Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Logo

Türkmenistanyň

Bilim ministrligi

Onlaýn ýüz tutma
Makalalar bölüminden yza gaýtmak
Kör­pe­le­riň dü­şün­je­si­ni ös­dür­me­giň ugurla­ry

Kör­pe­le­riň dü­şün­je­si­ni ös­dür­me­giň ugurla­ry

29 Iýul, 2026 Makalalar
1

Mek­de­be çen­li ça­ga­lar eda­ra­la­ryn­da gu­ral­ýan sa­pak­lar­da okat­ma­gyň oýun tär­le­ri­ni dür­li ýaş­da­ky to­par­lar­da ulan­mak bol­ýar. Oý­nuň kö­me­gi ar­ka­ly sa­pak­lar­da ada­ty däl ýag­daý­lar dö­re­dil­ýär, kör­pe­le­riň sa­pa­ga bo­lan hö­we­si ar­typ, ukyp-ba­şar­nyk­la­ry ele al­ma­gy­nyň ne­ti­je­li­li­gi ýo­kar­lan­dy­ryl­ýar.

Di­dak­ti­ki, öw­re­di­ji oýun­lar­da kör­pe­ler zat­la­ryň ala­mat­la­ry, ola­ryň reň­ki, daş gör­nü­şi, gur­lu­şy, ulu­ly­gy we şu­ňa meň­zeş­ler ba­ra­da dü­şün­je al­ýar­lar hem-de dur­muş ba­ra­da­ky dü­şün­je­le­ri­ni baý­laş­dyr­ýan dür­li sen­sor tej­ri­be­si­ne eýe bol­ýar­lar. Bu­la­ryň äh­li­si ça­ga­la­ryň dö­re­di­ji­li­gi­niň ösü­şi­ne ýar­dam ed­ýär.

Ça­ga­la­ra reňk­le­ri öw­ret­mek üçin «Reňk­li öý­jük­ler» ýa-da «Haý­wan­jyk­la­ryň öýü­ni tap!» ýa­ly oýun­la­ry oý­nad­ýa­rys. Me­se­lem, sa­ry reňk­li jüý­je­le­ri sa­ry öý­jü­ge, ak tow­şan­jyk­la­ry bol­sa ak öý­jü­ge goý­mak ar­ka­ly, ça­ga­lar­da reňk ta­pa­wut­lan­dyr­mak hem-de haý­wa­nat dün­ýä­si­ne söý­gi duý­gu­sy­ny oýar­ýa­rys.

«Se­sin­den ta­na!» ýa­ly di­dak­ti­ki oýun­lar ar­ka­ly kör­pe­le­riň diň­le­mek we söz­le­ýiş uky­by­ny ös­dür­ýä­ris. Şeý­le hem haý­wan­la­ryň şe­kil­le­ri­ni we reňk­le­ri­ni bi­ri-bi­ri­ne ut­gaş­dyr­mak ar­ka­ly ola­ryň lo­gi­ki pi­kir­le­ni­şi­ni kä­mil­leş­dir­mek müm­kin.

Ki­çi to­pa­ryň ça­ga­la­ry üçin he­re­ket — bu dur­muş­dyr. «Tow­şan­lar we şat­lyk­ly gün» at­ly he­re­ket­li oýun­da ça­ga­lar tow­şan­jyk­la­ryň bö­kü­şi­ni gaý­ta­la­mak bi­len bi­le­lik­de, fi­zi­ki taý­dan ber­ke­ýär­ler. Ma­ny-maz­mun­ly oýun­lar­da bol­sa ça­ga­lar bi­len «Gyz­ja­gaz we onuň pi­şi­gi», «Maş­ga­la», «Dü­kan» ýa­ly ki­çi­jik oýun­la­ry sah­na­laş­dyr­ýa­rys. Keşp­ler bo­ýun­ça ýe­ri­ne ýe­ti­ril­ýän bu oýun­lar ça­ga­lar­da mä­hir­li­lik, re­him­li­lik, jo­gap­kär­çi­lik we dost-do­gan­lyk ýa­ly asyl­ly hä­si­ýet­le­riň ke­ma­la gel­me­gi­ne ýar­dam ed­ýär. Şeý­le hem kör­pe­ler «Me­niň ýa­ny­ma yl­ga!» we «Ýe­ri­ňi tap!» ýa­ly he­re­ket­li oýun­la­ry oý­na­ma­gy ha­la­ýar­lar. Bu oýun­la­ry gu­ra­ny­myz­da, ola­ryň ýaş aý­ra­tyn­ly­gy­na gö­rä çe­me­leş­ýä­ris. Bu ýaş­da­ky ça­ga­lar üçin her bir oýun gys­ga, ýö­ne örän gy­zyk­ly bol­ma­ly.

Ça­ga­la­ra eko­lo­gik ter­bi­ýe hem ber­ýä­ris. Olar bi­len gün­de daş-tö­we­re­gi­mi­zi gur­şap al­ýan te­bi­ga­ta ge­ze­lenç ed­ýä­ris. Bu ge­ze­lenç­le­riň mak­sa­dy ça­ga­lar­da daş­ky gur­şa­wa söý­gi dö­ret­mek we ola­ryň te­bi­ga­ta aýaw­ly ga­ra­ma­gy­ny ga­zan­mak­dyr. Ge­ze­lenç­le­riň do­wa­myn­da gül­le­ri we bag­la­ry su­war­mak ar­ka­ly kör­pe­le­re zäh­met ter­bi­ýe­si­ni ber­mä­ge ça­lyş­ýa­rys.

1-den 5-e çen­li san­la­ry di­ňe bir sa­na­mak däl, eý­sem, ola­ryň muk­da­ry­ny hem ter­ti­bi­ni öw­ret­mek mak­sa­dy bi­len, «Ma­ňa 3 sa­ny al­ma ber» ýa-da «5 sa­ny bar­ma­gy­ňy gör­kez» ýa­ly ýu­muş­lar ar­ka­ly san­la­ry ça­ga­la­ryň aňy­na berk or­naş­dyr­ýa­rys.

Ça­ga­la­ryň di­li­miz­dä­ki her bir se­si dog­ry aýt­ma­gy (ar­ti­kul­ýa­si­ýa) üçin aý­ra­tyn­lyk­da ses maşk­la­ry­ny ge­çir­ýä­ris. Şeý­le hem ça­ga­lar bi­len ma­tal­la­ry, na­kyl­la­ry we aý­dy­myň söz­le­ri­ni gaý­ta­la­dyp, ola­ryň ýat­keş­li­gi­ni we söz­le­ýiş uky­by­ny ös­dür­ýä­ris. Kör­pe­ler­de çe­per söz sun­ga­ty­na bo­lan hö­we­si oýar­mak üçin ýe­ňil ýat tu­tul­ýan goş­gu­la­ry we tap­ma­ça­la­ry okap ber­ýä­ris. Reňk­li we tä­sir­li su­rat­la­ra se­re­dip, ça­ga­lar bi­len bi­le­lik­de ki­çi­jik he­ka­ýa­la­ry düz­ýä­ris. Bu bol­sa ola­ryň hy­ýa­ly dün­ýä­si­ni we pi­ki­ri­ni be­ýan et­mek uky­by­ny art­dyr­ýar. «Iki su­ra­tyň ara­syn­da­ky ta­pa­wu­dy tap!» ýa-da «Ýo­ly gör­kez!» ýa­ly oýun­lar ar­ka­ly ça­ga­la­ryň ün­sü­ni bir ýe­re jem­le­mek uky­by­ny kä­mil­leş­dir­ýä­ris.

Gül­je­mal SO­PY­ÝE­WA,
Ga­raş­syz­lyk et­ra­byn­da­ky 13-nji ça­ga­lar bak­ja-ba­gy­nyň ter­bi­ýe­çi­si.

Salgylanma: