Türkmenistanyň
Bilim ministrligi
Turkmenistan dunyanin ondebaryjy dowletleri we halkara guramalary bilen bilim ulgamynda netijeli gatnasyklary osduryar.
Täzelik
Hytaý Halk Respublikasynyň Sinszýan-Uýgur awtonom raýonynyň Kommunistik Partiýasynyň Komitetiniň Sekretarynyň orunbasary, bu raýonyň Halk Hökümetiniň başlygy Erkin Tuniýazyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet Türkmenistanda saparda boldy. Saparyň maksady Türkmenistan bilen HHR-iň Sinszýan-Uýgur awtonom raýonynyň arasynda oba hojalygy, söwda-ykdysady, ylym-bilim ulgamlarynda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşmakdan ybarat. Saparyň ilkinji güni myhmanlar Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Halkara ylmy-tehnologiýa parkynda bolup, tehnopark baradaky maglumatlar, onuň düzümi hem-de bölümlerde ornaşdyrylan innowasion häsiýetli tehnologik gurluşlar bilen tanyşdylar. 25-nji awgustda bolsa Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde maslahat geçirilip, onda bilim ulgamynda alyşmalar we hyzmatdaşlyk boýunça «Merkezi Aziýa — Hytaý» merkeziniň işi bilen tanyşdyryldy. Maslahata Hytaýyň Sinszýan-Uýgur awtonom raýonynyň Kommunistik Partiýasynyň Sekretarynyň orunbasary, bu raýonyň Halk Hökümetiniň başlygy Erkin Tuniýazyň ýolbaşçylygynda Aşgabada gelen wekiliýetiň agzalary, ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlary we talyplary gatnaşdy. Dabarada Hytaý Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi, Sinszýan-Uýgur awtonom raýonynyň bilim dolandyryş partiýa komitetiniň sekretary, Sinszýan lukmançylyk uniwersitetiniň, Sinszýan mugallymçylyk uniwersitetiniň prorektorlary çykyş edip, merkeziň işi barada gürrüň berdiler. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň rektory, Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň prorektorlary söz sözläp, bilim ulgamynda alyşmalar we hyzmatdaşlyk boýunça «Merkezi Aziýa — Hytaý» merkeziniň işiniň ýurdumyzyň ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmäge, öňdebaryjy tejribeleri alyşmaga, ýokary bilimli hünärmenleri taýýarlamaga goşant goşjakdygyna ynandyrdylar. Çykyşlarda türkmen halkynyň Milli Lideri Gahryman Arkadagymyzyň hoşniýetli, parahatçylyk söýüjilik we ynsanperwer syýasatynyň dünýäde giňden dabaralanýandygy, bu ynsanperwer ýörelgäniň Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda üstünlikli dowam etdirilýändigi, gözbaşyny müňýyllyklardan alyp gaýdýan türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň täze taryhy döwürde hil taýdan täze derejä çykýandygy bellenildi. Türkmen-hytaý gatnaşyklarynda beýleki ugurlar bilen bir hatarda, ylym-bilim babatdaky hyzmatdaşlyk hem giň gerime eýe bolýar. Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleri Hytaý Halk Respublikasynyň ýokary okuw mekdepleri bilen işjeň hyzmatdaşlyk alyp barýarlar. Bu babatda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti bilen Hytaý Halk Respublikasynyň Sinszýan uniwersitetiniň, Pekiniň daşary ýurt dilleri uniwersitetiniň arasynda baglaşylan Ähtnamalara laýyklykda, ylym-bilim babatynda hyzmatdaşlygy ýola goýmak we ösdürmek ugrunda degişli işleriň alnyp barylýandygy, ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlarynyň gatnaşmagynda talyplar üçin okuw sapaklarynyň guralýandygy çykyşlarda öz beýanyny tapdy. Iki ýurduň bilim ojaklarynyň arasyndaky netijeli gatnaşyklar «Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan — bedew batly at-myradyň mekany» ýylynda täze derejä çykýar. Muňa mysal hökmünde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti bilen Halkara dil bilimi we hyzmatdaşlyk merkeziniň we Sinszýan mugallymçylyk uniwersitetiniň arasynda ylym-bilim babatynda hyzmatdaşlygy ýola goýmak maksady bilen, hytaý dilini okatmak çygryndaky hyzmatdaşlyk hakynda Çarçuwaly ylalaşyga gol çekilendigini görkezmek bolar. Hytaýyň Sinszýan-Uýgur awtonom raýonynyň Kommunistik Partiýasynyň Sekretarynyň orunbasary, bu raýonyň Halk Hökümetiniň başlygy Erkin Tuniýazyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýetiň agzalary bilim ulgamynda alyşmalar we hyzmatdaşlyk boýunça «Merkezi Aziýa — Hytaý» merkeziniň tanyşdyryş dabarasynyň dowamynda Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplaryna hytaý dilindäki okuw kitaplaryny sowgat berdiler. Dabaranyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar dostluky gatnaşyklary giňeltmäge döredilýän şertler üçin Gahryman Arkadagymyza, Arkadagly Gahryman Serdarymyza we Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpine tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdiler. * * * 26-njy awgustda paýtagtymyzdaky «Arçabil» myhmanhanasynda Türkmen-hytaý söwda-ykdysady forumy geçirildi. Oňa hytaýly myhmanlar, türkmen tarapyndan bolsa Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň başlygy, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, Türkmen ulag-logistika merkeziniň wekilleri gatnaşdy. Foruma gatnaşyjylar, şol sanda telekeçiler, işewür düzümleriň wekilleri öz degişli ugurlary boýunça ozal ýola goýlan hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ilerletmek, bar bolan mümkinçilikleriň esasynda özara gyzyklanma bildirilýän meseleler boýunça täze ugurlarda gatnaşyklary ýola goýmak babatda anyk teklipleri ara alyp maslahatlaşdylar. Resul NURGELDIÝEW, «Watan».
Täzelik
2026-njy ýylyň 28-nji awgustynda Türkmenistanyň Bilim ministri J.Gurbangeldiýew Koreýa Respublikasynyň Türkmenistandaky täze bellenen Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Li Wonje bilen duşuşdy. Gepleşikleriň dowamynda iki ýurduň arasynda bilim ulgamynda alnyp barylýan hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýy we geljekki mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Häzirki wagta çenli bu ugurda 20-ä golaý ylalaşyklaryň we ähtnamalaryň baglaşylandygy, şeýle hem şu ýylyň sentýabrynda Seul şäherinde geçiriljek «Merkezi Aziýa-Koreýa Respublikasy» Ilkinji Sammitiniň çäklerinde täze resminamalara gol çekilmeginiň meýilleşdirilýändigi bellenildi. Gepleşiklerde ýurdumyzda koreý diliniň öwredilişine ýokary baha berildi. Hususan-da, Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda hem-de Aşgabat şäheriniň 88-nji orta mekdebinde ýüzlerçe ýaşlaryň koreý dilini öwrenýändigi aýdyldy. Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda hereket edýän we Bütindünýä Patyşa Sejong adyndaky institutlarynyň arasynda iň göreldeli okuw merkezi diýlip ykrar edilen Patyşa Sejong adyndaky okuw merkeziniň, şeýle-de Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Innowasiýa we maglumat merkezinde hereket edýän Maglumat elýeterliligi merkeziniň Koreýa Respublikasynyň Milli maglumat jemgyýeti guramasy tarapyndan «2024-nji ýylyň iň gowy Maglumat elýeterliligi merkezi» ada eýe bolandygy aýratyn nygtaldy. Mundan başga-da, gepleşiklerde Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri instituty bilen Kangwon milli uniwersitetiniň arasyndaky özara bähbitli hyzmatdaşlygyň üstünde durlup geçildi. Hereket edýän Ähtnama laýyklykda, şu ýylyň iýul aýynda institutyň 6 talyby Kangwon milli uniwersitetinde, şeýle hem koreý uniwersitetiniň 8 talyby Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda tomusky tejribelik okuwlaryny geçdiler. Şonuň ýaly-da, 2026-2027-nji okuw ýylyna niýetlenen maksatnama laýyklykda, ýakynda institutyň ýene-de 3 sany talybynyň Kangwon milli uniwersitetine bir ýyllyk okuwa iberilendigi aýratyn nygtaldy. Duşuşykda geljekki hyzmatdaşlyk boýunça birnäçe anyk teklipler öňe sürüldi. Olaryň hatarynda Koreýa Gaznasynyň goldawy bilen koreý dili mugallymlarynyň ýurdumyzda zähmet çekmegi, oktýabr aýynda Aşgabat şäherinde geçiriljek «Saglygy goraýyş, bilim we sport Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe» atly halkara sergä we ylmy maslahata Koreý tarapynyň gatnaşmagy, talyplaryň halkara olimpiadalaryna bilelikde taýýarlanmagy, ylmy makalalary özara çap etmek we sanly bilim boýunça tegelek stoluň başynda söhbetdeşlikleri guramak bar. Şeýle-de, Koreýanyň Daşary işler ministrliginiň durmuş-ykdysady ösüşe ýardam bermek başlangyçlara goldaw bermek üçin niýetlenen tehnikalar we enjamlar bilen üpjün etmek maksatly kiçi muzdsuz kömek maksatnamasynyň çäklerinde 2026-njy ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň hem-de 2027-nji ýylda Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň maddy-tehniki binýadyny döwrebaplaşdyrmak barada gazanylan ylalaşyklary durmuşa geçirmek barada meseleler maslahatlaşyldy. Duşuşygyň ahyrynda taraplar hyzmatdaşlygyň gözýetimini giňeltmäge we bilim ulgamynda täze üstünliklere bilelikde ýetmäge elmydama taýýardyklaryny tassykladylar. Iki dostlukly döwletiň bähbidine alnyp barylýan jogapkärli işleriň we diplomatik tagallalaryň netijesinde Türkmenistan bilen Koreýa Respublikasynyň arasyndaky gatnaşyklaryň mundan beýläk rowaç aljakdygyna ynam bildirildi. Türkmenistanyň Bilim ministrligi
Täzelik
Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda 2026–2027-nji okuw ýylyndan başlap, 5.37.04.29 — «Ýangyç-energetika toplumynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy» taýýarlyk ugry boýunça täze magistrlik maksatnamasy işe girizildi. Bu täze ugur häzirki zaman energetika pudagynyň ykdysady, dolandyryş, ekologik we sanly ösüş bilen bagly talaplaryny nazara almak bilen işlenip taýýarlanyldy. Täze magistrlik maksatnamasynyň açylmagy ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumyny döwrebaplaşdyrmak, pudagyň ykdysady netijeliligini ýokarlandyrmak, sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak, energiýa serişdelerini tygşytly peýdalanmak we durnukly ösüş ýörelgelerini giňden durmuşa geçirmek ýaly möhüm wezipeler bilen baglanyşyklydyr. Maksatnama energetika pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy boýunça çuňňur nazary hem-de amaly bilimlere eýe bolan ýokary hünärli magistrleri taýýarlamaga gönükdirilendir. Täze taýýarlyk ugrunyň esasy maksady — ýangyç-energetika toplumynyň ykdysadyýeti, dolandyrylyşy, strategiki meýilnamalaşdyrylyşy, tebigy serişdeleriň rejeli peýdalanylyşy, energiýa netijeliligi, durnukly ösüş we häzirki zaman dolandyryş çözgütleri boýunça giňişleýin bilimlere eýe bolan hünärmenleri taýýarlamakdan ybaratdyr. Bu ugur boýunça bilim aljak 20 sany magistrler kärhanalaryň, pudaklaryň we döwlet derejesindäki ykdysady prosesleri seljermek, dolandyryş çözgütlerini taýýarlamak, önümçilikde netijeliligi ýokarlandyrmak, ekologik we durmuş jogapkärçiligi ýörelgelerini ulanmak boýunça zerur başarnyklary ele alarlar. Maksatnamanyň aýratynlygy onuň ykdysadyýet, dolandyryş, ekologiýa, hukuk, jemgyýeti öwreniş, tebigaty goramak we sanly tehnologiýalar ýaly ugurlary özara baglanyşdyrýan toplumlaýyn mazmunyndadyr. Bu bolsa magistrlere diňe bir energetika pudagynyň ykdysady görkezijilerini öwrenmäge däl, eýsem, pudakda durnukly ösüşi üpjün edýän dolandyryş strategiýalaryny işläp taýýarlamaga hem mümkinçilik berýär. Täze magistrlik maksatnamasy «Ýangyç-energetika toplumynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy» (EDD strategiýalary) bolup, onuň mazmuny EDD, ýagny ekologik, durmuş we dolandyryş çemeleşmelerine esaslanýar. Halkara tejribede ESG hökmünde giňden ulanylýan bu düşünje daşky gurşaw, durmuş jogapkärçiligi we netijeli dolandyryş ugurlarynyň bitewi ulgamyny aňladýar. Şonuň esasynda magistrlere energetika pudagynyň edara-kärhanalarynda durnukly dolandyryş strategiýalaryny işläp taýýarlamak, ekologik we durmuş töwekgelçiliklerini bahalandyrmak, korporatiw dolandyryşy kämilleşdirmek, «ýaşyl» ykdysadyýet ýörelgelerini ulanmak boýunça döwrebap bilimler berler. Maksatnamanyň taýýarlanylmagynda Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň Ýewropa Bileleşiginiň Erasmus+ maksatnamasynyň «Daşky gurşaw meselelerini, durmuş zerurlyklaryny we ýokary dolandyrylyşy Merkezi Aziýanyň bilim we iş üpjünçiligi ulgamlarynda göz öňünde tutmak» atly ESGCA taslamasyna gatnaşmagy möhüm ähmiýete eýe boldy. Bu taslamanyň çäklerinde işlenip taýýarlanan okuw-usuly çemeleşmeler, halkara tejribe we innowasion bilim ugurlary täze magistrlik maksatnamasynyň mazmunyny döwrebaplaşdyrmaga ýardam berdi. ESGCA taslamasy Merkezi Aziýanyň ýokary okuw mekdeplerinde ESG ýörelgelerini ýokary bilim ulgamyna ornaşdyrmaga, ýokary okuw mekdepleriniň mümkinçiliklerini ösdürmäge, ylmy-barlag we innowasiýa işlerini güýçlendirmäge, şeýle hem bilim edaralary bilen iş berijileriň arasyndaky hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga gönükdirilendir. Bu taslamanyň çäklerinde Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edilen ESGCA merkezini döretmek hem meýilleşdirilýär. Bu merkez täze magistrlik taýýarlygynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny has-da berkitmäge, magistrleriň ylmy-barlag işlerini döwrebap şertlerde alyp barmagyna mümkinçilik döreder. «Ýangyç-energetika toplumynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy» taýýarlyk ugrunyň açylmagy zähmet bazarynyň häzirki zaman talaplary bilen hem berk baglanyşyklydyr. Ýurdumyzda energetika pudagynyň ösüşi, önümçiligiň kämilleşmegi, sanly tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy we dolandyryş çözgütleriniň ylmy esasda alnyp barylmagy bu ugur boýunça ýokary derejeli hünärmenlere bolan zerurlygy artdyrýar. Şeýle hünärmenler energetika pudagynyň kärhanalarynda ykdysady seljerme, meýilnamalaşdyryş, resurslary dolandyrmak, maliýe-ykdysady netijeliligi ýokarlandyrmak we durnukly ösüş strategiýalaryny durmuşa geçirmek boýunça iş alyp baryp bilerler. Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda bu ugur boýunça magistrleri taýýarlamak üçin zerur bolan professor-mugallymçylyk, okuw-usuly we maddy-enjamlaýyn mümkinçilikler bar. Institutynyň Energetika pudagynyň ykdysadyýeti kafedrasynda degişli ugur boýunça ylmy we amaly tejribä eýe bolan mugallymlar zähmet çekýärler. Kafedranyň mugallymlary ykdysadyýet, energetika, ESG, durnukly ösüş we dolandyryş ugurlary boýunça halkara okuwlaryna gatnaşyp, degişli tejribeleri topladylar. Täze magistrlik taýýarlygynyň çäklerinde magistrler energetika pudagynyň ykdysadyýeti, daşky gurşawyň ykdysadyýeti, durnukly ösüş, energetika menejmenti, energiýa tygşytlylyk we energiýa netijeliligi, ýangyç-energetika toplumynda resurslary tygşytly peýdalanmagyň döwlet kadalaşdyrylyşy, sebitleýin ykdysadyýet we resurs potensialy, ESG we «ýaşyl» ykdysadyýet, şeýle hem tebigy resurslardan peýdalanmakda sanly tehnologiýalar ýaly ugurlar boýunça ylmy-barlag işlerini alyp bararlar. Magistrleriň önümçilik tejribeligi Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň «Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri» ylmy-önümçilik merkezinde, şeýle hem Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň garamagyndaky degişli edara-kärhanalarda geçirilmegi göz öňünde tutulýar. Bu tejribelik magistrlere nazary bilimlerini amaly iş bilen utgaşdyrmaga, energetika pudagynyň häzirki zaman meselelerini ýerinde öwrenmäge we dolandyryş çözgütlerini taýýarlamak boýunça endikleri ösdürmäge mümkinçilik berer. Okuwyny üstünlikli tamamlan uçurymlar Türkmenistanyň Energetika ministrliginiň garamagyndaky edara-kärhanalarda, «Türkmenenergo» döwlet elektroenergetika korporasiýasynyň düzümleýin bölümlerinde, pudaklaýyn ylmy-barlag edaralarynda, ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde, şeýle hem beýleki degişli edaralarda zähmet çekip bilerler. Olar energetika pudagynyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy, energiýa netijeliligi, durnukly ösüş, «ýaşyl» ykdysadyýet, ekologik we durmuş jogapkärçiligi, korporatiw dolandyryş ýaly ugurlar boýunça hünärmen hökmünde iş alyp barmaga taýýarlanylar.Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda bu ugur boýunça okuw-usuly üpjünçiligi hem yzygiderli ösdürilýär. Energetika pudagynyň ykdysadyýeti kafedrasynda «Energetiki bazar we energiýa söwdasy», «Önümçilik menejmenti», «Energetika önümçiliginiň gurnalyşy» ýaly okuw kitaplary we gollanmalary taýýarlanyldy hem-de neşir edildi. Mundan başga-da, «Energetika pudagynyň ykdysadyýeti» okuw kitaby neşire taýýarlanylýar. Ýangyç-energetika we ykdysadyýet ulgamlaryna degişli ylmy makalalaryň, halkara we döwlet derejesindäki çykyşlaryň, tezisleriň hem-de beýleki ylmy işleriň taýýarlanylmagy bu ugurda ylmy binýadyň barha pugtalanýandygyny görkezýär. Täze magistrlik maksatnamasynyň işe girizilmegi Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda ýokary hünär biliminiň mazmunyny döwrebaplaşdyrmak, halkara tejribä laýyk gelýän bilim maksatnamalaryny ösdürmek, energetika pudagy üçin ýokary derejeli ylmy we amaly taýýarlykly hünärmenleri kemala getirmek ugrunda möhüm ädimdir.Bu maksatnama ýangyç-energetika toplumynyň ykdysadyýetini we dolandyrylyşyny çuňňur özleşdiren, durnukly ösüş, EDD/ESG ýörelgeleri, energiýa netijeliligi, tebigy serişdeleriň tygşytly peýdalanylyşy, sanly tehnologiýalar we häzirki zaman dolandyryş strategiýalary boýunça bilimli, giň dünýägaraýyşly hem-de innowasion pikirlenmäge ukyply magistrleri taýýarlamaga giň mümkinçilik döreder. Türkmenistanyň Döwlet energetika instituty