Ça­ga­lar — mäh­ri­ban Wa­ta­ny­my­zyň nu­ra­na gel­je­gi. Olar ýag­ty er­tir­le­ri gu­ru­jy­lar­dyr. Ça­ga­la­ryň bi­lim­li, ter­bi­ýe­li bo­lup ýe­tiş­me­gi ýa­ly mu­kad­des we jo­gap­kär­li işe maş­ga­la, mek­dep, her bir yn­san we giň jem­gy­ýet­çi­lik gat­naş­ýar. Ça­ga ter­bi­ýe­sin­de il­kin­ji orun maş­ga­la de­giş­li­dir. Maş­ga­la jem­gy­ýet­de esa­sy or­ny eýe­le­ýär. Ýur­du­myz­da ça­ga­nyň maş­ga­la­da ösüp ke­ma­la gel­me­gi ba­ra­da uly ala­da­lar edil­ýär. Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň, Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­zyň taý­syz ta­gal­la­la­ry bi­len be­den we ru­hy taý­dan sag­dyn, bi­lim­li, zäh­met­sö­ýer nes­li ke­ma­la ge­tir­mek, maş­ga­la­nyň ber­ke­me­gi we ös­me­gi üçin äh­li müm­kin­çi­lik­ler dö­re­dil­ýär.

Ir­ki ça­ga­lyk (bir ýaş­dan üç ýa­şa çen­li dö­wür) ça­ga­nyň dur­mu­şyn­da aý­ra­tyn dö­wür­dir. Se­bä­bi onuň ça­ga­lyk­da­ky aň we be­den ösü­şi çalt dep­gin­de geç­ýär. Bu dö­wür­de ça­ga­nyň gel­jek­ki ösü­şi­niň esa­sy go­ýul­ýar. Ça­ga­nyň be­de­ni­ne erk et­me­gi­ni, söz­leý­şi­ni we daş-tö­we­re­gi­ni öw­ren­mek iş­jeň­li­gi­ni ir­ki ça­ga­lyk döw­rü­niň esa­sy ga­za­nan­la­ry hök­mün­de gör­kez­mek bo­lar. Il­kin­ji üç ýy­lyň do­wa­myn­da ça­ga­nyň be­den we aň ösü­şin­de bo­lup geç­ýän üýt­geş­me­ler örän ulu­dyr. Ir­ki ça­ga­lyk döw­rün­de ösü­şiň äh­li ugur­la­ry dil ösü­şi bi­len berk bag­la­ny­şyk­ly­dyr. Bu dö­wür ça­ga­nyň söz­leý­şi­niň ös­me­gi üçin iň mö­hüm dö­wür bo­lup dur­ýar. Dil ösü­şi­niň me­se­le­le­ri dün­ýä alym­la­ry ta­ra­pyn­dan hem öw­re­ni­lip ge­lin­di. Olar söz­leý­şiň ugur­la­ry­ny, ösüş tap­gyr­la­ry­ny, ösü­şe tä­sir ed­ýän ýag­daý­la­ry ýü­ze çy­kar­dy­lar. Şeý­le­lik­de, ça­ga­la­ryň söz­leý­şi­niň ka­da­ly bol­ma­gy­ny ga­zan­mak jem­gy­ýet üçin mö­hüm äh­mi­ýe­te eýe­dir.

Ça­ga­nyň söz­leý­şi, dil baý­ly­gy­nyň art­ma­gy maş­ga­la­da ke­ma­la gel­ýär. Çün­ki bu ösüş ça­ga bi­len daş­ky gur­şa­wyň öza­ra tä­si­ri we uly adam­lar bi­len ara­gat­na­şyk ne­ti­je­sin­de ama­la aş­ýar. Ka­da­ly ösüş­de üç ýaş­ly ça­ga bir­nä­çe tä­ze söz öw­ren­ýär, il­kin­ji söz­lem­le­ri gur­ýar we so­rag ber­ýär. Dil ösü­şi, esa­san, bir ýa­rym ýaş­dan soň has çalt­laş­ýar. Ir­ki ça­ga­lyk döw­rün­de ça­ga­nyň eje­si bi­len gat­na­şy­gy­nyň, onuň emo­sio­nal taý­dan dur­nuk­ly­ly­gy­nyň, ça­ga bo­lan ga­raý­şy­nyň we onuň bi­len söz­le­ýiş aý­ra­tyn­lyk­la­ry­nyň so­wat­ly bol­ma­gy örän mö­hüm­dir. Çün­ki eje ça­ga­sy­nyň ses­le­ri dog­ry aýt­ma­gy­ny ga­zan­ma­ly­dyr. Ça­ga­nyň ösü­şi ka­da­ly bo­lan­da, 2,5 ýaş­da onuň söz­lük go­ry art­ýar. Em­ma mu­ňa ga­ra­maz­dan, ony ýe­ter­lik ula­nyp bil­me­ýär­ler. Eje ça­ga­sy bi­len köp gep­leş­se, her bir et­me­li he­re­ke­ti­ni söz bi­len be­ýan et­se, on­da ça­ga­da söz­le­ýiş iş­jeň­leş­ýär.

Ata-ba­ba­la­ry­my­zyň ça­ga­la­ryň söz­leý­şi­ni ös­dür­mek­de baý dur­muş tej­ri­be­si bar. Bu tej­ri­be türk­men halk dö­re­di­ji­li­gin­de jem­le­nen­dir. Ir­ki ça­ga­lyk döw­rün­den soň, ýe­di ýa­şa çen­li dür­li oýun­la­ryň, ýa­ňylt­maç­lar­dyr sa­na­waç­la­ryň, tap­ma­ça­la­ryň üs­ti bi­len ça­ga­la­ryň öz­baş­dak ösü­şi­ni kä­mil­leş­di­rip­dir­ler. Türk­men hal­ky şa­hy­ra­na halk bo­lup, asyr­lar­bo­ýy sün­nä­läp, dil­den-di­le ge­çi­rip, halk dö­re­di­ji­li­gi­niň gi­den bir ul­ga­my­ny dö­re­dip­dir. Ola­ryň äh­li­si öz göz­ba­şy­ny ga­dy­my­ýet­den alyp gaý­dan, mä­hir si­ňen mil­li mi­ras ha­zy­na­sy bo­lup, maz­mu­ny taý­dan ter­bi­ýe­çi­li­ge ýug­ru­lan­dyr. Bu halk pä­him-paý­has ha­zy­na­syn­dan nä­çe su­sup al­dy­gyň­ça, ol ösüp, ör­ňäp, tä­ze öwüş­gi­ne eýe bol­ýar.

Ça­ga­la­ryň söz­le­ýiş, çalt pi­kir­le­niş, ka­bul ediş, du­ýuş ba­şar­nyk­la­ry­ny ös­dür­mek­de olar­da şäh­da­çyk­lyk, ru­hu­be­lent­lik, ugur­ta­py­jy­lyk en­dik­le­ri­ni ke­ma­la ge­tir­mek­de halk dö­re­di­ji­li­gi­niň giň­den ula­nyl­ýan gör­nüş­le­ri­niň bi­ri-de ýa­ňylt­maç­lar­dyr. Ýa­ňylt­maç­la­ryň kä­bir ses­le­ri dog­ry aý­dyp bil­me­ýän ça­ga­la­ryň söz­leý­şi­ni dü­zet­mek­de äh­mi­ýe­ti has ulu­dyr. Bu iş gu­ra­lan­da, ça­ga­nyň dog­ry aý­dyp bil­me­ýän ses­le­ri­ne de­giş­li bo­lan ýa­ňylt­maç­lar saý­la­nyp alyn­ýar. My­sal­la­ra ýüz­le­ne­liň: «Ç» se­si­ni dog­ry aýt­mak üçin: «Ça­ry çat­ma­dan çy­kyp, çep­be­keý­läp çöp çap­dy, Çe­men ça­la­syn ça­pak çal­dy».

Ça­ga­la­ryň dürs söz­leý­şi­ni ke­ma­la ge­tir­mek ter­bi­ýe­çi­lik işi­niň mö­hüm ug­ru­dyr. Dil hal­ky­my­zyň kä­mil­li­gi­niň göz­ba­şy­dyr.