Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Onlaýn ýüz tutma
Makalalar bölüminden yza gaýtmak
Dessanlary öwretmekde netijeli ugurlar

Dessanlary öwretmekde netijeli ugurlar

19 Oktýabr, 2026 Makalalar
32

Ede­bi­ýat sa­pak­la­ryn­da okuw­çy­la­ra şa­hy­ra­na türk­men hal­ky­my­zyň dö­re­den halk dö­re­di­ji­lik eser­le­ri, des­san­lar, şa­des­san­lar, ro­man­lar, po­west­dir poe­ma­lar, he­ka­ýa­lar­dyr goş­gu­lar öw­re­dil­ýär.

Umu­my­bi­lim ber­ýän or­ta mek­dep­le­riň 7-nji syn­pyn­da ede­bi­ýat der­sin­den «Hüýr­luk­ga-Hem­ra» des­sa­ny. Des­sa­nyň bag­şy­lar ta­ra­pyn­dan aý­dy­ly­şy» di­ýen te­ma ge­çi­len­de, des­san­dan ber­len bö­le­gi gür­rüň ber­mek bi­len, on­da­ky goş­gu­la­ry hem okuw­çy­la­ra ýat­dan öw­ret­mek üçin ese­riň baş gah­ry­man­la­rynyň aý­dy­şyk­la­ry­ny he­ňe sa­lyp, aý­dym edip aýt­dyr­mak usu­ly­ny ulan­ýa­rys. Bu bol­sa okuw­çy­la­ryň söz­leý­şi­ni, ýat­keş­li­gi­ni ös­dür­mek bi­len bir­lik­de, ola­ryň aý­dym aýt­ma­ga bo­lan ba­şar­ny­gy­ny hem ýü­ze çy­kar­ma­ga müm­kin­çi­lik ber­ýär.

Halk ara­syn­da ir­ki dö­wür­ler­den bä­ri meş­hur bo­lup ge­len eser­le­riň bi­ri-de «Hüýr­luk­ga-Hem­ra» des­sa­ny­dyr. Bu eser goz­ga­ýan me­se­le­si babatda, çe­per­çi­li­gi boýunça terbiýeçilik ähmiýeti uly halk des­san­la­ry­nyň ha­ta­ryn­da dur­ýar. Bu des­san türk­me­niň des­san­çy­lyk dä­bi­ne eýe­ri­lip dö­re­di­lip­dir. Des­san­lar türk­men ede­bi mi­ra­syn­da äh­mi­ýet­li or­ny eýe­le­ýär. «Hüýr­luk­ga-Hem­ra» des­sa­ny türk­men halk des­sa­ny­dyr. Bu­lar dog­ru­syn­da okuw­çy­la­ra gi­ňiş­le­ýin mag­lu­mat ber­ýä­ris.

Sa­pa­gyň do­wa­myn­da au­dio we wi­deo­ýaz­gy ar­ka­ly bag­şy­la­ryň ýe­ri­ne ýe­tir­me­gin­de des­san­dan halk aý­dym­la­ry­ny eşit­dir­ýä­ris. Bu bol­sa aý­dy­myň söz­le­ri bi­len bir­lik­de, okuw­çy­la­ra onuň sa­zy­ny, ýag­ny he­ňi­ni öw­ren­mä­ge ýar­dam ed­ýär. Soň­ra mul­ti­me­dia tag­ta­syn­dan peý­da­la­nyp, «Bag­şy bi­len ýag­şy atyň bel­li baý­ra­gy bol­maz», «Il ça­lan sur­na­ýyň se­si uzak­dan ge­ler», «Sö­zi paý­has be­zär, sa­zy ‒ sun­gat», «Sa­zan­da gy­ja­gyn­dan bel­li, bag­şy ‒ owa­zyn­dan», «Du­tar ‒ di­le ge­ler, gy­jak ‒ ýü­re­ge» ýa­ly na­kyl­lar­dyr ata­lar söz­le­ri­niň ma­ny­sy­ny dü­şün­dir­ýä­ris.

Türk­men halk des­san­la­ry, şo­nuň ýa­ly-da, nus­ga­wy ede­bi­ýa­ty­my­zyň gör­nük­li we­kil­le­ri­niň şy­gyr­la­ry­na bag­şy­la­ry­my­zyň ýe­ri­ne ýe­tir­ýän aý­dym­la­ry asyr­lar­bo­ýy aý­dy­lyp we halk köp­çü­li­gi ta­ra­pyn­dan uly hö­wes bi­len diň­le­nip ge­lin­ýär.

Des­san aýd­ýan bag­şy­la­ry­my­zyň şi­rin owa­zy we su­wa­ra di­li ar­ka­ly des­san­la­ry­myz bi­ziň gün­le­ri­mi­ze ge­lip ýe­tip­dir. Des­san­la­ry­myz­da­ky şy­gyr­la­ryň ag­la­ba bölegi aý­dy­ma öw­rü­lip, halk ara­syn­da uly meş­hur­ly­ga eýe bol­dy. Sa­pa­gyň do­wa­myn­da des­san­çy bag­şy-sa­zan­da­la­ry­my­zyň döredijiligi ba­ra­da okuw­çy­lar bi­len öza­ra söh­bet­deş­lik guraýarys. «Hüýr­luk­ga-Hem­ra» des­sa­ny­nyň gah­ry­man­lary ba­ra­da so­rag-jo­gap alyş­mak ar­ka­ly sa­pa­gy ber­kid­ýä­ris. Okuw­çy­la­ra öý­de des­san­dan ber­len bö­le­gi öz­baş­dak oka­ma­gy we gür­rüň ber­mä­ge taý­ýar­lan­ma­gy hem-de des­san­da­ky goş­gu­lar­dan ýat tut­ma­gy goş­ma­ça ýu­muş hök­mün­de tab­şyr­ýa­rys.

Jen­net ATA­BA­ÝE­WA,
Aş­ga­bat şä­he­rin­dä­ki 147-nji or­ta mek­de­biň mu­gal­ly­my.