Turkmenistan dunyanin ondebaryjy dowletleri we halkara guramalary bilen bilim ulgamynda netijeli gatnasyklary osduryar.
Täzelik
Последовательная модернизация высшей школы, освоение актуальных методик и интеграция в мировое академическое пространство – ключевые ориентиры развития системы образования Туркменистана. В этом контексте первостепенную роль играет внедрение результатов международных партнёрских инициатив в повседневную практику отечественных вузов. Успешный опыт такого взаимодействия демонстрируют Государственный энергетический институт Туркменистана и Международный университет нефти и газа имени Ягшыгелди Какаева. Вузы активно участвуют в проекте программы ЕС Erasmus+ ESGCA («Объединение экологических вопросов, общественных потребностей и эффективного управления в сферах образования и занятости в Центральной Азии»). Совместная работа двух ведущих вузов в рамках одной международной инициативы позволила активно обмениваться опытом, повышать квалификацию преподавателей и внедрять принципы устойчивого развития в высшую школу. Практическим итогом этого сотрудничества стало открытие с 2026-2027 учебного года новых магистерских программ. Их содержание формировалось с опорой на результаты проекта ESGCA, ключевые ESG-подходы и лучший мировой опыт. Проект ESGCA направлен на интеграцию принципов экологической и социальной ответственности, а также эффективного управления в систему высшего образования стран Центральной Азии. Он способствует развитию потенциала вузов, стимулирует научно-исследовательскую деятельность, помогает обновлять учебные программы и укреплять связи с работодателями. В современных условиях эти стандарты становятся основой работы предприятий, особенно в стратегически важных сферах – энергетике и нефтегазовой промышленности. Именно поэтому подготовка кадров, объединяющих фундаментальные знания в экономике и управлении с навыками в сфере устойчивого развития, экологии, социальной ответственности и цифровой трансформации, стала важным приоритетом для высшей школы. Совместная работа двух туркменских вузов в рамках проекта ESGCA позволила успешно внедрить эти подходы в новые магистерские программы с учётом специфики каждой отрасли. Начиная с 2026–2027 учебного года, в Государственном энергетическом институте Туркменистана введена новая магистерская программа по направлению подготовки «Экономика и управление топливно-энергетического комплекса». В свою очередь, в Международном университете нефти и газа имени Ягшыгелди Какаева открыт приём на направление «Экономика и управление нефтегазовой отрасли». Данные направления разработаны с учётом современных требований энергетического сектора, охватывающих экономический, управленческий, экологический и цифровой аспекты развития. Запуск этих программ напрямую связан с задачами масштабной модернизации топливно-энергетического комплекса, повышения его экономической эффективности, внедрения цифровых технологий и реализации принципов устойчивого развития. Учебные курсы ориентированы на подготовку высококвалифицированных специалистов, обладающих знаниями и практическим опытом в сфере управления энергетическим сектором. Главная цель подготовки заключается в формировании управленческих кадров нового формата. Слушатели научатся анализировать экономические процессы на всех уровнях, принимать стратегические решения, выстраивать энергоэффективное производство и применять стандарты социальной и экологической ответственности. Отличительная черта образовательного процесса заключается в его междисциплинарности. Содержание программ объединяет экономику, менеджмент, право, общественные науки и цифровые технологии. Благодаря этому выпускники смогут разрабатывать полноценные стратегии развития с опорой на ESG-принципы, оценку экологических рисков и инструменты «зелёной» экономики. Особый акцент сделан на научно-исследовательской работе. В фокусе внимания будущих магистров будут такие актуальные темы, как экономика окружающей среды, энергетический менеджмент, государственное регулирование природопользования, региональный ресурсный потенциал и цифровизация процессов в ТЭК. Таким образом, единый международный проект стал общей платформой для запуска двух современных магистерских программ в ведущих отраслевых вузах Туркменистана. Их связывает общая концептуальная основа – принципы экологической и социальной ответственности, эффективного управления и устойчивого развития. При этом каждое направление учитывает специфику и запросы конкретной сферы экономики. Динамичное развитие энергетического и нефтегазового секторов страны, цифровизация производства и рост требований к экономической эффективности формируют спрос на кадры нового поколения. Сегодня в отрасли востребован профильный специалист, способный не просто проводить финансово-хозяйственный анализ и принимать базовые решения, но и комплексно учитывать экологические факторы, оценивать риски, рационально использовать ресурсы и выстраивать долгосрочные стратегии. Участвуя в международной программе Erasmus+ ESGCA, Государственный энергетический институт Туркменистана и Международный университет нефти и газа имени Ягшыгелди Какаева внесли свой вклад в системную интеграцию принципов ESG в высшую школу. Открытие профильной магистратуры в обоих вузах стало важнейшим практическим шагом на пути модернизации национального образования, обновления учебных планов с опорой на мировой опыт и подготовки высококлассных профессионалов. В конечном счёте совместное успешное участие двух отечественных вузов в проекте ESGCA – это яркое подтверждение того, как международное академическое сотрудничество и научный обмен дают реальные практические плоды. Внедрение передовых стандартов непосредственно в учебный процесс служит укреплению кадрового потенциала и дальнейшему прогрессу всей страны. Гадам АКМЫРАДОВ, преподаватель Государственного энергетического института Туркменистана.
Täzelik
Ylym, bilim hem-de ýaşlar syýasaty boýunça dünýä döwletleri bilen hyzmatdaşlygyň yzygiderli ilerledilmegi milli ykdysadyýetiň köpugurly ösdürilmeginde, dünýä tejribesiniň öňdebaryjy bilimlerinden habardar, häzirki zaman tehnologiýalaryna başarjaň erk edip bilýän zehinli ýaşlary kemala getirmekde derwaýys ähmiýete eýedir. Daşary ýurtlaryň ylym-bilim we ýaşlar syýasaty boýunça döwlet düzümleri, ýokary okuw mekdepleri, ylmy merkezleri bilen gatnaşyklaryň özara bähbitli, geljegi uly ugurlar boýunça ösdürilmegi tejribe alyşmakda hem-de tagallalary utgaşdyrmak esasynda täze taslamalaryň başyna barmakda giň mümkinçilikleri açýar. Golaýda ýurdumyzda saparda bolan Gruziýanyň bilim, ylym we ýaşlar ministri Giwi Mikanadzäniň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet bilen geçirilen duşuşyklar aýdanlarymyzyň anyk-aýdyň güwäsi boldy. Gruziýanyň wekiliýetiniň ýurdumyza saparynyň Diýarymyzda her ýyl giňden bellenilýän Bilimler we talyp ýaşlar gününe gabat gelmegi özboluşly mana eýe boldy. Dostlukly ýurduň wekilleri saparyň çäklerinde, 1-nji sentýabrda ýurdumyzyň gurluşyk pudagynyň geljekki ussat hünärmenlerini taýýarlaýan Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdylar. Şol gün ýurdumyzda Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň täze binalar toplumynyň, şeýle hem täze umumybilim berýän mekdepleriňdir çagalar baglarynyň açylyp ulanmaga berilmegi hem ýurdumyzyň bilim ulgamynyň toplumlaýyn, maddy-enjamlaýyn düzümi taýdan yzygiderli kämilleşdirilýändigini äşgär edýär. Gruziýaly myhmanlar bu ugurdaky özgertmelere ýokary baha berip, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň bilim binýadynyň barha pugtalanýandygyny nygtadylar. 1-nji sentýabrda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Mämmedow bilen Gruziýanyň bilim, ylym we ýaşlar ministri G.Mikanadzäniň arasynda geçirilen duşuşykda degişli ugurda gazanylan tejribeleri paýlaşmak, döwrebap bilim özgertmeleri, ylmy barlaglar, önümçilik ýaly anyk ädimleri talap edýän ugurlar boýunça pikir alşyldy. Şunda bilim, ylym, önümçilik we zähmet bazarynyň arasyndaky arabaglanyşygy pugtalandyrmak dürli ykdysady pudaklar üçin ökde hünärmenleri taýýarlamakda wajypdyr. Bilelikdäki ylym we bilim maksatnamalarynyň durmuşa geçirilmegi bolsa täzeçillikleri tiz özleşdirmäge, has netijeli usulyýetleri, tehnologiýalary bilim işine ornaşdyrmaga mümkinçilik döredýär. Gruziýada häzir ylym-bilim ulgamyny depginli ilerletmek babatda çuňňur özgertmeleriň amala aşyrylýandygy, Ýewropanyň öňdebaryjy tejribelerine yzygiderli eýerilýändigi nazarda tutulanda, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk ýurdumyzyň halkara bilim ulgamyndaky ornuny has-da pugtalandyrmaga giň ýol açar. Bu meselede iki ýurduň arasynda akademiki alyşmalary, mugallymlaryň we talyplaryň tejribe alyşmaklaryny ösdürmäge gyzyklanma bildirilýär. Şeýle hem ýaşlar babatda iki ýurtda gezekleşip geçiriljek tomusky lagerleri guramak, ýaş alymlaryň duşuşyklaryny, bilelikdäki bilim, ylmy we innowasion taslamalary ösdürmek meselelerine ähmiýet berler. Gatnaşyklary ýygjamlaşdyrmak maksady bilen, duşuşykda bilim ulgamynda hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-gruzin Iş toparynyň döredilmeginiň ähmiýeti barada hem durlup geçildi. Bu toparyň iki ýurduň bilim ministrleriniň orunbasarlarynyň derejesinde hereket etmegini, bilelikdäki başlangyçlary we taslamalary ara alyp maslahatlaşmagy, şeýle hem ylalaşyklaryň durmuşa geçirilmeginiň utgaşdyrylmagyny gazanmak maksat edinilýär. Munuň özi bilim ulgamynda hyzmatdaşlygy yzygiderli esasda işjeňleşdirmäge ýardam berer. Ýurdumyzda bilim ulgamyny sanlylaşdyrmaga, sanly tehnologiýalary bilim işinde peýdalanmagyň mümkinçiliklerini giňeltmäge, esasan-da, hünärmenleriň bu özgertmelere taýýarlygyny, başarnyklaryny kämilleşdirmäge soňky ýyllarda möhüm ähmiýet berlip, uly öňegidişlikler gazanylýar. Mälim bolşy ýaly, Gruziýanyň bilim ulgamynda hem sanlylaşdyrma bilim bermek işini toplumlaýyn ösdürmegiň esasy ugurlarynyň biri hasaplanýar. Şonuň esasynda sanly tehnologiýalary we emeli aňyň mümkinçiliklerini bilim işine ornaşdyrmak babatda tejribe alyşmak duşuşykda maslahatlaşylan esasy ugurlaryň biri boldy. Gruzin tarapy türkmen ýaşlarynyň Gruziýanyň ýokary okuw mekdeplerinde bilim almaklary üçin mümkinçilikleri giňeltmegi, Türkmenistanda Gruziýanyň ýokary okuw mekdepleriniň bilim sergisini geçirmegi, bilelikdäki ylmy taslamalary goldamagy we maliýeleşdirmegi hem-de Türkmenistanda Gruziýanyň ýokary okuw mekdepleriniň biriniň şahamçasyny açmak mümkinçiligini öwrenmegi teklip edýär. Saparyň çäklerinde gruziýaly myhmanlar «Magtymguly Pyragy» medeni-seýilgäh toplumyna baryp, gruzin şahyry Şota Rustaweliniň heýkeline gül goýdular. Şeýle hem olar Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara nebit we gaz uniwersitetinde, Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda hem-de Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde bolup, ýokary okuw mekdepleriniň işi, hünär ugurlary, olarda alnyp barylýan ylmy barlaglar bilen tanyşdylar. Ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary bilen geçirilen duşuşyklarda ara alnyp maslahatlaşylan meseleler geljekde ýokary hünär bilimi ulgamynda täze gözýetimleri açar. — Biziň şu gezekki saparymyz, esasan, bilim ulgamynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmak, geljekde birek-birekden öwrenmek we özleşdirmek, akademiki alyşmalary ilerletmek, Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň häzirki ýeten derejesi bilen tanyşmak babatda ajaýyp mümkinçilik boldy. Mysal üçin, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşygymyzda mugallymlary we talyplary alyşmagyň, özara ylmy maslahatlary guramagyň, maslahatlara gatnaşmagyň mümkinçilikleri dogrusynda pikir alyşdyk. Şeýle hem Aşgabatda ýurduň saglygy goraýyş, bilim we sport ulgamlaryndaky üstünliklerine bagyşlanyp geçiriljek sergä we maslahata gatnaşmaga isleg bildirýäris. Bu bize halkara bilim bäsleşiklerinde yzygiderli ýokary netijeleri görkezýän türkmen ylmynyň we biliminiň gazananlary bilen has içgin tanyşmak, şeýle hem Gruziýanyň bilim ulgamynyň ösüşini tanyşdyrmak üçin uly mümkinçilik bolar — diýip, Gruziýanyň bilim, ylym we ýaşlar ministriniň orunbasary Zwiad Gabisoniýa söhbetdeş bolanymyzda gürrüň berdi. Mälim bolşy ýaly, hormatly Prezidentimiziň iýul aýynda Gruziýa amala aşyran döwlet saparynyň dowamynda ylym-bilim ulgamlarynda hyzmatdaşlygy ösdürmek, şol sanda ýokary okuw mekdepleriniň arasynda gatnaşyklary giňeltmek ara alnyp maslahatlaşylan esasy ugurlaryň hatarynda boldy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen Gruziýanyň Bilim, ylym we ýaşlar ministrliginiň arasynda bilim babatda hyzmatdaşlyk etmek barada özara düşünişmek hakynda Ähtnama, şeýle hem ýurdumyzyň we Gruziýanyň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesiniň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ähtnamalara gol çekilipdi. Gruziýanyň bilim, ylym we ýaşlar ministri Giwi Mikanadzäniň ýolbaşçylygyndaky wekiliýetiň ýurdumyza sapary hem bu resminamalaryň hakykat ýüzünde durmuşa geçirilmegi üçin möhüm badalga bolup hyzmat edýär. Annaguly IŞANGULYÝEW. «Türkmenistan».
Täzelik
Şu ýylyň 27 — 30-njy awgusty aralygynda Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Kazan şäherinde V Bütindünýä ýaşlar sammiti geçirildi. Oňa 50 ýurtdan 250-ä ýakyn wekil, müňden gowrak diňleýji gatnaşdy. Halkara medeni gatnaşyklary berkitmäge, özara pikir alyşmaga hem-de täze taslamalary goldamaga ýardam beren özboluşly meýdançada ýurdumyzyň ýaşlar wekiliýeti hem işjeň çykyş etdi. Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ýaşlar forumy, Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň degişli döwlet edaralary, Kazan federal uniwersiteti tarapyndan bilelikde guralan sammitde Yslam dünýäsiniň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasynyň (ICESCO) öňe sürýän başlangyçlary bilen baglanyşykly gürrüňler edildi. Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň wekilleri ICESCO-nyň «Innowerse 50+» maksatnamasynyň çäginde geçirilen çäreleriň birnäçesine gatnaşdy. Olarda wekiliýet agzalary durnukly ösüş üçin hünärmenleri taýýarlamak, kiberhowpsuzlyk, emeli aň, ekologik abadançylyk, saglygy goraýyş, jemgyýetçilik-ykdysady we aragatnaşyk meseleleri bilen baglanyşykly bilimlerini artdyrdylar. Mundan başga-da, forumyň dowamynda daşary ýurtly gatnaşyjylara türkmen medeniýeti, ýurdumyzda alnyp barylýan ýaşlar hem-de ylym-bilim syýasaty tanyşdyryldy. Forumyň esasy mowzugy «Bütindünýä özgertmeler döwründe bilim: durnukly ösüş üçin hünärmenler» diýlip atlandyryldy. Onuň çäklerinde Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek ugrunda görülýän çäreler, ýokary okuw mekdeplerinde emeli aňdan peýdalanmagyň tertibi, bilim ulgamynyň hilini kämilleşdirmek, sanly tehnologiýalardan peýdalanmak, adam maýasyny ösdürmek ýaly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkmenistan bilen dünýä ýurtlarynyň arasyndaky dostlukly, parahatçylyk söýüjilikli hem-de ynsanperwer gatnaşyklarda ýaşlar hyzmatdaşlygy ähmiýetli orny eýeleýär. Kazan sammitinde hem beýan edilen pikir-garaýyşlarda ýurdumyzdaky ösüşlerde ýaşlaryň döredijilikli zähmetiniň, täzeçil çemeleşmeleriniň hereketlendiriji güýje öwrülýändigi nygtaldy. Mälim bolşy ýaly, Birleşen Milletler Guramasynyň 2030-njy ýyla çenli Gün tertibinde bellenen wezipeleri Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda durmuşa geçirmek ýurduň durmuş syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar. Bu ilatyň hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmaga, sagdyn ýaşaýşy, gender deňligini üpjün etmäge, hemmeler üçin adalatly we ýokary hilli bilim almak üçin şertleri döretmäge, ykdysadyýetiň ähli ugurlaryny sanlylaşdyrmaga we innowasiýalara gönükdirilendir. Bu günki günde ýurtlaryň hem-de halkara guramalaryň öňe sürýän ynsanperwer, dostlukly, parahatçylyk söýüjilikli başlangyçlaryny amala aşyrmakda, olary durmuşa geçirmekde ýaşlaryň mümkinçiliklerine ýokary baha berilýär. Muňa Kazan sammitiniň mysalynda aýdyň göz ýetirmek mümkin boldy. Ýeri gelende bellesek, Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe türkmen ýaşlarynyň halkara dialogy barha ilerledilýär. Ýakynda Özbegistan Respublikasynyň Hywa şäherinde geçirilen Türkmen-özbek ýaşlar forumy şeýle çäreleriň biri hökmünde möhüm ähmiýete eýe boldy. Türkmenistanyň ýaşlar baradaky döwlet syýasatynyň many-mazmunyny, mümkinçiliklerini dünýä ýaýmaga döredilýän şeýle giň mümkinçilikler üçin Gahryman Arkadagymyza hem-de Arkadagly Gahryman Serdarymyza köp sagbolsun aýdýarys. Habib ATABERDIÝEW, «Arkadagly ýaşlar» elektron žurnalynyň terjimeçisi.