Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Onlaýn ýüz tutma
Makalalar bölüminden yza gaýtmak
Ede­bi­ýat sa­pak­la­ryn­da döw­re­bap ugurlar

Ede­bi­ýat sa­pak­la­ryn­da döw­re­bap ugurlar

27 Iýul, 2026 Makalalar
7

Hor­mat­ly Pre­zi­den­ti­mi­ziň bi­lim ul­ga­myn­da­ky öz­gert­me­le­ri äh­li bi­lim iş­gär­le­ri­ni buý­san­dyr­ýar. Umu­my­bi­lim ber­ýän or­ta mek­dep­ler­de okuw­çy­la­ry mil­li ruh­da ter­bi­ýe­le­mek asyl­ly ýö­rel­gä­miz­dir. Ýaş­la­ry mil­li ruh­da ter­bi­ýe­le­mek­de ede­bi­ýat sa­pa­gynyň or­ny ulu­dyr.

Okuw­çy­la­ra ede­bi­ýat­dan bi­lim we ter­bi­ýe ber­me­giň, ola­ryň ýo­ka­ry ýe­ti­şi­gi­ni ga­zan­ma­gyň esa­sy se­riş­de­si sa­pak­dyr. Sa­pak bel­li bir kes­git­le­nen wagt ara­ly­gyn­da mu­gal­ly­myň okuw­çy­lar bi­len alyp bar­ýan okuw işi­dir. Ede­bi­ýat sa­pak­la­ryn­da, esa­san, çe­per eser­ler, halk dö­re­di­ji­li­gi, ýa­zuw ýa­dy­gär­lik­le­ri­miz, şa­des­san­la­ry­myz, mah­la­sy, ede­bi mi­ra­sy­myz öw­re­dil­ýär. Ol eser­le­riň üs­ti bi­len okuw­çy­lar­da wa­tan­sö­ýü­ji­lik, ru­hu­be­lent­lik, dog­ru­çyl­lyk, mert­lik ýa­ly hä­si­ýet­ler ter­bi­ýe­len­ýär. Her bir sa­pa­gyň öz öňün­de goý­ýan anyk mak­sa­dy, amal et­me­li we­zi­pe­si bar. Şo­nuň üçi­nem sa­pa­gyň her bir pur­sa­dy­ny ne­ti­je­li peý­da­lan­ma­ga çal­şyl­ýar.

Sa­pa­gyň mak­sa­dy­na ýet­me­gi, il­kin­ji no­bat­da, mu­gal­ly­myň özü­ne bag­ly­dyr. Ede­bi­ýat der­si­niň esa­sy mak­sa­dy sa­pak­da we sa­pak­dan da­şa­ry okuw­lar­da okuw­çy­la­ra çe­per ede­bi­ýa­ty oka­ma­gy, der­ňe­me­gi öw­ret­mek­den, ola­ra ede­bi bi­lim ber­mek­den, ede­bi­ýa­tyň keşp­li, duý­gu­ly tä­sir­li­lik güý­jün­den peý­da­la­nyp, okuw­çy­lar­da edep-ek­ra­my, ýo­ka­ry ah­lak­ly­ly­gy ter­bi­ýe­le­mek­den yba­rat­dyr.

Mu­gal­lym okuw­çy­la­ry dur­mu­şa taý­ýar­la­ýar. Ola­ra çuň­ňur ede­bi bi­lim ber­mek ar­ka­ly oňat adam­kär­çi­lik sy­pat­la­ry­ny, gy­lyk-hä­si­ýet­le­ri­ni ke­ma­la ge­tir­ýär. Mu­nuň üçin bol­sa ede­bi­ýat sa­pa­gy­nyň mak­sa­dy anyk go­ýul­ma­ly. Okuw işi anyk me­ýil­na­ma esa­syn­da al­nyp ba­ryl­ma­ly. Mu­gal­lym sa­pa­gyň döw­re­bap, yl­my, dur­mu­şy esas­da gu­ral­ma­gy­na gö­nü­den-gö­ni jo­gap ber­ýär.

Ede­bi­ýat sa­pa­gy bel­li bir usu­ly­ýet esa­syn­da gu­ral­ma­ly. Mu­gal­lym her bir sa­pa­gy gu­ra­mak­da il­ki okat­ma­gyň usul­la­ry­ny we tär­le­ri­ni öňün­den kes­git­le­me­li, şeý­le-de ulan­jak elekt­ron ýaz­gy­la­ry­ny taý­ýar­la­ma­ly­dyr. Okat­ma­gyň usul­la­ry we tär­le­ri sa­pa­gyň te­ma­sy­na, maz­mu­ny­na gö­rä saý­la­nyp alyn­ýar. Ýe­ri ge­len­de bel­le­sek, şol bir wag­tyň özün­de ede­bi­ýat sa­pa­gyn­dan edil­ýän esa­sy ta­lap­lar bar. Gu­ral­ýan her bir sa­pak baş dur­muş ýö­rel­gä­miz bi­len berk bag­la­ny­şyk­ly bol­ma­ly­dyr.

Beý­le­ki ders­ler­de bol­şy ýa­ly, ede­bi­ýat sa­pak­la­ryn­da hem okuw-gör­kez­me es­bap­la­ryň, teh­ni­ki se­riş­de­le­riň dür­li gör­nüş­le­ri ula­nyl­ýar. Ola­ry, esa­san, şu­lar ýa­ly to­par­la­ra böl­mek müm­kin: 1) okuw — te­ma bi­len bag­la­ny­şyk­ly tab­li­sa­lar, ga­zet-žur­nal­lar­dan we in­ter­net­den al­nan mag­lu­mat­lar, tas­la­ma­lar; 2) ýa­zy­jy-şa­hyr­la­ryň port­re­ti, su­ra­ty, al­bom­lar; 3) ese­re de­giş­li su­rat­lar, çe­per şe­kil­ler; 4) teh­ni­ki se­riş­de­ler — komp­ýu­ter­ler, pro­ýek­tor­lar; 5) ga­ýy­ba­na ede­bi ge­ze­lenç­le­ri gu­ra­mak üçin dün­ýä­niň we Türk­me­nis­ta­nyň kar­ta­sy we şu­ňa meň­zeş­ler bo­lup bi­ler. El­bet­de, bu­la­ryň hem­me­si teh­ni­ki se­riş­de­ler ar­ka­ly he­re­ket­li, ani­ma­si­ýa­ly bol­sa has tä­sir­li bo­lar.

Ede­bi­ýat mu­gal­ly­my­nyň sa­pa­gy ne­ti­je­li gu­ra­ma­gy üçin gör­kez­me es­bap­la­ry we pre­zen­ta­si­ýa­la­ry taý­ýar­la­ma­gyň usul­la­ry­ny bil­me­gi ze­rur­dyr. Pre­zen­ta­si­ýa­nyň esa­sy mak­sa­dy äh­li­ta­rap­la­ýyn mag­lu­mat­la­ry ta­la­ba­la­ýyk, döw­re­bap gör­nüş­de, çuň, ýe­ňil we çalt, aý­ra­tyn-da tä­sir edi­ji de­re­je­de okuw­çy­nyň aňy­na ýe­tir­mek­dir. Ede­bi­ýat sa­pa­gyn­da şa­hy­ryň ýa-da ýa­zy­jy­nyň dö­re­di­ji­li­gi­ni öw­ret­mek mak­sa­dy bi­len, pre­zen­ta­si­ýa­la­ry taý­ýar­la­ma­gyň yg­ty­bar­ly usul­la­ry­ny ulan­ma­ly.

Ede­bi­ýat sa­pak­la­ryn­da okuw-gör­kez­me es­bap­la­ry we teh­ni­ki se­riş­de­ler okuw­çy­la­ra çuň­ňur bi­lim ber­mä­ge, olar­da öw­re­nil­ýän ede­bi mag­lu­mat­lar bo­ýun­ça anyk hem aý­dyň dü­şün­je dö­ret­mä­ge hyz­mat et­me­li­dir.

Pa­ra­hat JU­MA­ÝE­WA,
Se­ýit­na­zar Seý­di adyn­da­ky Türk­men döw­let mu­gal­lym­çy­lyk ins­ti­tu­ty­nyň uly mu­gal­ly­my.

Salgylanma: