyň çuňňur oýlanyşykly syýasaty netijesinde ýurdumyzyň ylym ulgamynyň mundan beýläk-de kämilleşdiriljekdigini ynam bilen aýtmaga doly esas döredýär. Ýaşlary ylma, bilime, döredijilige hem-de beýik açyşlara ruhlandyrýan, ata Watanymyzy ösüşleriň täze belentliklerine sary ynamly öňe alyp barýan Gahryman Arkadagymyza, Arkadagly Gahryman Serdarymyza alkyşlarymyz egsilmezdir. Milli Liderimiziň we hormatly Prezidentimiziň janlarynyň sag, ömürleriniň uzak, il-ýurt bähbitli, umumadamzat ähmiýetli işleriniň elmydama rowaç bolmagyny tüýs ýürekden arzuw edýäris. Ýazpolat KERIÝEW, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň başlygy, Mejlisiň deputaty.
Uçurymlaryň gutardyş dabarasy
Şu günler ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde uçurym talyplardyr magistrantlaryň okuwlarynyň gutardyş dabaralary geçirilýär. Ýakynda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde 2025-2026-njy okuw ýylynda ýokary okuw mekdebini üstünlikli tamamlan uçurymlaryň gutardyş dabarasy geçirildi. Dabara ýurdumyzyň ministrlikleridir pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň hünärmenlerinden, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we onuň ugurdaş ylmy-barlag institutlarynyň alymlaryndan ybarat Jemleýji döwlet synag toparlarynyň agzalary, uçurymlaryň ata-eneleri, uniwersitetiň professor-mugallymlarydyr talyplary gatnaşdylar. Dabarada çykyş edenler bir asyra golaý wagtyň dowamynda dürli ugurdan ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlaýan baýry ylym-bilim ojagynda talyplaryň bellenen dersler boýunça döwlet synaglaryny üstünlikli tabşyryp, özleşdiren bilimleriniň, hünär başarnyklarynyň netijesini görkezýändiklerine üns çekdiler. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda uniwersiteti hünärleriň 30-dan gowragy boýunça 1879 uçurym tamamlaýar. Gutardyş dabarasynda tapawutly we göreldeli okan, döwlet hem-de halkara derejede ders, ylmy-taslama, döredijilik bäsleşiklerinde ýeňiş gazanan, sport ýaryşlarynda, medeni-jemgyýetçilik çärelerinde işjeňlik görkezen uçurymlara Minnetdarlyk haty, uniwersitetiň kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramasynyň ýadygärlik sowgatlary gowşuryldy. Uniwersitetiň «Bagtyýarlyk owazlary» medeni merkeziniň höwesjeňleriniň hem-de uçurym talyplaryň ýerine ýetirmegindäki aýdym-sazlar, tanslar, okalan goşgular bu ýere gelenlere lezzet paýlady. Dabarada ýaşlaryň Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň, Gahryman Arkadagymyzyň döredip berýän giň mümkinçiliklerinden peýdalanyp, Watanymyzyň ösüşlerine mynasyp goşant goşmak ugrunda yhlasly hem netijeli zähmet çekjekdiklerine ynam bildirdiler. Parahat BATYROW, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň žurnalistika hünäriniň talyby.
«Ýylyň talyby» bäsleşigi
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzda kämil bilimli ýaşlary ýüze çykarmak hem-de höweslendirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň hem-de Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň bilelikde guramagynda «Ýylyň talyby» döwlet bilim bäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi. Ýaşlaryň intellektual kuwwatyny has-da artdyrmakda, olary täze ylmy gözleglere ruhlandyrmakda we jemgyýetçilik işlerindäki ornuny berkitmekde uly ähmiýete eýe bolan bu bäsleşik döwlet Baştutanymyzyň ýaş nesiller baradaky parasatly syýasatynyň aýdyň dabaralanmasyna öwrüldi. Bäsleşigiň jemleýji tapgyryna deslapky tapgyrlarda öňe saýlanyp, özleriniň zehini we ukyby bilen tapawutlanan talyplaryň 27-si gatnaşdy. Iki günläp dowam eden çäräniň barşynda eminler bäsleşige gatnaşyjylaryň okan döwründe alan ortaça bahalaryny, dürli derejelerdäki bäsleşiklere gatnaşyklaryny, ýerine ýetirýän ylmy-barlag işleriniň hilini, şeýle hem intellektual eýeçilik boýunça alan awtorlyk şahadatnamalaryny we wagyz-nesihat işlerine işjeň gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn bahalandyrdylar. Gyzgalaňly geçen çäräniň jemleýji gününde oňa gatnaşyjylaryň häzirki zaman türkmen jemgyýeti we kompýuter tehnologiýalary dersleri boýunça tabşyran test barlaglarynyň netijeleri yglan edildi. Synaglaryň iň soňky tapgyrynda alnan bu täze ballar talyplaryň öňki günlerde gazanan görkezijileriniň üstüne goşulyp, bäsleşigiň gutarnykly ýeňijileri mälim edildi. Netijede, bäsleşigiň ähli şertlerini berjaý edip, iň ýokary görkezijini gazanmagy başaran Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň 4-nji ýyl talyby Daniýar Emirkulyýew öz bäsdeşlerinden saýlanyp, 67,55 bal bilen «Ýylyň talyby» diýen abraýly adyň eýesi boldy. Bäsleşikde birinji orny Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika institutynyň 4-nji ýyl talyby Baýnazar Muhammedow eýeledi. Ikinji orna Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň 4-nji ýyl talyby Gurtgeldi Hanow bilen Türkmenistanyň Serhet institutynyň 4-nji ýyl harby talyby Gündogdy Aýmämmedow mynasyp boldular. Üçünji orny bolsa Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk institutynyň 4-nji ýyl harby talyby Rahat Ataýew, Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň 6-njy ýyl talyby Muhammedaly Atabaýew, Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň 3-nji ýyl talyby Batyr Öwezmyradow, Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň 3-nji ýyl talyby Hajymyrat Ilimow hem-de Aba Annaýew adyndaky Halkara atçylyk akademiýasynyň 3-nji ýyl talyby Guwanç Ýoldaşow dagy paýlaşdylar. Ýeňijilere we bäsleşige işjeň gatnaşanlara guraýjylar tarapyndan Hormat haty hem-de ýadygärlik sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy. Gurbanmyrat MUHAMMEDOW, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň guramaçylyk bölüminiň müdiri.
Dynç alyş manyly guralýar
Biziň dynç alyş we sagaldyş merkezimizde ýaş nesliň ukyp-başarnyklaryny, şeýle-de zehinlerini ýüze çykarmakda mekdep okuwçylary dürli ugurlarda, şol sanda durmuş ýörelgesine degişli ugurlarda bilimlerini, endiklerini artdyrýarlar, täze dostlary tapýarlar. Mary welaýatyndaky «Arkadagyň bagtyýar nesilleri» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezinde tejribeli mugallymlaryň 14-si çagalara terbiýe berýärler. Merkezde her tapgyrda 300 çaga dynç alyp, olar özleri üçin döredilen giň mümkinçiliklerden peýdalanýarlar. Dynç alyş merkezinde toparlaryň 12-si, her toparda çagalaryň 25-si tejribeli mugallymlar tarapyndan terbiýelenýär. Terbiýeçiler, mugallymlar çagalaryň sazçylyk, çeper halk senetçiligi bilen meşgullanmakda zehinlerini açmaga kömek edýärler. Ýörite meýilnama esasynda toparlaryň arasynda özara bäsleşikleriň we beýleki çäreleriň yzygiderli geçirilmegi, şeýle-de Mary şäheriniň gözel künjeklerine gezelençleriň guralmagy olaryň dynç alşynyň many-mazmunlylygyny hem-de täsirliligini artdyrýar. Bagtyýar nesilleriň welaýat kitaphanasyna, Mary welaýat Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýine, Bagtyýarlyk seýilgähine, Wekilbazar etrabynda ýerleşýän «Bagtyýar nesiller» çagalar dynç alyş seýilgähine guralýan gezelençler çagalaryň dynç alşynyň her bir pursadynyň manyly geçmegine şert döredýär. Gyzykly döredijilik agşamlary, aýdym-sazly medeni çäreler we guralýan beýleki şüweleňler çagalarda ýatdan çykmajak täsir galdyrýar. Merkezde geçirilýän «Owadandyr, Watanym!», «Geliň, surat çekeliň!», «Tebigat — biziň öýümiz» atly surat bäsleşikleri, «Sagdyn nesiller», «Saglyk — biziň baýlygymyz», «Sport — biziň dostumyz» ady bilen guralýan sport çäreleri, «Geliň, tapmaça çözeliň!» ýaly zehin bäsleşikleri dynç alşyň täsirli geçmegine ýardam berýär. Durmuş üpjünçilik desgalaryny goşmak bilen, şol sanda bagy-bossanlyklar merkezimiziň gözelliklerine görk goşýar. Bu ýere çagalar welaýatyň dürli etraplaryndan dynç almaga gelip, olar tomus paslyny şadyýan we hoşwagt geçirýärler. Bu çagalar bilen gündelik dynç alyş merkezimiziň iş meýilnamasy esasynda birnäçe sport çäreleri geçirilip, olarda çagalar öz ukyp-başarnyklaryny ýüze çykarýarlar. Telärler, oýun meýdançalary, ertekileriň gahrymanlarynyň şekilleri bilen bezelen ýodajyklar we köprüjikler toplumyň çäklerine aýratyn öwüşgin berýär. Merkezimiziň üç gatly binasynyň ajaýyp keşbi ganatlaryny giňden geren äpet guşy ýatladýar. Çagalar üçin merkezde ýatylýan giň we rahat otaglardan başga-da maslahatlar zaly, sport zaly, lukmançylyk, kompýuter otaglary, giň naharhana, kinoteatr bar. Köpçülikleýin çäreleri geçirmek üçin amfiteatr göz öňünde tutulan. Merkeziň çäginde oýun, sport meýdançalary, ýüzülýän howuz ýerleşdirilen. Çagalar bilen olaryň gyzyklanmalaryna görä, gurnagyň işiniň ugruna laýyklykda, enjamlaşdyrylan aýry-aýry otaglaryň birnäçesi bar. Güljahan ÇARYKULYÝEWA, «Arkadagyň bagtyýar nesilleri» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkeziniň direktory.
Gökderedäki şadyýan bäsleşikler
Ýakynda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Gökderedäki Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezinde «Biz — şadyýan çagalar», «Şadyýan tomus — 2026» atly bäsleşikleriň jemi jemlendi. Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň, Bedenterbiýe we sport baradaky döwlet komitetiniň, Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň bilelikde guramaklarynda geçirilen bu bäsleşikler çagalarda şu ýylky dynç alyş bilen bagly ýakymly ýatlamalary galdyrdy. «Biz — şadyýan çagalar» atly hereketli oýunlar boýunça guralan merkezara ýaryşa kiçi ýaşly mekdep okuwçylaryndan düzülen toparlar gatnaşdy. Ýaryş örän çekeleşikli bolup, oňa gatnaşan oglandyr gyzlar öz ukyp-başarnyklaryny görkezdiler. Emin agzalaryň biragyzdan gelen netijelerine görä, degişlilikde 1-nji orna «Ýaşlyk», 2-nji orna «Demirýolçy», 3-nji orna bolsa Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleri mynasyp boldy. «Şadyýan tomus — 2026» atly bäsleşikde çagalar sportuň hereketli görnüşleri boýunça güýç synanyşdylar. Ýaryşyň maksady Gökdere jülgesinde dynç alýan çagalaryň tomusky günlerini peýdaly we gyzykly geçirmekden hem-de merkezlerde dostluk gurşawyny döretmekden ybarat boldy. Şonuň üçin hem bu ýaryşyň geçirilmeginiň uly ähmiýetiniň bardygyny bellemek gerek. Fijital sport tansy, fijital futbol, basketbol, ylgaw, stol tennisi, tanap çekmek we şaşka boýunça guralan ýaryşlara 8 — 10, 10 — 12, 12 — 14 ýaş aralygyndaky çagalar gatnaşdylar. Netijede, 1-nji ýeri «Ýaşlyk», 2-nji ýeri Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky, 3-nji ýeri bolsa «Altyn damja» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleri eýelediler. Olara çäräni guraýjylar tarapyndan gymmat bahaly sowgatlar we Hormat hatlary gowşuryldy. — Şeýle çäreleri geçirmek başlangyjy merkezimiziň bedenterbiýe mugallymy Andreý Lopatine degişli. Bu bäsleşiklerde merkezimiziň çagalary hem üstünlikli çykyş etdiler. Bäsleşikleriň gyzykly we çekeleşikli geçmegi çagalarda sporta bolan höwesi artdyrýar. Galyberse-de, olar beýleki gurnaklara hem gatnaşýarlar. Dil gurnaklaryna köp isleg bildirilmegi, çagalaryň daşary ýurt dillerini öwrenmäge bolan höwesiniň ýokarydygyny tassyklaýar. Mundan başga-da, gyzlar keşdeçilik, el işleri bilen bagly gurnaklara gatnaşýarlar. Bu olary türkmençilik däplerimiz bilen utgaşyklykda terbiýelemäge ýardam edýär. Häzirki wagtda merkezimizde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň, şeýle hem Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň talyplary tejribelik geçýärler. Olar çagalary beden we ruhy taýdan sagdyn edip ýetişdirmek, sporta, bilime, tebigata, sungata söýgini artdyrmak ugrundaky işlerimize ýakyndan ýardam berýärler — diýip, Muhammetmyrat Nyýazow adyndaky çagalar dynç alyş we sagaldyş merkeziniň uly mugallymy Mähri Myradowa gürrüň berdi. Şeýle pursatlarda ýurdumyzyň geljegi hasaplanýan ýaş nesillerimiziň hakyky watançylar bolup ýetişmekleri babatdaky tagallalaryň üstünlikli amal bolýandygyna buýsanjyň artýar. Baýnazar BAÝHANOW. «Türkmenistan».
Çagalara okap beriň!
Tomus paslynyň gyzgalaňly dowam edýän günlerinde çagalaryň wagtlaryny peýdaly hem hoş geçirmegini gazanmak her bir ene-atanyň esasy aladalarynyň biri. Şonuň üçin bu babatda ene-atalara ýardam etmek maksady bilen, pikirimizi paýlaşmak isleýäris. Sport bilen meşgullanmagyndan ýa-da deň-duşlary bilen dürli oýunlary oýnamagyndan başga-da, ulularyň çagalara niýetlenen dürli eserleri okap bermegi olaryň wagtlarynyň hoş geçmegine ýardam edýär. Bu babatda dünýä edebiýatyndan çagalar üçin niýetlenen ululy-kiçili birnäçe eserleriň türkmen diline terjime edilendigini bellemek ýakymly. Şolaryň arasynda XX asyryň başlaryndan bäri okyjylaryň arasynda gymmatyny ýitirmän gelýän «Pollianna» atly roman aýratyn agzalmaga mynasypdyr. «Dünýä edebiýaty» žurnalynda okyjylara ýetirilen amerikan ýazyjysy Eleanor Porteriň bu eserinde ýetim gyzjagazyň ykbaly bilen bagly wakalar akgynly beýan edilýär. Onda Pollianna atly gyzjagazyň durmuşyň kynçylykly ýagdaýlarynda özüni ýitirmän, dartgynly pursatlardan sowukganlylyk bilen baş alyp çykyşy, çagalara mahsus sada dünýäsi barada gürrüň edilýär. Adamlaryň, hatda ýakyn saýýanlarynyň hem özüne gödek daramaklary gyzjagazy ruhdan düşürmeýär. Tersine, ol töweregindäkilere hem özüniň ruhubelentlik, geçirimlilik, sabyrlylyk ýaly adamkärçilikli sypatlary bilen görelde bolýar. Polliannanyň ruhubelentligi okyjyda aýratyn täsir galdyrýar. Romanda hemaýata mätäçlere ýardam etmek, durmuşyň kyn pursatlaryny ýeňip geçmek, ruhubelentligi özüňe hemra edinmek ýaly ýagşy gylyklar ündelýär, rehimsizlik ýazgarylýar. Bir söz bilen aýdanymyzda, Polliannanyň tutuş barlyga çaga dünýäsiniň «päk penjiresinden» garamagy başarýandygy okyjynyň kalbynda oňa bolan çäksiz söýgini döredýär. Eseriň baş gahrymany bolan bu gyzjagazdan diňe kiçilere däl, eýsem, uly ýaşlylara hem öwrenere zat juda köp. Romandaky täsirli wakalaryň beýany bolsa ony okap tamamlanyňdan soň hem hakydaňdan çykmaýar. Zeýnäp GURBANOWA, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň mugallymy.
Ylymly ýaşlar — Watanymyzyň geljegini gurujylar
Aşgabat, 12-nji iýun (TDH). Şu gün Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetinde Ylymlar güni mynasybetli ýurdumyzyň ýaşlarynyň arasynda ylmy işler boýunça yglan edilen bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy geçirildi. Bu bäsleşik her ýyl Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy we Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi bilen bilelikde guralýar. Bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasyna Hökümet agzalary, ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylary, ylmy jemgyýetçiligiň wekilleri, ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlary, talyplar gatnaşdylar. Dabaranyň barşynda hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň ýaşlarynyň arasynda ylmy işler boýunça geçirilen bäsleşigiň ýeňijilerine iberen Gutlagy uly ruhubelentlik bilen diňlenildi. Onda nygtalyşy ýaly, döwletimiziň gazanýan üstünliklerinde ylmyň goşandy uludyr. Ýurdumyzyň kuwwatly ösüşi köp babatda çuňňur ylymly-bilimli ýaşlarymyza hem-de olaryň alyp barýan netijeli işlerine baglydyr. Aýdyň maksatlary özlerine ýörelge edinen ýaş alymlaryň ylmyň ileri tutulýan ugurlary boýunça gazanýan döredijilik üstünlikleri we täze ylmy açyşlary döwletimiziň mundan beýläk-de gülläp ösmegine uly goşantdyr. Bu ugurda ylmy-barlag institutlary, ýokary okuw mekdepleri, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň hem-de Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň ýanyndaky Ýaş alymlaryň merkezi tarapyndan alnyp barylýan ylmy barlaglaryň, ýaş alymlaryň, inženerleriň, tehnologlaryň, hünärmenleriň ylmy açyşlary döwletimiziň durmuş-ykdysady ösüşine degişli möhüm wezipeleriň çözülmegine ýardam berýär. Ylym-bilim ulgamyny ösdürmek, ykdysadyýetimiziň pudaklaryna ylmyň täze gazananlaryny ornaşdyrmak, ýurdumyzyň ylmy kuwwatyny ýokarlandyrmak baş maksatlaryň biri bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, ylmy bäsleşige gatnaşýan zehinli ýaş alymlaryň, ylmy-barlag institutlarynyň, pudaklaýyn edaralaryň, önümçilik birleşikleriniň işgärleriniň, orta hünär we ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlarydyr talyplarynyň, düýpli hem-de amaly ylym bilen meşgullanmaga höwesli dürli hünärdäki ýaşlaryň sany ýyl-ýyldan artýar. Döredilýän amatly şertler türkmen ýaşlarynyň ylymda täze açyşlary, umuman, tehniki ösüşi şertlendirýän barlaglara bolan gyzyklanmalarynyň artmagyny üpjün edýär. “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany” ýylynda yglan edilen ylmy bäsleşige ýaş alymlaryň we talyplaryň 1 müň 500-den gowragy gatnaşdy. Olar ylmyň, tehnologiýalaryň esasy alty ugry boýunça öz işläp taýýarlamalaryny, ylmy usullaryny, ylmy barlaglaryny hödürlediler. Bäsleşik nanotehnologiýalar, himiki tehnologiýalar, täze materiallary öwrenmek we energetika; biotehnologiýa, molekulýar biologiýa, oba hojalygy, ekologiýa we genetika; maglumat we aragatnaşyk ulgamlary, kompýuter tehnologiýalary; häzirki zaman lukmançylyk we derman serişdelerini öndürmek tehnologiýalary; innowasion ykdysadyýet; ynsanperwer ylymlar ýaly ugurlar boýunça geçirildi. Häzirki döwürde bu pudaklarda ýaýbaňlandyrylan düýpli özgertmeler, ilkinji nobatda, milli bähbitleriň üpjün edilmegine, durmuş-ykdysady ösüşiň täze sepgitlerine ýetilmegine gönükdirilendir. Bäsleşige gatnaşan ýaşlaryň 170-si ýeňijiler hökmünde saýlanyp alyndy. Abraýly bäsleşigiň ýeňijileri diýlip yglan edilen ýaşlar bu ýerde guralan dabaranyň esasy gahrymanlary boldular. Dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda ýeňijilere döwlet Baştutanymyzyň adyndan şahadatnamalar we gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy. Bäsleşigiň ýeňijileri ýaş nesiller hakynda edilýän hemmetaraplaýyn aladalar üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallyklaryny beýan etdiler we Watanymyzyň abraýynyň, şan-şöhratynyň belende galmagy ugrunda ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdylar. Dabaranyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiziň adyna Ýüzlenme kabul etdiler. Dabaraly çäre sungat ussatlarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň döredijilik toparlarynyň gatnaşmagynda baýramçylyk çykyşlary bilen jemlendi.
Zehin. Innowasiýa. Ösüş
Ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar gününe gabatlanyp, Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetinde giň gerimli çäreleriň hepdeligi ýaýbaňlandyryldy. 10-11-nji iýunda utgaşykly görnüşde geçirilen «Oguz han uniwersiteti: zehin, innowasiýa, ösüş» atly halkara ylmy-amaly maslahat hem şolaryň biri boldy. Maslahatyň çäklerinde türkmen halkynyň medeniýeti we sungaty bilen tanyşdyrýan gymmatlyklaryň sergisi-de guraldy. Daşary ýurtly myhmanlaryň ýurdumyzyň ýaşlarynyň arasynda yglan edilen innowasion tehnologiýalar bäsleşigine gatnaşyjylaryň, uniwersitetiň professor-mugallymlarynyň we talyplarynyň oýlap tapyşlaryna hem-de ylmy mümkinçiliklerine baha bermeklerine amatly şert döredildi. Bu işleriň köp möçberliligi, täzeçillige baýlygy şu ýyl döredilenine 10 ýyl dolýan Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň geçen gysga döwrüň içinde innowasiýalara we oýlap tapyşlara ymtylýan zehinli ýaş nesilleri höweslendirmek işine mynasyp goşant goşýan möhüm ylym-bilim merkezine öwrülendigini görkezýär. Umumy mejlisde çykyş edenler ýurdumyzda bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli gutlaglaryny beýan etdiler. Şeýle hem olar ähli ugurlar bilen bir hatarda ylym-bilim ulgamynda hem düýpli özgertmeleriň bolup geçýändigini aýratyn nygtadylar. Awstriýanyň Graz tehnologiýalar uniwersitetiniň professory Dewid Pommerenke çykyşynda häzirki zaman ylmynyň ösüş ugurlary, halkara tejribe alyşmalaryň ähmiýeti hem-de dürli ýurtlaryň alymlarynyň bilelikdäki gözlegleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak meseleleri barada durup geçdi. Şunuň bilen baglylykda, täze tehnologiýalaryň önümçilige ornaşdyrylmagy, ylmy-barlag işleriniň amaly netijeleriniň giňeldilmegi hem-de ýaş alymlaryň halkara ylmy giňişlige çekilmegi boýunça pikirler öňe sürüldi. Şwesiýanyň Jönköping uniwersitetiniň gurluşyk inženerçiligi we yşyklandyryş ylymlary kafedrasynyň professory Geza Fişliň çykyşy häzirki zaman gurluşyk pudagynyň sanly özgertmeleri barada boldy. Alym binalaryň netijeliligini ýokarlandyrmak, serişdeleri tygşytly peýdalanmak hem-de Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin döredilen innowasion sanly platforma barada giňişleýin maglumat berdi. Professor öz çykyşynda gurluşygyň ähli tapgyrlaryny — taslamalaşdyrmakdan başlap, ulanyşa bermäge, durkuny täzelemäge we materiallary gaýtadan peýdalanmaga çenli döwürleri öz içine alýan bitewi sanly ulgamyň ähmiýetini nygtady. Onuň bellemegine görä, häzirki wagtda emeli aň, zatlaryň interneti (IoT), fiziki jisimleriň wirtual nusgasy bolan «sanly ekizler» (Digital Twin) ýaly çözgütler binalaryň işini has netijeli dolandyrmaga mümkinçilik berýär. Alym tarapyndan hödürlenen «Collaborative Digital Platform» atly taslama binanyň tehniki ýagdaýyny, energiýa sarp edilişini, içki gurşawyň hilini hem-de daşky gurşawa täsirini hakyky wagtda seljermäge şert döredýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Waldorf uniwersitetiniň biologiýa bölüminiň müdiri, professor Gary Samuel Kumbs çykyşynda biolukmançylykda alnyp barylýan ylmy barlaglar barada durup geçdi. Alym Waldorf uniwersitetiniň Türkmenistan bilen bilim ulgamyndaky hyzmatdaşlygynyň üstünlikli ösdürilýändigini, bu ýokary okuw mekdebinde türkmen talyplarynyň hem bilim alýandygyny aýratyn belledi. Şeýle-de ol adamyň nesilden-nesle geçýän käbir myşsa kesellerini öwrenmek boýunça alnyp barylýan ylmy barlaglar barada giňişleýin gürrüň berdi. Alym häzirki zaman genetikasynyň, molekulýar biologiýanyň hem-de farmakologiýanyň gazananlarynyň bu ugurda uly mümkinçilikleri açýandygyny belledi. Ylmy topar tarapyndan geçirilen barlaglar dürli biologik modelleriň kömegi bilen täze derman serişdeleriniň täsirini öwrenmäge we geljekde lukmançylykda ulanylmagy mümkin bolan täze çemeleşmeleri kesgitlemäge şert döretdi. Günbatar Awstraliýa uniwersitetiniň professory Jeýms Filip Trewelýan häzirki zaman inženerçilik çözgütleriniň dürli ýurtlarda durmuşa geçiriliş aýratynlyklaryna ünsi çekip, tehnologiýalary ornaşdyrmakda ýerli şertleriň möhüm orun eýeleýändigini nygtady. Professor innowasiýalaryň üstünlikli ulanylmagy üçin diňe tehniki mümkinçilikleriň däl, eýsem, jemgyýetçilik, medeni we bilim aýratynlyklarynyň hem göz öňünde tutulmalydygyny belledi. Onuň pikiriçe, dünýäniň dürli künjeklerinde üstünlik gazanan tehnologik çözgütler başga bir ýerde şol bir netijäni bermek üçin degişli uýgunlaşdyrmalary talap edip biler. Munuň özi häzirki zaman ylmynda adam faktorynyň ähmiýetiniň artýandygyny görkezýär. Çykyşda ylmy-tehniki ösüşiň diňe täze enjamlaryň ýa-da tehnologiýalaryň döredilmegi bilen çäklenmän, olaryň jemgyýet tarapyndan kabul edilmegi we netijeli peýdalanylmagy bilen hem berk baglanyşyklydygy aýratyn nygtaldy. Maslahatyň çäklerinde ýurdumyzyň edara-kärhanalarynyň wekilleriniň, Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň professor-mugallymlarynyň, talyplarynyň hem-de daşary ýurtly alymlaryň gatnaşmagynda geçirilen ylmy-barlag we önümçilik işleri boýunça pikir alyşmalar toplanan tejribeleri özara baýlaşdyrmaga şert döretdi. Maslahatyň çäklerinde «Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti bilen Tenaga milli uniwersitetiniň (Malaýziýa) arasynda talyp alyş-çalşygy we mobillik maksatnamasy hakynda Ylalaşyga»; «Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti bilen Çanan uniwersitetiniň (Hytaý) arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama»; «Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti bilen Şanhaý ylym we tehnologiýa uniwersitetiniň (Hytaý) arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama»; «Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti bilen Katar Döwletindäki Doha ylym we tehnologiýa uniwersitetiniň arasynda akademiki hyzmatdaşlyk babatda özara düşünişmek hakynda Ähtnama»; «Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti bilen Türkiýe Respublikasynyň «METABIO Biotechnology» kompaniýasynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama» gol çekildi. Munuň özi halkara ylmy-amaly maslahatyň diňe bir tejribeleri alyşmak üçin däl, eýsem, ylym ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin hem möhüm çärä öwrülendigini görkezýär. Begli ABDYKADYROW. «Türkmenistan». Surata düşüren Ahmet TÜRŞEKOW.
Инновации на службе экологии
На днях в Туркменском государственном университете имени Махтумкули состоялась международная научно-практическая конференция в онлайн-формате «Приоритетное направление Целей устойчивого развития: Вопросы экологии и изменения климата», приуроченная ко Всемирному дню охраны окружающей среды. Данный представительный форум стал очередным свидетельством эффективности масштабной экологической стратегии, последовательно и неуклонно претворяемой в жизнь под мудрым руководством уважаемого Президента Аркадаглы Героя Сердара и Национального Лидера туркменского народа, Председателя Халк Маслахаты Туркменистана Героя-Аркадага. Прошедший форум явился ярким отражением неослабевающего внимания мирового сообщества к вопросам современности: охране окружающей среды, рачительному использованию природных ресурсов и противодействию климатическим вызовам эпохи. В авангарде решения этих глобальных процессов неизменно выступает независимый нейтральный Туркменистан. Наша Отчизна, демонстрируя высокую ответственность за будущее планеты, неуклонно претворяет в жизнь созидательную экологическую стратегию и выступает генератором международных инициатив, нацеленных на обеспечение всеобщего благополучия и успешную реализацию Целей устойчивого развития третьего тысячелетия. Мухаммет БЕРДЫЕВ.
Инновационные горизонты
В году «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов» по случаю Дня науки в Инженерно-технологическом университете имени Огуз хана состоялась международная научно-практическая конференция «Университет Огуз хана: интеллект, инновации, развитие». Это мероприятие объединило участников из 22 стран мира, среди которых были преподаватели престижных вузов, видные учёные научно-исследовательских институтов, а также руководители передовых учреждений и компаний. В повестку дня конференции вошли вопросы, касающиеся взаимоотношений в приоритетных областях научных исследований, разработки и применения инновационных технологий, а также значимой роли инноваций в установлении научно-образовательно-производственных связей. Церемония открытия конференции прошла в праздничной атмосфере: на просторной площади университета развернулся этнографический городок из белых юрт, где гостей знакомили с туркменскими обычаями, традициями, угощали блюдами национальной кухни. Особый колорит мероприятию придало выступление университетского художественного коллектива «Oguzlar». Участники конференции ознакомились с выставкой инновационных технологий, созданных преподавателями и студентами университета, где особое место заняли проекты финалистов молодёжного конкурса к Дню науки. В финале престижного смотра около 200 работ, включая проекты школьников, оценивало жюри из профессоров вуза и иностранных гостей. При определении победителей специалисты учитывали актуальность, новизну, экономическую целесообразность, дизайн и готовность разработок к внедрению в реальное производство. Продемонстрированные на выставке научные проекты наглядно отразили высокий технологический потенциал вуза. Участники высоко оценили разработки в сфере цифровизации, материаловедения, генетики и технологического предпринимательства. Большой интерес также вызвали программные решения на основе искусственного интеллекта для систем кибербезопасности, новейшие химические технологии, наноматериалы и биоинженерные проекты, готовые к внедрению в реальное производство. На открытии международной онлайн-конференции были зачитаны приветственные обращения, после чего пленарное заседание продолжилось докладами о достижениях страны в сфере науки, образования и высоких технологий. Бакир Якуп, директор компании «ACVT Biotechnology» (Турецкая Республика), выступил с докладом на тему «Культура растительных тканей как фундаментальная платформа для промышленной биотехнологии: применение и стратегическое значение». Докладчик отметил, что культура растительных тканей – это не только современный метод сельскохозяйственного производства для Туркменистана, но и стратегическая технология, которая станет основой биотехнологической инфраструктуры страны. Учитывая природные климатические особенности Туркменистана, технологии культивирования тканей имеют большое значение для защиты, размножения и экономически эффективного преобразования произрастающих в дикой природе эндемичных и лекарственных растений в ценные. С помощью этой технологии Туркменистан сможет повысить сельскохозяйственную производительность, снизить зависимость от внешнего рынка, развить растительные ресурсы, устойчивые к изменению климата, и создать в будущем высокодоходные производственные мощности в фармацевтической, косметической, пищевой и фармацевтической биотехнологии. Профессор Давид Поммеренке из Грацского технологического университета в Австрии выступил с докладом на тему «Проектирование антенн с использованием инструментов искусственного интеллекта». В своём выступлении он отметил возросший интерес к коротковолновой радиосвязи, подчеркнув её важность в качестве резервной системы связи в случае сбоев в работе Интернета и спутниковой связи. Как подчеркнул профессор, проектирование антенн с использованием традиционных методов электромагнитного моделирования занимает много времени. В этой связи он продемонстрировал потенциал технологий искусственного интеллекта в улучшении проектирования антенн. Сообщалось, что учёный использовал модель-заменитель на основе искусственного интеллекта, созданную на основе 125 электромагнитных решений, что позволяет анализировать миллионы образцов за очень короткое время. Вираг Эстер Андреа, научный директор Венгерского института лекарственных растений и трав, выступила с докладом на тему «Пересечение культуры и инноваций: развитие изучения лекарственных растений посредством венгерско-туркменского сотрудничества». «Венгрия и Туркменистан имеют прочные связи в области наследия лекарственных растений, отметила она. – Это создаёт большие возможности для научного сотрудничества, сочетающего традиционные знания с передовыми методами научных исследований. В этом отношении особое научное значение имеет энциклопедический труд Национального Лидера туркменского народа «Лекарственные растения Туркменистана». Наше сотрудничество может создать эффективную платформу для научного изучения ресурсов лекарственных растений и их устойчивого использования, которые дополняют друг друга». Профессор Фэй Ван, заместитель директора Колледжа почвоведения и гидротехники Северо-Западного сельскохозяйственного и лесоводческого университета Китайской Народной Республики, выступил с докладом на тему «Устойчивое управление почвенно-водными ресурсами в засушливых районах: примеры и рекомендации из опыта Китая для Туркменистана». Он подчеркнул, что защита почвы и воды равносильна защите общества и всего мира: земля под нашими ногами – это наше будущее. Выделены три этапа политики в области почвоведения и гидротехники, которые по-разному взаимодействуют с институциональной, финансовой и технологической поддержкой. В результате реализации различных видов политики в области почвоведения и гидротехники в рассматриваемый исторический период экономическая и экологическая система сельского хозяйства постоянно совершенствовалась. Одновременно значительно сократились объёмы наносных потоков и риск наводнений. Иностранные гости и участники конференции ознакомились с комплексом «Мир знаний и киберспорт» после общего собрания международной научно-практической конференции, проходившей в университете. Здесь расположен высокотехнологичный центр для занятий киберспортом, а в лаборатории «Искусственный интеллект и ИТ» в настоящее время ведётся высокоуровневая научно-исследовательская работа. Уголок комплекса, названный «Туркменистан – страна инженерного мира», широко отражает всестороннее развитие промышленного сектора страны, архитектурные особенности города Аркадаг, где установлены интеллектуальные системы, сотрудничество, осуществляемое во имя мира, и гуманитарную политику Героя-Аркадага и Аркадаглы Героя Сердара. Почётные гости, осмотревшие стенды, посвящённые достижениям университета, открытые и введённые в эксплуатацию по инициативе Героя-Аркадага, высоко оценили выставку. Университет был открыт и введён в эксплуатацию 1 сентября 2016 года по случаю Дня знания и студенческой молодёжи с участием Героя-Аркадага. В этом году университет отмечает свой 10-летний юбилей. Как сказал наш Герой-Аркадаг в своей исторической речи на церемонии открытия вуза: «Университет, названный в честь нашего предка Огуз хана, должен стать образцовым центром образования и науки». За столь короткий исторический период университет стал одним из ведущих высших учебных заведений не только в стране, но и в регионе. За прошедший период он одним из первых был включён в списки международных организаций, определяющих рейтинги мировых университетов, таких, как Times Higher Education, Green Metric, CDIO, и занял лидирующую позицию. Престижное место университета в этом списке неуклонно укрепляется с каждым годом. В завершение международной научно-практической конференции её участники выразили искреннюю признательность Герою-Аркадагу и Аркадаглы Герою Сердару за всемерную поддержку и особое внимание к модернизации национальной системы образования. В своих выступлениях они пожелали руководству страны здоровья и долголетия, подчеркнув, что создание великолепных условий для внедрения инновационных технологий служит прочным фундаментом для достижения устойчивого экономического развития страны. Вепа ОВЕЗОВ, старший преподаватель кафедры социальных наук Инженерно-технологического университета имени Огуз хана. Фото Максата ГЫЛЫДЖОВА.
Döwrebap ösüşleriň binýady
Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda Ylymlar güni mynasybetli «Ylym we bilim XXI asyrda» ady bilen guralan halkara maslahat bu ugurda hyzmatdaşlygy giňeltmekde, mugallymçylygyň döwrebap usullaryny ara alyp maslahatlaşmakda hem-de ýaş alymlaryň ylym-bilimlerini kämilleşdirmekde möhüm ähmiýete eýe boldy. Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzda ylym-bilimi kämilleşdirmek, bu ugra sanly tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak, halkara gatnaşyklary ösdürmek döwlet syýasatynyň möhüm wezipeleriniň hatarynda durýar. Ýokary okuw mekdeplerinde ylmy barlaglar giň gerimde alnyp barylýar. Professor-mugallymlaryň, talyplaryň döredijilikli gözlegleri goldanylýar. Öňdebaryjy dünýä tejribelerini milli ulgama sazlaşykly ornaşdyrmak üçin giň mümkinçilikler döredilýär. Türkmenabat şäherindäki baýry ýokary okuw mekdebinde guralan maslahat hem hut şu asylly işleriň aýdyň beýany boldy. Türkmen, rus we iňlis dillerinde utgaşykly görnüşde geçirilen halkara maslahata dünýäniň 15 döwletinden — Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan, Russiýa Federasiýasyndan, Belarusdan, Germaniýadan, Türkiýeden, Hytaýdan, Ýaponiýadan, Owganystandan, Eýrandan, Hindistandan, Azerbaýjandan, Gazagystandan, Gyrgyzystandan, Özbegistandan hem-de Türkmenistandan ýokary okuw mekdepleridir ylmy edaralaryň 50-den gowragyndan 350-ä golaý wekil gatnaşdy. Olaryň 150-den gowragynyň daşary ýurtlardandygy maslahatyň halkara ähmiýetini has-da artdyrdy. Maslahatyň açylyşy we umumy mejlisi institutyň «Altyn nesil» medeniýet merkezinde boldy. Onda ýokary okuw mekdebiniň wekilleri bilen dürli döwletlerden gelen görnükli alymlar hem çykyş etdiler. Gadymy Lebabyň taryhy ýadygärliklerini öwrenmekde köp sanly ylmy gözlegleri alyp baran russiýaly professor Albert Burhanow öz çykyşynda Orta Amyderýanyň sag kenaryndaky orta asyr Nawidah şäheriniň galyndylarynda geçirilen taryhy-arheologik barlaglaryň netijeleri barada aýtdy. ABŞ-dan mikrobiologiýa ylymlarynyň doktory, professor Kakajan Kömürow howply täze döremeleri bejermegiň usullary hakyndaky ylmy garaýyşlaryny paýlaşdy. Şeýle hem Türkiýeden professor Berdi Saryýew atlaryň grammatik derejelerini öwretmekde türki dil daragtynyň ähmiýetine ünsi çeken bolsa, Germaniýadan Şerzad Hakimow türki diller üçin tebigy dili gaýtadan işlemegiň gurallary baradaky pikirlerini öňe sürdi. Ýokarda ady agzalanlardan başga-da, Russiýadan, Gazagystandan, Azerbaýjandan we Türkmenistandan alymlaryň çykyşlarynda bilim, psihologiýa, edebiýat, amaly himiýa, emeli aň tehnologiýalary ýaly ugurlar boýunça möhüm pikir-garaýyşlar orta atyldy. Forumyň işi bäş bölümde dowam etdi. «Taryh, jemgyýetçilik ylymlary we medeni miras» atly birinji bölümde milli mirasy öwrenmek, taryhy çeşmeleriň ylmy ähmiýeti, medeniýetleriň özara gatnaşygy, Bitarap Türkmenistanyň sebit hyzmatdaşlygyndaky orny, ýaş nesle watançylyk terbiýesini bermekde metbugatyň we edebi mirasyň ähmiýeti ýaly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. «Ýaş nesle bilim bermegiň döwrebap usullary» atly ikinji bölümde pedagogikanyň iň wajyp ugurlary — interaktiw usul bilen okatmak, sanly bilim gurşawy, emeli aň tehnologiýalary, inklýuziw bilim, tankydy pikirlenmäni ösdürmek, daşary ýurt dillerini öwretmegiň häzirki zaman usullary, ýaş hünärmenleri taýýarlamak ýaly meseleler boýunça çykyşlar diňlenildi. Üçünji bölüm filologiýanyň häzirki zaman meselelerine bagyşlandy. Onda dil öwreniş, edebiýat, terjime nazaryýeti, frazeologiýa, terminologiýa, köp dillilik, sanly gurşawda dil öwrenmegiň aýratynlyklary, türkmen diliniň baý sözlük düzümi we edebi mirasyň ylmy taýdan özleşdirilişi barada gyzykly çykyşlar edildi. «Tebigy ylymlar we ekologiýada durnukly ösüş» atly bölümde ekologik howpsuzlyk, biodürlülik, suw serişdeleri, Aral deňzi bilen bagly meseleler, oba hojalygynda we tebigy ylymlarda sanly tehnologiýalaryň ulanylyşy, «ýaşyl» ösüş, wirtual barlaghanalar, STEAM bilimi ýaly ugurlar ara alnyp maslahatlaşylyp, soňky bölüm takyk ylymlara we sanly tehnologiýalara bagyşlandy. Olarda matematika, informatika, emeli aň, sanly bilim platformalary, hasaplaýyş tehnologiýalary, maglumatlar bilen işlemek, talyplaryň döredijilikli pikirlenmesini ösdürmek ýaly ugurlar boýunça çykyşlar edildi. Jemleýji mejlisde geçirilen işleriň netijeleri barada bölümleriň ýolbaşçylary tarapyndan hasabatlar berildi. Çykyşlarda forumyň ähmiýetli geçendigi, ylym bilen bilimiň häzirki zaman meselelerini çözmekde, halkara gatnaşyklary pugtalandyrmakda, ýaş nesliň ylma höwesini artdyrmakda möhüm ädim bolandygy bellenildi. Maslahatdaky çykyşlar ýakyn geljekde gollanma hökmünde çap ediler. Halkara maslahata gatnaşyjylar ýurdumyzda ylmy täze belentliklere çykarmak babatda uly tagallalary edýän Gahryman Arkadagymyza we Arkadagly Gahryman Serdarymyza tüýs ýürekden alkyş aýtdylar. Agageldi ITALMAZOW. (Öz habarçymyz).
Hünärim — hormatym
Hormatly Prezidentimiziň bilim özgertmeleriniň netijesinde ýurdumyzda hünär-tehniki bilimiň hili ýokarlandyrylyp, jemgyýete peýdaly işleriň ähli esasy ugurlary boýunça hünärli işgärleri taýýarlamaga uly üns berilýär. Hünär bilimini alýanlaryň ussatlygynyň ýokarlanmagynda, hünär derejeli işçileri taýýarlamakda önümçilik we tejribe okuwlary, hünär bäsleşikleri oňyn netije berýär. 6-njy iýunda Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň guramagynda S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde hem-de Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň Söwda hünär-tehniki okuw mekdebinde hünär-tehniki bilim maksatnamasyny amala aşyrýan bilim edaralarynyň ýaşlarynyň arasynda «Hünär ussatlygy» atly bäsleşigiň jemleýji döwlet tapgyry geçirildi. Oňa gatnaşmak üçin ýurdumyzyň çar künjeginden hünär-tehniki bilim alýan ýaşlar, olaryň halypa mugallymlarydyr ussalary paýtagtymyza ýygnandylar. Bäsleşigiň geçirilen ýeri özboluşly hünär baýramçylygyna öwrüldi. Rahmanberdi GÖKLEŇOW. «Türkmenistan».
Mugallymyňyza hemişe minnetdar boluň!
«Çaga gowy bilim we mynasyp terbiýe berip bilseň, bir ajaýyp gün ol okuwçy öz mugallymynyň adyny arşa göterer». Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň hem-de Gahryman Arkadagymyzyň alyp barýan döwlet syýasatynda bilim ulgamyna aýratyn orun berilýär. Islendik döwletiň kuwwaty onuň bilimli, terbiýeli we watansöýüji ýaşlaryna baglydyr. Şeýle ýaşlary terbiýeläp ýetişdirmekde mugallymlara aýratyn orun degişlidir. Gahryman Arkadagymyz mugallymçylyk kärine ýokary baha berip: «Mugallym çaganyň kir-kimirsiz, arassaja düşünjesine düýp alsyn, şinelesin diýip bilimiň tohumlaryny sepýär, munuň üçin ylhamyny, zähmetini, bilimini, tejribesini sarp edýär. Diňe öz ömrüni bu käre bagyşlan adamlar öz zähmetiniň netijesini görmegiň nähili ýakymlydygyny bilerler» diýip belleýär. Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, mugallym — okuwçynyň akyl taýdan ösüşine, onuň ruhy dünýäsiniň baýlaşmagyna, watançylyk duýgularynyň artmagyna uly goşant goşýan jogapkärli käriň eýesidir. Mugallymçylyk käriniň ähmiýetine düşünmek üçin, halkymyzyň baý edebi mirasyna we taryhy çeşmelere ser salmak ähmiýetlidir. Çünki geçmişiň beýik akyldarlary hem mugallymy kämil bilim berýän we ynsany ruhy belentlige göterýän mukaddeslik hökmünde hormatlapdyrlar. Taryhyň sahypalaryna ser salsak, dünýäniň ylmy we ruhy ösüşiniň düýbünde hemişe mugallymyň zähmetiniň bardygyny görýäris. Gündogaryň beýik akyldarlary Faraby, Biruny, Ibn Sina, Magtymguly Pyragy öz halypalaryna we mugallymlaryna bolan çuňňur hormatyny eserlerinde ebedileşdiripdirler. Sebäbi mugallym her bir şahsyýetiň ruhy dünýäsiniň nusgalyk binagäridir. Halkymyzda «Mugallym — saýaly çynar» diýen ajaýyp jümle bar. Mugallymçylyk — bu diňe bir hünär däl, eýsem, özüňde uly jogapkärçiligi duýmakdyr. Çaganyň kalby ak kagyza meňzedilýär. Mugallym şol kagyza durmuşyň iň gowy pursatlaryny, ýagşy gylyk-häsiýetleri ýazýar. Mugallymyň çeken zähmeti, sarp eden wagty we beren mähri nesilleriň aňynda ömürlik galýar. Gündogaryň nusgawy edebiýatynyň altyn hazynasyna giren «Kowusnama» eserinde mugallyma bolan minnetdarlyk duýgusy iň belent ynsanlyk borjy hökmünde beýan edilýär. XI asyrda ýaşap geçen Keý-Kowus öz ogly Gilanşaha berýän her bir öwüdiniň dowamynda: «Mugallym maňa şeýle diýipdi», «Mugallym maňa şeýle öwredipdi» diýen jümleleri ulanmak bilen, özüniň kämil şahsyýet bolup kemala gelmeginde mugallymyň hyzmatynyň uly bolandygyny ýaňzydýar. Ol ogluna we bütin adamzat nesline: «Mugallymyňyza hemişe minnetdar boluň!» diýip sargyt etmek arkaly ylym beren ynsanyň sarpasyny belent tutmagyň hakyky mertlik we asyllylykdygyny nygtaýar. Anuşteginler nesilşalygyndan bolan horezmşalar Atsyzyň, Il Arslanyň, Soltan Tekeşiň köşgünde ýokary döwlet wezipelerini eýelän Reşideddin Watwatyň (1087 — 1177) kämil şahsyýet bolup kemala gelmeginde ilkinji mugallymy Abu Sagyt Harawynyň aýratyn orny bardyr. Reşideddin Watwatyň ilkinji mugallymyna bolan çuňňur hormatyna göz ýetirmekde onuň biziň günlerimize çenli saklanyp galan resmi hatlary taryhy çeşme hökmünde ýardam edýär. Watwatyň ilkinji mugallymyna ýazan hatlarynyň birinde şeýle goşgy setirleri bar: Abu Sagyt, sensiň şöhratym-şanym,Ylymda hanym sen hem-de soltanym. Ylym bossanyna girizdiň meni,Ýyldyzlardyr Aý hem togaplar seni. Ylym göwher täjin geýdiň sen başa,Ylymyň paýlaşdyň, bakmadyň ýaşa. Reşideddin Watwatyň hormatdan doly bu goşgy setirleri mugallymçylyk käriniň hemişe-de arzyly bolandygyny, mukaddeslik hasaplanandygyny bütin aýdyňlygy bilen subut edýär. Kätip öz mugallymyny «ylymdaky soltan» diýip atlandyrmak bilen, hakyky bilim berýän adamyň şanynyň hemme zatdan belentdigini görkezýär. «Ylym bossanyna girizdiň meni» diýen jümle bolsa mugallymyň şägirdiniň öňünde tutuş bir täze dünýäni açandygyny, ony garaňkylykdan ýagtylyga çykarandygyny aňladýar. Şeýle hem Watwat Abu Sagyt Harawanyň Balh we Nyzamyýe medreselerindäki bitiren hyzmatlaryny, onuň suhangöýlük sungatyndaky ussatlygyny uly buýsanç bilen ýatlaýar. Reşideddin Watwatyň: «Ol edebiýat ylmynda meniň gözümi açdy, ylym şerbetinden gandyrdy we meni abraý donuna besledi» diýen sözleri hakyky mugallymyň okuwçysynyň durmuşyny neneňsi özgerdip bilýändiginiň subutnamasydyr. Bu barada Gahryman Arkadagymyz «Älem içre at gezer» romanynda şeýle nygtaýar: «Çaga gowy bilim we mynasyp terbiýe berip bilseň, bir ajaýyp gün ol okuwçy öz mugallymynyň adyny arşa göterer». Kätip Watwatyň halypasyna bagyşlap aýdan şeýle setirleri bolsa mugallymyň şägirdiniň ykbalyndaky tutýan uly ornuny görkezýär: Abraý-derejämi göteren sensiň,Maksatly ak ýola ataran sensiň.Maňa bilim berip, ylym öwredip,Şeýtanyň alyndan gutaran sensiň. Bu setirler Mahmyt Kaşgarlynyň (XI asyr) «Türki dilleriň diwany» eserindäki «Bagt nyşany — bilim» diýen oguz nakylynyň özboluşly dowamydyr. Sebäbi şol «bagt nyşanyna» ýetirýän hem, şägirdi ýalňyş ýollardan saklap, ony ylym nury bilen zynatlandyrýan hem mugallymdyr. Munuň, hakykatdan-da, şeýledigine Gahryman Arkadagymyzyň atasy, ussat mugallym, edermen esger, ilhalar ynsan Berdimuhamet Annaýewiň ömür hem pedagogik ýoly nusgalyk mysaldyr. Ol öz ömrüniň bütin many-mazmunyny hakyky mugallymçylykda gören beýik şahsyýetleriň biridir. Milli Liderimiz «Älem içre at gezer» romanynda bu barada: «Berdimuhamet Annaýew özüniň ömrüniň manysynyň, mazmunynyň hakyky mugallym bolmakdygyna göz ýetirdi. Eger-de oňa dünýäniň ähli baýlygyny berip, bu niýetiňden el çek diýseler, ol bu hazynany bir gapdala süýşürip, mugallymçylyk esbaplaryny garbap alardy hem-de özüni diýseň bagtly adam saýardy. Dogrudanam, her öňýeten gowy mugallym bolup biläýenok, gowy mugallym bolup dogulmak gerek...» diýip belleýär. Milli Liderimiziň bu sözleri mugallymçylygyň hormatly hünär bolmak bilen birlikde, ylahy zehin we belent ynsanperwerlikdigini hem tassyklaýar. Hormatly Prezidentimiziň hem-de Gahryman Arkadagymyzyň durmuşa geçirýän döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hem ýaş nesle kämil bilim we edep-terbiýe bermek bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Şoňa görä-de, alym Arkadagymyzyň nygtaýşy ýaly, «Durmuşyň manysyna ýaňy düşünip ugran ýüzlerçe çagalar üçin mugallym ynsan ähliniň nusgasydyr, göreldesidir. Onuň her bir sözi, her bir hereketi mikroskopda görülýän ýaly, ýüzlerçe çaga gözlerinden geçip dur. Mugallymyň çagalara berýän pentleri ýöne gury sözler bolman, eýsem, onuň ähli edim-gylymlarynda, onuň şahsy mysalynda öz beýanyny tapmalydyr. Onuň häsiýetiniň iň ajaýyp taraplary çagalar üçin nusga bolmalydyr». Bu jümleler mugallymçylyk käriniň her bir şahsyýetiň tutuş geljegini kemala getirýän «beýik ruhy akademiýadygyny» görkezýär. Taryha adyny ýazan beýik ynsanlaryň öz halypalaryna bolan sarpasy şu günki ýaşlarymyz üçin görelde mekdebidir, mugallymlarymyz üçin bolsa şol belent hormata mynasyp bolmak jogapkärçiligidir. Läle ALLABERDIÝEWA, Hydyr Derýaýew adyndaky Mugallymçylyk mekdebiniň mugallymy.
Mertlik mekdebiniň beýany
Osman Ödäýewiň türkmen taryhy barada iň şowly çykan uly göwrümli eserleriniň biri «Altynjan hatyn». Roman XI asyrda Gündogarda dabarasy dag aşan Togrul beg hem onuň ýakynlary hakynda söhbet açýar. Bu roman üç bölümden ybarat bolup, olar: «Birinji kitap: gelejek», «Ikinji kitap: heminzaman» we «Üçünji kitap: geçmiş». Bu uly üç bölüm hem öz mazmunyna laýyk sözbaşyly onlarça bölümleri öz içine alýar. Kitabyň ahyrynda «Sözsoňy» bölüminde romanda beýan edilýän wakalaryň taryhy seneleriniň getirilmegi hem aýratyn bellärliklidir. Eserde Altynjan hatynyň çagalygyndan tä ömrüniň ahyrky ýyllaryna çenli (1017 — 1060 ý.) wakalar beýan edilýär. Kitaby okanyňda, bu zenanyň şeýle owadan, syratly bolandygy, gaýratly, dogumly, akylly-başly, hiç bir ýigitden peslär ýaly däldigi, hatda söweş tilsimlerindenem ussatlyk bilen baş çykaryp bilýän keşbi göz öňüňde janlanýar. Onuň bu häsiýetleri, ukyp-başarnyklary eserdäki dürli söweş sahnalarynda, Togrul beg bilen ilki tanşan pursady oňa pert-pert jogaplarynda, durmuş toýundaky wakalaryň barşynda hasam aýdyň ýüze çykýar. Munuň sebäbi bolsa kakasynyň Altynjany çagalygyndan edil erkek oglan ýaly dogumly edip terbiýelemeginde diýip, ynamly aýtsa bolar. Gahrymanlaryň başdangeçirmeleri, olaryň beýik gahrymançylyklary, şeýle hem türkmen halkynyň şöhratly taryhynyň bolandygy, onda merdana pederlerimiziň öçmejek yz galdyrandygy okyjyda buýsanç duýgusyny döredýär. Romanda ýazyjynyň galam ýöredişine mahsus täzeçe filosofiki pikir öwrümler we aýtgylar, bölümleriň sözbaşylary has-da täsirli bolupdyr. Ynha, kitapda getirilýän sözbaşylardan käbirleri: «Balyň bal bolsa, siňek Bagdatdan geler»; «Sowan demir egrelmez»; «Ýakynyň ýolan sakgaly bitmez»; «Töwekgeliň aty ýyndam»; «Göz — terezi, köňül — kazy»; «Zenan ömri garaşmak»; «Ýaşlygyň ýarany — arzuw, garrylygyňky — ýatlama»; «Göz — hakykat, söz — güman». Ine, şuňa meňzeş täsirli pikirler eseriň tutuş mazmunynda häli-şindi gabat gelýär. Ýöne olaryň ählisini bir makalanyň dowamynda beýan etmek kyn, gowusy, muny okyjylaryň özlerine goýýarys. Ýazyjy Osman Ödäýewiň «Altynjan hatyn» romanyny okan her bir okyjy bulara has aýdyň göz ýetirse gerek. Eserden parçalar: ► Bozuk araba bilen uzaga gidip bolanok. Ýalan — bozuk araba, onuň bilenem uzaga gidip bolanok; ► Çünki türkmende gaýyn-guda arasynda dostluk bolmaýar, diňe sylaşyk saklanýar; ► Gorky bar ýerinde ýeňiş ýokdur. Dünýäniň eşreti gorky-ürkini bilmeýän kişileriň öňünde açylýandyr. Çünki eşret, bagt mülküniň gapysynyň sakçysy gorkudyr. Ol mülke diňe gorkusy bolmadyk kişiler goýberilýär; ► Altynjan sallançagyň iň ýokary hetde ýetip säginýän sähel salymlyk togtaýan pursadyny ejesiniň «gyz ömri» diýip atlandyryşyny ýatlaýar. Sallançagyň iň ýokary galan pursady — gyzlyk döwri; ► Adamlara ähli döwürlerde iň ýetmeýän zat özlerine mynasyp bahanyň, ünsüň berilmeýänligidir. Adamlar özlerine gowy baha berilmegine mydama teşne. Şol teşneligi gandyrýan kişiler iň gowy kişilerdir; ► Diňe erkek bilbiller saýraýandyr, mäkiýan bilbiller saýramaýar, wasp etmek, saýramak Taňry tarapyn diňe erkeklere berlendir; ► Diňe islegde çäk ýok... Oguljan GARRYÝEWA, Türkmen döwlet medeniýet we sungat mekdebiniň talyby.
Ylym-bilim — beýik ösüşleriň gözbaşy
Ýurdumyzyň ösüşi ylym-bilim bilen berk baglanyşyklydyr. Berkarar Watanymyzda Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň tagallalary netijesinde ylmyň ösdürilmegine we ylymly, bilimli hünärmenleriň döredijilikli zähmet çekmeklerine giň mümkinçilikler döredilýär. Ylym-bilimiň ösýän zamanynda ýaş hünärmenleriň, alymlaryň taýýarlanmagyna, olaryň kämilleşmegine uly üns berilýär. Munuň özi röwşen geljegi üpjün etjek aýdyň maksatlardan alamatdyr. Ýaş alymlaryň kämilligi, olara döredilýän giň mümkinçilikler ylym-bilimiň şu gününi we röwşen geljegini üpjün edýär. Şol bir wagtda ylym bilen meşgullanýan hünärmenleriň sanynyň artmagyna hem ýardam edýär. Döwletgeldi ÇARWAÝEW, Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň ylmy işler boýunça prorektory.
Döwrebap ugurlar ösdürilýär
Türkmenistanda ylmyň ösdürilmegine döwlet tarapyndan aýratyn ähmiýet berilýär. Çuňňur ylmy-amaly barlaglary geçirmek, öňdebaryjy ylmy gözlegler boýunça amala aşyrylýan işleriň gerimini giňeltmek boýunça zerur şertler döredilýär. Täze maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, ylym edaralaryň we ýokary okuw mekdepleriniň maddy-tehniki binýadyny pugtalandyrmak babatda toplumlaýyn işler amala aşyrylýar. Ylym adamzadyň taryhynda iň uly gazananlarynyň biridir. Şonuň üçin ylym jemgyýetiň ösüşine itergi berýän esasy güýçdür. Taryhyň dowamynda ylym ynsanyň dünýägaraýşyny giňeltdi, täze açyşlary ýüze çykardy. Gadymy döwürlerden bäri tebigatyň kanunlaryny öwrenmäge bolan isleg artdy. Bu bolsa biziň häzirki zaman tehnologiýalaryna, lukmançylykdaky üstünliklere we ýaşaýyş şertlerimiziň ýokarlanmagyna getirdi. Gülnäz GURBANOWA, Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň uly mugallymy.
Taslama bäsleşigi
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen ýurdumyzyň bilim-ylym ulgamy ösdürilýär, bu ugurda halkara hyzmatdaşlygyna giň gerim berilýär. «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at myradyň mekany» ýylynda ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli uniwersitetimizde «Oguz hanyň zehinli nesilleri» atly IV integrirlenen olimpiadanyň hem-de ýaşlaryň arasynda geçirilýän innowasion tehnologiýalaryň taslama bäsleşiginiň jemleýji tapgyry üstünlikli geçirildi. Bu olimpiadanyň esasy maksady ýurdumyzyň zehinli okuwçylaryny ýüze çykarmakdan, olary bir bitewi «altyn gazna» jemlemekden hem-de geljekde ylmy-tehniki ösüşe goşant goşjak ýaşlary kemala getirmekden ybaratdyr. Munuň ähmiýetli tarapy olaryň ýeňijileriniň uniwersitetimize okuwa kabul edilmekde möhüm artykmaçlyga eýe bolmagydyr. Ýyllaryň dowamynda bu bäsleşikde ýeňiji bolan zehinli ýaşlaryň aglabasy uniwersitetimiziň talyby bolup, häzirki wagtda diňe bir okuwda däl, eýsem, halkara derejedäki ylmy bäsleşiklerde hem ýurdumyzyň abraýyny has ýokary galdyrýarlar. Merjen ISAÝEWA, Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň okuw bölüminiň esasy hünärmeni.
Ylymly nesiller — ýurduň geljegi
Jemgyýetiň ösüşi hem-de durmuş ulgamynyň özgermegi ylym-bilim bilen berk baglanyşyklydyr. Şoňa görä-de, Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Gahryman Arkadagymyz tarapyndan başy başlanan we hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän maksatnamalarda öňdebaryjy innowasion tejribäniň giňden ornaşdyrylmagyna möhüm ähmiýet berilýär. Şu jähetden, her ýylyň 12-nji iýunynda Ylymlar gününiň bellenilmegi ähli ösüşlerimiziň ylym bilen aýrylmaz baglanyşyklydygyny aýdyň görkezýär. Hormatly Prezidentimiz: «Taryhy gelip çykyşyny müňýyllyklardan alyp gaýdýan türkmen halky ähli döwürlerde ylymda sebit derejesinde hem, dünýä derejesinde hem uly üstünlikleri gazanypdyr. Ylym dünýäsine belent derejelere ýeten şahsyýetleri beren biziň halkymyz hiç bir döwürde hem ylymdan üzňe bolmandyr» diýip, ýurdumyzda ylmy gözlegleriň binýadyny berkitmegiň hem-de yzygiderli döwrebaplaşdyrmagyň zerurdygyny, bu babatda ýaşlara uly ynam bildirilýändigini nygtaýar. Ylym her bir şahsyýetiň kämilligi, jemgyýetiň we döwletiň berkararlygy, bakylygy hem-de dowamaty üçin uly ähmiýete eýedir. Altyn ROZYÝEWA, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň uly mugallymy, filologiýa ylymlarynyň kandidaty.
Ýaşlyk. Zehin. Yhlas
Sungat ynsan kalbynyň iň näzik duýgularyny, halkyň ruhy baýlygyny bütin gözelligi bilen açyp görkezýär. 5-nji iýunda paýtagtymyzyň gözel künjekleriniň birinde ýerleşýän «Aşgabat» aýdym-saz merkezinde geçirilen «Talyp joşguny — 2026» atly döredijilik festiwalynyň jemleýji tapgyry hem uly sungat baýramynyň, ýaşlyk owazynyň beýanyna öwrüldi. Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň hem-de Bilim ministrliginiň bilelikde guramagynda ýokary okuw mekdepleriniň talyp ýaşlarynyň arasynda her ýyl yglan edilýän döredijilik festiwaly milli medeniýetimizi we sungatymyzy dabaralandyrmakda möhüm ähmiýete eýedir. Milli medeniýetimiziň köpöwüşginli many-mazmunyny ýaş nesilleriň kalbyna guýmak, olaryň aýdym-saz, tans we halk döredijiligi ugrundaky zehin uçgunlaryny ýüze çykarmak maksady bilen guralan bu döredijilik festiwaly uly ruhubelentlige beslendi. Festiwalyň deslapky tapgyrlary ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde guraldy. Döwlet derejesindäki jemleýji tapgyra bolsa öz ukyp-başarnyklary bilen tapawutlanmagy başaran iň zehinli talyp toparlary gatnaşmaga hukuk gazandylar. Muhammetmyrat BÄŞGULYÝEW, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Aşgabat şäher geňeşiniň başlygynyň wezipesini ýerine ýetiriji.
Biotehnologiýa — janly organizmleriň ylmy goragy
Häzirki wagtda ykdysadyýetiň döwrebap ösüşi, esasan, üç ugruň, ýagny biotehnologiýalaryň, nanotehnologiýalaryň hem-de maglumat we aragatnaşyk tehnologiýalaryň ösüşi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Bu ugurlar boýunça innowasiýa tehnologiýalary esasynda ylym, bilim önümçiligi utgaşdyrmak babatda döwrebap işler durmuşa geçirilýär. Hormatly Prezidentimiz «Türkmenistanda biotehnologiýany toplumlaýyn ösdürmegiň 2024 — 2028-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny» tassyklamak hakynda gol çeken Karary biotehnologiýanyň esasynda ýurdumyzda ösen biosenagaty emele getirmegiň ylmy esaslaryny işläp düzmek bilen bagly alnyp barylýan işleriň nobatdaky beýanyna öwrüldi. Biotehnologiýa mikroorganizmleri senagatda ulanmaga gönükdirilen ylmy-tehnologik innowasion ösüşiň wajyp ugurlarynyň biri bolmak bilen, ylmyň we önümçiligiň çalt ösýän hem-de toplumlaýyn pudagyna öwrüldi. Amaly-ylmy barlaglaryň ykdysadyýetdäki ýagdaýlardan üzňe bolmazlygyny gazanmak hem-de dünýä ylmynyň we tehnologiýalaryň geljegi uly bolan ugurlary boýunça innowasion ösüş mümkinçilikleri döretmek döwrüň talabydyr. Şoňa laýyklykda ylym ulgamynyň kuwwatyny, adamyň aň-bilim mümkinçiliklerini artdyrmak bilen, milli ykdysadyýetimiziň innowasiýalara, tehnologiýalara we öňdebaryjy tejribelere daýanýan ösüşini üpjün etmäge, ylmyň, tehnologiýalaryň, önümçiligiň hem-de pudaklaryň arabaglanyşygyny pugtalandyrmaga möhüm ähmiýet berilýär. Mukam EKÄÝEW, Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň mugallymy, tehniki ylymlaryň kandidaty.
Zehinli ýaşlar sylaglandy
Düýn Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetinde ýokary okuw mekdebiň ýolbaşçylarynyň, professor-mugallymlarynyň, talyplaryň, okuwçylaryň gatnaşmagynda «Oguz hanyň zehinli nesilleri» atly IV integrirlenen olimpiadanyň hem-de ýaşlaryň arasynda geçirilýän innowasion tehnologiýalaryň taslama bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy boldy. Onda çykyş edenler Milli Liderimiziň, hormatly Prezidentimiziň ýaş nesil baradaky tagallasy netijesinde şeýle çäreleriň yzygiderli geçirilip, olaryň indi aýdyň netijeleri berip başlandygyny buýsanç bilen bellediler. Bu ýyl geçirilen olimpiadanyň ilkinji tapgyryna ýurdumyzyň ähli etraplaryndan 22 müňden gowrak okuwçynyň gatnaşmagy onuň geriminiň giňdigini we ýaşlaryň arasynda uly gyzyklanma döredýändiginiň aýdyň görkezdi. Birinji tapgyrdan üstünlikli geçen 2 müň 500-den gowrak okuwçy ikinji tapgyrda öz bilimini we ukyp-başarnygyny synady. Netijede, iň güýçli 68 okuwçy jemleýji tapgyra gatnaşmaga hukuk gazandylar. Ýörite habarçymyz.
Научные инициативы молодёжи
В Туркменском сельскохозяйственном университете имени С.А.Ниязова на днях состоялось награждение победителей международного конкурса научно-проектных работ «Роль молодёжи в достижении Целей устойчивого развития». Этот форум, приуроченный к Всемирному дню окружающей среды и 35-летию независимости Туркменистана, прошёл под девизом года «Независимый нейтральный Туркменистан – родина целеустремлённых крылатых скакунов», что символизирует стремление страны к прогрессу и развитию. В ходе церемонии награждения ректор Туркменского сельскохозяйственного университета имени С.А.Ниязова отметил важность подобных инициатив для формирования научного сообщества, ориентированного на устойчивое развитие и инновации. Он подчеркнул, что поддержка молодёжи и создание условий для реализации её потенциала является приоритетом государственной политики Туркменистана. Гозел ДЖАПБАРОВА, «НТ». Фото Сагита БАТАЛОВА.
Durnukly ösüşiň bähbidine iň gowy ylmy taslamalar
Daşky gurşawy goramagyň bütindünýä güni mynasybetli S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň Türkmenistanyň Bilim, Oba hojalyk, Daşky gurşawy goramak ministrlikleri bilen bilelikde guramagynda ýurdumyzyň hem-de daşary ýurtlaryň ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda «Durnukly ösüşiň maksatlaryna ýetmekde ýaşlaryň orny» atly ylmy taslama bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy geçirildi. Bu bäsleşik Türkmenistanyň ylym-bilim ulgamyndaky halkara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak, ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda dostlukly gatnaşyklary berkitmek, talyplaryň döredijilik ukyp-başarnyklaryny, ylmy gözleglere, hünärine bolan höwesini artdyrmak maksady bilen, dördünji gezek guraldy. Durnukly ösüş maksatlaryna bagyşlanan bäsleşigiň I tapgyryna ýurdumyzdan hem-de Azerbaýjandan, Bangladeşden, Belarusdan, Eýrandan, Gazagystandan, Hytaýdan, Malaýziýadan, Özbegistandan, Pakistandan, Rumyniýadan, Russiýadan, Türkiýeden 150-ä golaý iş hödürlenip, olar eminler topary tarapyndan içgin seljerildi. Netijede, onuň II tapgyryna 45 sany ylmy taslama gatnaşdyryldy. (Ýörite habarçymyz). Surata düşüren Ilaman ÇÜRIÝEW.
Маршрутами дружбы
дним из приоритетных направлений внешней политики Туркменистана, реализуемой под руководством Президента Сердара Бердымухамедова, выступает укрепление конструктивного и взаимоуважительного сотрудничества со странами Азии. Исторически сложившиеся связи, основанные на духовной близости, культурном взаимодействии и взаимном уважении, формируют прочную основу для дальнейшего развития многостороннего партнёрства. Особое значение в этом контексте приобретает туркмено-индийский диалог, который в последние годы демонстрирует устойчивую динамику и наполняется новым содержанием. Индия, являясь одним из ключевых центров мировой экономики и инновационного развития, выступает для Туркменистана важным партнёром. Взаимодействие двух стран опирается на принципы равноправия, доверия и взаимного учёта интересов, что создаёт благоприятные условия для расширения сотрудничества в различных сферах. Ата ХОДЖАМБЕРДЫЕВ, ведущий специалист Центрального совета Молодёжной организации Туркменистана имени Махтумкули.
Nebitgazçylaryň täze nesli
Häzirki wagtda ýurdumyzyň ähli sebitlerinde bolşy ýaly, Balkan welaýatynyň bilim ojaklarynda hem ýaş nesle döwrebap bilim bermekde we hünär öwretmekde netijeli işler alnyp barylýar. Bu babatda «Türkmennebit» döwlet konserniniň Balkanabat nebitçilik orta hünär okuw mekdebinde hem netijeli işler durmuşa geçirilýär. Orta hünär okuw mekdebinde 1 müň 300-den gowrak talyba nebitgaz, himiýa, elektrik we beýleki tehniki ugurlar boýunça hünärleriň 20-den gowragy öwredilýär. Mekdepde doly derejede görkezme esbaplary, sanly ulgamyň mümkinçilikleri bilen üpjün edilen 50 sany synp otagy, himiýa we fizika barlaghanalary, lukmançylyk otagy hem-de beýlekiler hereket edýär. Şeýle hem mekdebiň web saýty, içerki bilim portaly we elektron kitaphanasy talyplaryň häzirki döwrüň öňdebaryjy tejribelerini maksadalaýyk özleşdirmeklerine ýardam berýär. Wirtual äýnekleriň kömegi bilen, okuw mekdebiniň içine syýahat etmek boýunça programma üpjünçiligi talyplaryň sanly dünýä aralaşmaklary üçin uly mümkinçilikleri döredýär. Häzirki wagtda bu ulgamy okuw we okuw-önümçilik işlerine ornaşdyrmak boýunça hem taslamalar taýýarlanylýar. Ýurdumyzyň bilim ojaklarynda elektron usuly toplumlaryň döredilmegi we maglumat gorunyň baýlaşdyrylmagy bilim bermegiň başlangyç ädimlerinden başlap, okatmagyň usulyýetini kämilleşdirmekden hem-de bilim berlişiniň ýokary hilini gazanmakdan ybaratdyr. Arazguly HUDAÝGULYÝEW. (Öz habarçymyz).
Makroykdysadyýet dersinden halkara olimpiada
Golaýda Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda makroykdysadyýet dersi boýunça IV açyk halkara internet olimpiadasy geçirildi. Bu intellektual bäsleşik dürli ýurtlaryň zehinli talyplaryny birleşdirip, tejribe alyşmak we ylmy gatnaşyklary berkitmek üçin möhüm meýdança boldy. Olimpiada ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň 20-sinden, şeýle hem 9 döwletiň — Russiýanyň, Germaniýanyň, Gazagystanyň, Belarusuň, Pakistanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Özbegistanyň we Ermenistanyň öňdebaryjy uniwersitetleriniň 16-syndan jemi 135 talyp gatnaşdy. Halkara ders bäsleşiginiň düzgünlerine laýyklykda, oňa ýokary okuw mekdepleriniň hersinden 4-e çenli talybyň gatnaşmagyna rugsat berilýär. (Ýörite habarçymyz).