Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Onlaýn ýüz tutma
Makalalar bölüminden yza gaýtmak
Mu­gal­lym bi­lim we ter­bi­ýe ber­me­giň usu­ly­ýet­çi­si­dir

Mu­gal­lym bi­lim we ter­bi­ýe ber­me­giň usu­ly­ýet­çi­si­dir

19 Awgust, 2026 Makalalar
45

Ýa­şa­mak üçin eş­ret­le­re baý, iş­le­mek üçin bol­sa giň müm­kin­çi­lik­ler dö­re­di­len bu aja­ýyp döw­rü­miz­de Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň, Ar­ka­dag­ly Gah­ry­man Ser­da­ry­my­zyň sa­ýa­syn­da mu­gal­lym­lar jem­gy­ýe­ti­mi­ziň iň hor­mat­lan­ýan yn­san­la­ry­dyr. Wa­ta­ny­my­zyň gel­je­gi­ni ke­pil­len­dir­ýän bi­lim­li, ter­bi­ýe­li, wa­tan­sö­ýü­ji ýaş ne­sil­le­ri ter­bi­ýe­le­mek bol­sa iň mu­kad­des kär. Bu mu­kad­des kä­riň ha­ky­ky eýe­si bol­mak, ýag­ny bi­lim ber­mek bi­len bir ha­tar­da, my­na­syp ne­sil­le­ri ter­bi­ýe­le­mek, her bir okuw­çy­nyň kal­byn­da Wa­ta­ny­na, hal­ky­na, ata-ene­si­ne bo­lan çäk­siz hor­ma­ty ke­ma­la ge­tir­mek mu­gal­lym üçin uly bagt­dyr.

Mu­gal­lym we mu­gal­lym­çy­lyk kä­ri ba­ra­da geç­miş­de bir­nä­çe alym­lar öz da­na pi­kir­le­ri­ni gal­dy­ryp­dyr­lar.

Meş­hur pe­da­gog Ru­dolf Ştaý­ner Gýo­te mu­gal­lym­çy­lyk kä­ri ba­ra­da şeý­le diý­ýär: «Okat­mak tej­ri­bä­miň kö­me­gi bi­len men ada­myň ru­hu­nyň we be­de­ni­niň ara­syn­da­ky bag­la­ny­şy­ga dü­şün­dim. Ter­bi­ýe hem-de okat­mak ada­ma düýp­li dü­şün­mä­ge esas­lan­ýan sun­gat bol­ma­ly­dyr». Diý­mek, mu­gal­lym ça­ga so­wat öw­ret­mek we ony ter­bi­ýe­le­mek bi­len bir ha­tar­da, ada­ma dü­şün­me­giň hem in­çe syr­la­ry­ny ele al­ýar. Mu­gal­lym okuw­ça öw­red­ýär, öw­red­ýän zat­la­ry­nyň üs­ti bi­len oňa ter­bi­ýe ber­ýär. Öw­red­ýär­kä mu­gal­lym okuw­çy­nyň dü­şün­je­si­ni, ýat­keş­li­gi­ni, uky­by­ny, hö­we­si­ni, hä­si­ýe­ti­ni, iç­ki dün­ýä­si­ni, pi­kir­le­ni­şi­ni, ga­raý­şy­ny öw­ren­ýär. Okuw­çy­nyň kal­by­na dü­şün­me­gi ba­şar­ýar. Bi­ri-bi­ri­ne düýp­gö­ter meň­ze­me­ýän okuw­çy hä­si­ýet­le­ri­niň her bi­ri­niň aý­ra­tyn­lyk­la­ry­ny öw­ren­ýär. Ola­ra dü­şün­me­gi, olar bi­len iş­le­me­gi ba­şar­ýar. Her bir okuw­çy­nyň hä­si­ýe­ti­ne, uky­by­na gö­rä iş sa­lyş­mak tä­ri­ni ele al­ýar.

Ýyl­la­ra sep­leş­ýän iş tej­ri­be okat­ma­gyň we ter­bi­ýe­le­me­giň, ada­ma dü­şün­me­giň sun­ga­ty­dy­gy­ny su­but ed­ýär. Mu­ňa pe­da­go­gi­ka yl­my­nyň ta­ry­hy ha­kyn­da­ky çeş­me­ler hem şa­ýat­lyk ed­ýär.

«Mu­gal­lym­lar ga­ze­ti» ga­ze­ti­niň 2011-nji ýy­lyň 16-njy de­kab­ryn­da­ky sa­ny­nyň «Pe­da­go­gi­ka — ga­dy­my hem mü­di­mi ylym» sa­hy­pa­syn­da ber­len mag­lu­mat­lar, ma­ka­la­lar ün­sü­mi çek­di we şu ma­ka­la­ny ýaz­ma­gy­ma se­bäp bol­dy. «Alym­la­ra uý­saň» at­ly mu­gal­lym­lar we ter­bi­ýe­çi­ler ha­kyn­da­ky da­na söz­ler has hem özü­ne çe­ki­ji. Mu­gal­ly­myň kal­by­na or­naý­jak pi­kir­ler.

Gah­ry­man Ar­ka­da­gy­my­zyň «Älem iç­re at ge­zer» at­ly ki­ta­byn­da şeý­le bel­le­nil­ýär: «Mu­gal­ly­myň söz­le­rin­de-de, özü­ni alyp bar­şyn­da-da sap ýü­rek­li­lik bol­ma­ly­dyr, galp­ly­ga, ýa­sa­ma­ly­ga orun bol­ma­ly däl­dir. Ça­ga­la­ryň gö­zü­niň al­nyn­da bir­je ge­zek galp aý­dan adam ola­ryň öňün­de he­mi­şe ýa­lan­çy adam bo­lup ga­lar». Şeý­le çuň­ňur ma­ny­ly da­na söz­ler mu­gal­lym­çy­lyk kä­ri­niň ýö­rel­ge­si­dir.

Pe­da­go­gi­ka­ny öw­ren­mek we onuň ga­za­nan­la­ry­ny pe­da­gog hök­mün­de iş tej­ri­bäň­de dur­mu­şa or­naş­dyr­mak, kal­byň­da ada­ma dü­şün­mek hö­we­si­ni duý­mak, hy­ýa­lyň­da pe­da­go­gik ga­ra­ýyş­la­ry gö­ter­mek, aňyň­da pe­da­go­gik pi­kir­le­ri aý­la­mak mu­gal­ly­ma ru­hy lez­zet ber­ýär. Şeý­le bo­lan­da, mu­gal­lym he­mi­şe okad­ýan okuw­çy­la­ry bi­len ýa­şa­ýar.

Mu­gal­lym­çy­lyk ju­da özü­ne çe­ki­ji kär, okat­mak we ter­bi­ýe­le­mek ju­da özü­ne çe­ki­ji sun­gat. Okuw­çy­sy köp bol­sun, az bol­sun par­hy ýok, mu­gal­lym her bir okuw­çy­ny iç­gin ta­na­ýar. Onuň hä­si­ýe­ti­ni, şah­sy aý­ra­tyn­lyk­la­ry­ny, tö­we­re­gi­ne tä­si­ri­ni, gö­rel­de­si­ni, iç­ki dün­ýä­si­ni bil­ýär. Okuw­çy­da­ky äh­li hä­si­ýet­le­ri, en­dik­le­ri mu­gal­lym ola­ra öw­red­ýär­kä öw­ren­ýär. Mu­gal­lym bi­lim we ter­bi­ýe ber­ýär­kä, öw­ren­mek üçin öm­rü­ni sarp et­me­li, ag­ta­ryp ki­tap gat­la­ry­ny oka­ma­ly, sun­ga­ty, ýag­ny ada­ma dü­şün­me­giň sun­ga­ty­ny ele al­ma­ly. Ine, şon­da ada­my­nyň dün­ýä­ga­raý­şy­na dü­şün­ýär, okuw­çy­ny mil­li ruh­da ter­bi­ýe­le­ýär. Çün­ki pe­da­go­gik nuk­daý­na­zar­dan ter­bi­ýe we okat­mak ada­ma dü­şün­me­giň sun­ga­ty­dyr.

Ba­zar­gül AN­NA­ÝE­WA,
Sa­par­my­rat Türk­men­ba­şy et­ra­byn­da­ky 93-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.

Salgylanma: